آموزش نکات مهم شیمی3 فصل اول

هرفرمول شیمیایی بیانگر 2مطلب است-نوع عنصرهای تشکیل دهنده

2-تعداد هر عنصر در آن

واکنش شیمیایی

 

            فرایند ی است که طی آن یک یا چند ماده شیمیایی(عنصر/ترکیب)

بر هم تأثیر می گذارند و مواد شیمیایی تازه ای ایجاد می کند که همراه با مبادله انرژی

می باشد

معادله شیمیایی بر دو نوع هستند

—                       -نوشتاری

•     2-نمادی

معادله نوشتاری

            تنها نام واکنش دهنده ها و فر آورده های واکنش را مشخص می کند

به عنوان مثال چند معادله نوشتاری در زیر آمده است.

 هیدروژن + روی کلرید                     هیدروژن کلرید + روی

اطلاعاتی که معادله نوشتاری به ما می دهد1 - نام واکنش دهنده ها

2 - نام فرآورده ها

—                       معادله نمادیافزون بر نمایش فرمول شیمیایی و حالت فیزیکی واکنش دهنده ها

—         اطلاعاتی درباره ی شرایط لازم برای انجام واکنش نیز می دهد

—         ولی درمورد چگونگی انجام کار و نکات ایمنی  اطلاعاتی نمی دهد.

—         به مثال های زیر توجه کنید

—                        2Na(s)+2H2O            2NaOH(aq)+H2+Q

                   اطلاعاتی که معادله نمادی به ما می دهد:     1-فرمول شیمیایی واکنش دهنده ها و فراورده ها

2- حالت فیزیکی آنها

3- شرایط واکنش از قبیل دما ،فشار، کاتالیزگر

4- نسبت مولی واکنش دهنده ها و فراورده ها

5- گرماده یا گرما گیر بودن آنها

        اطلاعاتی که از معادله نمادی نمیتوان گرفت

            1- نحوه مخلوط شدن واکنش دهنده ها

2-چگونگی انجام واکنش

3-نکات ایمنی

4- سرعت واکنش

وجه(نکات مهم)

- فلزات گروه 1و2و3و عناصر واسطه همگی در حالت آزاد جامدند

استثنا:

تنها فلز مایع جیوه می باشد1-

2 – نافلزاتی که به صورت دو اتمی هستند همگی گاز اند

استثنا :

برم مایع و ید جامد است

 نظیر گوگرد ،کربن و فسفر جامد اند  بقیه نافزات تک اتمی

 

 

—                                   ترکیبات یونی شامل اسید ها – بازها و نمک ها همگی به صورت محلول

هستند

نکات مهم در واکنش:

1-هرگاه در یک واکنش یکی از مواد اولیه نمک باشد و ماده دیگر مایع یا محلول باشد نمک میتواند در واکنش در این حالت به صورت جامد شرکت کند.

2.اگر در قسمت محصول نمک داشته باشیم همیشه به شکل محلول است

مثالهایی برای تغییر فیزیکی

مثالهایی برای تغییر فیزیکی

 

·         مغناطیسی شدن آهن در مجاورت آهن ربا یک پدیده فیزیکی است. زیرا اولا اثری بر خواص شیمیایی آهن ندارد و ثانیا با دور کردن آهن ربا و یا با استفاده از روش‌های فیزیکی می‌توان این خاصیت را از بین برد.

 

·         اغلب فرایندهای انحلال از فسیل ، حل شدن قند یا نمک در آب ، حل شدن بنزن در تولوئن و حل شدن ید در تتراکلریدکربن.

 

·         ملغمه شدن فلزات (آلیاژ فلزات).

 

·         تصعید نفتالین در دمای اتاق.

 

·         مخلوط کردن گرد کات کبود آبی رنگ و پودر زرد رنگ گوگرد و تولید گرد سبز رنگ نیز صرفا یک پدیده فیزیکی است و تغییر رنگ آن ناشی از انجام یک پدیده شیمیایی نیست.

 

آسیاب کردن مواد نیز یک پدیده فیزیکی می‌باشد. زیرا هیچگونه تغییری در ساختار مواد صورت نمی‌گیرد.

 

انحلال

 

پدیده انحلال نیز یک پدیده فیزیکی می‌باشد و بطور کلی ، حل شدن یک ماده حل شونده در یک حلال ، شامل مراحل زیر می‌باشد:

 

·         جدا شدن ذرات تشکیل دهنده ماده حل شونده از یکدیگر.

 

·         جدا شدن مولکولهای حلال از یکدیگر و پخش شدن ذرات ماده حل شونده در بین مولکولهای حلال.

 

·         بوجود آمدن نیروی جاذبه بین ذرات جسم حل‌شونده و مولکولهای حلال.

 

در مرحله اول و دوم‌ ، برای غلبه بر نیروهای جاذبه بین مولکولی مواد حل‌شونده و حلال ، باید انرژی جذب شود و در مرحله سوم با بوجود آمدن نیروهای جاذبه بین ذرات حل‌شونده و حلال ، انرژی آزاد می‌شود. بدین ترتیب اگر انرژی جذب شده بیشتر از انرژی آزاد شده باشد فرایند حل شدن ، گرماگیر است و برعکس اگر انرژی جذب شده کمتر از انرژی آزاد شده باشد، فرایند انحلال ، گرماده است. برای مثال ، حل شدن اسید سولفوریک و هیدروکسید سدیم در آب ، گرماده و حل شدن اوره در کلرید آمونیوم در آب ، گرماگیر می‌باشد.

 

 

 

 

 

تقطیر

 

اجزای سازنده محلولی از یک ماده حل شده غیر فرار را می‌توان با تقطیر ساده از هم جدا کرد. برای این کار ، محلول را می‌جوشانیم تا حلال فرار ، تبخیر و از ماده حل‌شده جدا شود. با سرد کردن بخار ، حلال مایع جمع آوری می‌شود و ماده حل شده غیر فرار بصورت باقیمانده تقطیر باقی می‌ماند و اجزای سازنده محلول ، حاوی چند جزء فرار را می‌توان با فرایند تقطیر جزء به جزء با استفاده از اختلاف دمای جوش از هم جدا کرد، مانند تقطیر جزء به جزء نفت خام.

 

تبلور

 

تبلور معمولا در موقع تبدیل یک حالت فیزیکی به حالت فیزیکی دیگر صورت می‌گیرد. این تبدیل به سه صورت زیر انجام می‌شود:

 

·         تبلور در هنگام تبدیل حالت مایع به جامد: این نوع تبلور به دو صورت زیر انجام می‌گیرد:

 

o        انجماد مواد مذاب: در اثر سرد کردن ماده مذاب ، اتمها یا مولکولها با هر موقعیتی که دارند، متراکم و بی‌حرکت می‌شوند و ماده منجمد می‌شود. در این صورت ، جسمی جامد بدون داشتن نظم ذره‌ای تشکیل می‌شود. ولی اگر سرد شدن به آرامی و کندی انجام گیرد، اتمها و مولکولها با توجه به نیروی جاذبه و اطاعت از شبکه تبلور کنار هم چیده شده و بلور منتظمی را تشکیل می‌دهند.

 

o        تبلور مواد محلول: در این نوع تبلور ، باید محلول به حالت فراسیر شده باشد. در چنین محلولهایی ، بلورها تشکیل و ته‌نشین می‌شوند. رشد بلورها از طریق اتصال منظم یونها ، اتمها و یا مولکولهای معلق در محلول به نطفه های بلور صورت می‌گیرد.

 

·         تبلور در هنگام تبدیل حالت بخار به جامد (سوبلیماسیون): در این حالت تبلور بلورها مستقیما از تبدیل بخار به جامد حاصل می‌شوند. مثال بسیار روشن ، تشکیل قشرهای بلور یخ ناشی از انجماد مستقیم بخار آب اطاقها بر روی شیشه پنجره‌ها در سرمای زمستان می‌باشد.

 

·         تبلور مواد جامد: تشکیل بلورهای دانه درشت از بلورهای کوچکتر که تحت تاثیر فشار و حرارت و در مدت زمان طولانی صورت می‌گیرد، مانند تشکیل بلورهای دانه درشت کلسیت از بلورهای ریز کربنات کلسیم.

 

 

 

 

انجماد

 

فرایندی که درآن ، تبدیل فاز مایع به جامد صورت می‌گیرد، انجماد نامیده می شود و نقطه انجماد یک محلول ، دمایی است که در آن ، مایع و جامد در فشار 1atm، در حال تعادلند. در نقطه انجماد ، دمای سیستم مایع - جامد ثابت می‌ماند تا اینکه تمام مایع منجمد شود.

با سرد شدن مایع ، حرکت مولکولهای آن ، بیش از پیش کند می‌شود و سرانجام ، در دمای انجماد ، انرژی جنبشی تعدادی از مولکولها به اندازه ای کم می‌شود که جاذبه‌های بین مولکولی می‌توانند آنها را در ساختار بلورین نگه دارند. در این حال انجماد آغاز می شود و مولکولها بتدریج در مواضع طرح بلورین قرار می‌گیرند تا این که تمام مایع به جامد تبدیل شود. برای مثال ، انجماد آب در اثر سرما.

 

تبخیر

 

فرایندی که در آن ، تبدیل فاز مایع به بخار صورت می‌گیرد، تبخیر نامیده می‌شود. تبخیر یک مایع ، شامل جدا شدن مولکولها از سطح مایع و پراکنده شده آنها در فضای بالای مایع است. با افزایش دما ، فشار بخار مایع افزایش می‌یابد و موقعی که فشار درون مایع با فشار خارجی برابر می‌شود (در دمای جوش) ، عمل تبخیر در تمام مایع روی داده و بخار در محیط پخش می‌گردد. مانند تبخیر آب یا هر مایع دیگر در اثر جذب گرما.

 

تصعید

 

فرایندی که در آن ، جامد بدون عبور از حالت مایع مستقیما به بخار تبدیل می‌گردد، تصعید نامیده می‌شود. این فرایند ، برگشت پذیر است. برای مثال ، اگر یخ خشک (دی‌اکسید کربن جامد) را تحت فشار 1atm ، گرم کنیم، در دمای 78,5- درجه سانتی‌گراد ، مستقیما به گاز تبدیل می‌شود. آنتالپی مولی تصعید ، مقدار گرمایی است که بایستی به یک مول از ماده جامد داده شود تا مستقیما به گاز تبدیل گردد.

 

میعان

 

فرایندی که در آن ، فاز بخار به فاز مایع تبدیل شود، میعان نامیده می شود. در این فرایند ، با کاهش دما انرزی جنبشی مولکولهای بخار کاهش یافته و نیروی جاذبه بین مولکولها افزایش می‌یابد و در نتیجه ، در دمای خاصی مولکولهای بخار به مایع تبدیل می‌شود. در واقع ، وقتی یک مول بخار بر اثر تراکم به مایع تبدیل می‌شود، انرژی آزاد می‌شود. این تغییر آنتالپی را آنتالپی میعان مولی می‌نامیم.

آنتالپی میعان مولی ، از نظر عددی برابر با گرمای تبخیر مولی در همان دما است، با این تفاوت که این کمیت دارای علامت منفی است. نمونه‌ای از فرایند میعان ، سرد کردن بخار آب و تبدیل آن به مایع می‌باشد.

 

 

 

 

 

مفهوم فاز

 

یک فاز ، بخشی از ماده است که تمام آن ، از نظر ترکیب شیمیایی و خواص فیزیکی یکسان باشد. در شرایط معینی از فشار و دما بسیاری از مواد خالص می‌توانند بصورت گاز ، مایع یا جامد باشند. بعنوان نمونه ، آب با توجه به فشار و دما می‌تواند بصورت بخار ، مایع یا جامد باشد. به هر کدام از این شکل‌های فیزیکی ، یک فاز می‌گویند.

وقتی که تغییر فازی انجام می‌شود، ماهیت شیمیایی ماده تغییر نمی‌کند، بنابراین تغییر فاز ، یک تغییر فیزیکی است. برای مثال ، ذوب یخ یک تغییر فیزیکی است که در آن فاز جامد به فاز مایع تبدیل می‌شود و بطور کلی ، هر کدام از تبدیل‌های جامد به مایع ، مایع به بخار ، بخار به جامد ، مایع به جامد و جامد به بخار یک تغییر فاز بشمار می‌آیند. فرایندهایی که در آنها ، تغییر فیزیکی صورت می‌گیرد، در زیر آمده است.

 

ذوب

 

فرایندی که در آن فاز جامد به فاز مایع تبدیل می‌شود، ذوب نامیده می‌شود و نقطه ذوب یک محلول ، دمایی است که در آن ، مایع و جامد در فشار کل 1atm، در حال تعادلند. در نقطه ذوب ، دمای سیستم مایع - جامد ثابت می‌ماند تا اینکه تمام فاز جامد به فاز مایع تبدیل شود. در حالت جامد ، نیروهای جاذبه بین مولکولی ، مولکولها را در مواضع مشخص از شبکه بلورین ثابت نگه می‌دارد و با افزایش دما ، انرژی جنبشی مولکولها افزایش می‌یابد و این افزایش حرکت مولکولی برخلاف نیروی جاذبه عمل کرده و باعث می‌شود ساختار بلورین از بین برود و مایع جاری شود.

بهمین جهت ، مایعات شکل مشخصی ندارند، ولی دارای حجم معینی هستند. برای مثال آب شدن یخ در اثر جذب گرما ، نمونه‌ای از فرایند ذوب می‌باشد.

 

تغییر فیزیکی

 

 

 

علوم طبیعت > شیمی > شیمی فیزیک

(cached)

 

 

---

 

 

 

 

 

فرایندهایی که در آنها ، تنها حالت فیزیکی ماده تغییر می‌یابد و ماده ای به ماده دیگر تبدیل نمی‌شود، تغییر فیزیکی نامیده می‌شود.

 

 

 

 

 

 

 

فرایند تبخیر ، نوعی از تغییر فیزیکی

 

 

 

دید کلی

 

بطور کلی ، تغییراتی که در هر واکنش بر روی مواد واکنش‌دهنده صورت می‌گیرد، به دو نوع تغییر فیزیکی و تغییر شیمیایی تقسیم بندی می‌شوند. در تغییر شیمیایی ، ساختار ذره های تشکیل‌دهنده ماده دچار تغییر می‌شود و ماده ای به ماده دیگر تبدیل می‌شود، مانند فرایند سوختن ، زنگ زدن و فاسد شدن و... . ولی در تغییر فیزیکی تغییری در آرایش الکترونی اتم‌ها در مولکولها صورت نمی‌گیرد. یعنی ماهیت شیمیایی ماده تغییر نمی‌یابد و فقط حالت فیزیکی ماده تغییر می‌یابد.

بنابراین در تعادل‌های فازی ، تغییر حالت فیزیکی را خواهیم داشت. بنابراین تغییر کلیه حالات ماده نظیر ذوب ، انجماد ، تبخیر ، میعان ، تصعید ، تقطیر و... و نیز انحلال نمک‌ها، بازها و مواد آلی نظیر قند و الکل در آب ، پدیده‌های فیزیکی محسوب می‌گردند

 

 

واکنش‌های برگشت پذیر

 

این واکنش‌ها در شرایط مناسب در هر دو جهت رفت و برگشت پیش می‌روند، مثلا اگر بخار آب را از روی گرد آهن داغ عبور دهند، اکسید آهن همراه با گاز هیدروژن پدید می‌آید.

 

(3Fe(s) + 4H₂O(g) ? Fe₃O₄(s) + 4H₂ (g

 

و اگر گاز هیدروژن را بر اکسید آهن ( Fe₃O₄ ) عبور دهند، آهن و بخار آب تولید می‌شود. واکنش برگشت:

 

Fe₃O₄ + 4H₂ ? 3Fe + 4H₂O

واکنش رفت و برگشت در مجموع یک واکنش برگشت پذیر را تشکیل می‌دهند و در نتیجه ، واکنش اثر بخار آب بر آهن داغ ، برگشت پذیر است. در زندگی روزانه با موارد زیادی از واکنش‌های برگشت پذیر برخورد می‌کنیم، مانند شارژ مجدد باطری اتومبیل. مواد شیمیایی موجود در باطری خودرو هنگام تولید جریان برق بتدریج مصرف شده و به مواد دیگری تبدیل می‌شود. با شارژ مجدد باطری ، واکنش‌های برگشت انجام می‌گیرند و مواد اولیه پدید می‌آیند

نوشته شده توسط alimohammadpoor | نظرات دیگران [ 0 نظر] 

تغییرات مواد5

سه شنبه 9 مهر 87 , ساعت 3:9 عصر

مثالهایی از فرایندهای شیمیایی

 

همانظور که قبلا ذکر شد، در تغییر شیمیایی ، ماهیت شیمیایی مواد تغییر می‌یابد و فراورده‌های جدید با خواص متفاوت از مواد اولیه تولید می‌شود. بنابراین پدیده های زیر نمونه هایی از تغییرهای شیمیایی محسوب می‌شوند:

 

·         سوختن انواع سوخت‌ها. مانند بنزین ، نفت ، گاز طبیعی و... در مجاورت هوا

 

·         زنگ زدن فلزات

 

·         گوارش غذا

 

·         رسیدن میوه

 

·         پختن غذا

 

·         فساد مواد

 

·         محکم شدن تدریجی سیمان.

 

·         انحلال آمونیاک در آب. زیرا در اثر انحلال ، قسمتی از مولکولهای آمونیاک با مولکولهای آب ترکیب شده و ماده جدیدی به نام هیدروکسیدآمونیوم تولید می‌نمایند. بهمین دلیل که واکنش شیمیایی بین حلال و حل شونده رخ می‌دهد، حل شدن بیشتر جنبه شیمیایی دارد.

 

·         لخته شدن مواد کلوئیدی. در اثر لخته شدن ، پیوندهای جدیدی تشکیل می‌گردد که باعث تجمع مولکولهای یک محلول کلوئیدی می‌شود.

تشکیل بخارات در اثر حرارت دادن اکسید جیوه

واکنش‌های شیمیایی برگشت پذیر و برگشت ناپذیر

 

واکنش‌های برگشت ناپذیر

 

در این قبیل واکنش‌ها ، محصولات واکنش بر هم اثر شیمیایی ندارند. به همین دلیل واکنش فقط در جهت رفت انجام می‌گیرد و تا مصرف شدن کامل واکنش‌دهنده پیش می‌رود. مثلا اگر تکه‌ای نوار منیزیم را در ظرف محتوی HCl وارد کنیم، واکنش شدیدی میان منیزیم و اسید رخ می‌دهد و فلز بتدریج در اسید ، حل و ناپدید می‌شود و همزمان با ناپدید شدن فلز ، حباب‌های گاز هیدروژن درون اسید به چشم می‌خورند که از ظرف خارج می‌شوند.

بنابراین این واکنش یک‌طرفه است و فقط در جهت رفت پیش می‌رود. یعنی اگر مقداری گاز هیدروژن را در محلول کلرید وارد کنیم، هیچگونه واکنشی انجام نمی‌گیرد.

 

Mg + 2HCl ? MgCl₂ + H₂

علاوه بر واکنش فوق ، سوختن انواع سوخت‌ها مانند بنزین ، نفت ، گاز طبیعی و... در مجاورت هوا ، محکم شدن تدریجی سیمان ، پختن تخم مرغ ، مچاله شدن نایلون در برابر شعله ، نمونه‌هایی از واکنش‌های برگشت ناپذیرند

 

تغییر گرماگیر و تغییر گرماده

 

مطابق قانون پایستگی انرژی ، در هر واکنش ، باید انرژی کل ثابت بماند. بنابراین در واکنش‌ها ، اختلاف انرژی میان فراورده‌ها و واکنش‌دهنده‌ها به صورت گرما ظاهر می‌شود. از این رو ، واکنش‌هایی نظیر واکنش‌هایگرماده می‌گوییم و در مقابل ، واکنش‌هایی که در آنها سطح انرژی شیمیایی فراورده‌ها بیشتر از واکنش‌دهنده‌ها باشد، واکنش‌هایتجزیهجامد که با گرم کردن ، به دو گاز آمونیاک و کلرید هیدروژن تبدیل می‌شود.

بنابراین در اندازه گیری و محاسبه انرژی واکنش‌های شیمیایی ، چیزی که همیشه محسوس و قابل اندازه‌گیری است، تفاوت محتوای انرژی یا بعبارتی سطحH1: سطح انرژی مواد واکنش دهنده

 

H2: سطح انرژی مواد حاصل

 

H2 < H1

 

H2-H1< 0

به این ترتیب تغییر آنتالپی ?H در یک واکنش انرژی‌ده ، منفی است.

در یک واکنش گرماگیر خواهیم داشت:

H2>H1?H2-H1>0??H>0

 

 

 

انواع فیض

انواع فيض

براي روشن شدن بحث توجه به اين نكته لازم است كه فيض بر چند قسم است.

1. فيض وجود

آن چه كه در عالم وجود دارد از اتم تا كهكشان‌ها از ماديات تا مجردات همه و همه مخلوق خداست اما سخن در اين است كه به خاطر نقص در ناحيه قابليت قابل، فيض وجود، به واسطه انوار طيّبه معصومين علیهم السلام صورت گرفت و همچنان فيض وجود از اين طريق افاضه مي‌گردد و تداوم و استمرار مي‌يابد.

 2. فيض هدايت و معنويت

در فيض هدايت نيز، قطعاً نياز به واسطه است زيرا همه نمي توانند محل نزول وحي الهي قرار گيرند و مستقيماً هدايت شوند و پيوسته بايد بين خالق و مخلوق واسطه اي باشد تا فيض هدايت و معنويت شامل حال آنان گردد.

 

3. فيض نعم مادي

لزوم وجود حجت خدا در هر عصر و زمان كه در بخش آيات مهدويت و همين طور در بخش امام مهدي علیه السلام در سنت گذشت ناظر به همين مطلب است. يعني اگر حجت خدا در روي زمين نباشد همه اين فيض‌ها قطع خواهد شد، لذا در هر زمان حجتي از طرف خداوند كه گاهي به عنوان نبي است و گاهي به عنوان وصي اين مسؤوليت را بر عهده دارد و تمام فيض‌هاي مادي و معنوي از طريق او به مخلوقات مي‌رسد به گونه اي كه اگر اين حجت برداشته شود نظام آفرينش نابود خواهد شد.

امام سجاد علیه السلام مي‌فرمايد:

(در پرتو وجود ماست كه خداوند، آسمان را از فروپاشي نگه مي‌دارد، در پرتو وجود ماست كه خداوند زمين را از لرزش و سلب آرامش از ساكنانش حفظ مي‌كند باران به وسيله ما نازل و رحمت به وسيله ما منتشر و بركات زمين به خاطر ما خارج مي‌گردد و اگر از ما (حجت خدا) كسي روي زمين نباشد زمين اهلش را در خود فرو خواهد برد.¹

وقتي جابر از رسول گرامي اسلام صلی الله علیه و آله در مورد فائده امام غائب سؤال نمود حضرت اين حقيقت را در قالب مثالي بسيار زيبا و گويا براي او بيان نمود و فرمود:

(اي و الذي بعثني بالنبوه انهم ليستضيئون بنوره و ينتفعون بولايته في غيبته كانتفاع الناس بالشمس ان سترها سحاب)²;

(بله قسم به آن خدايي كه مرا به نبوت برانگيخت همانا پيروانش در زمان غيبتش از نور او روشني مي‌گيرند و از ولايتش بهره مي‌برند همانند بهره مندي مردم از خورشيد آن گاه كه ابر آن را پوشانده باشد.

تشبيه امام و حجت خدا به خورشيد پشت ابر نكات بسيار زيادي را دربر دارد از جمله اين كه فوائد خورشيد منحصر در شعاع مستقيم آن نيست و زماني كه پشت ابر پنهان مي‌گردد مردم همچنان از فوائد سرشار خورشيد بهره مند مي‌گردند به گونه اي كه اگر لحظه اي اين خورشيد نباشد منظومه شمسي در هم مي‌ريزد. در تشبيه لطيف ديگري حضرت به آب مثال زده شده است و از او به عنوان (ماء معين) يعني آب نمايان ياد شده است.³ اين دو تشبيه بيانگر ضرورت وجودي حضرت است كه همان گونه كه حيات همه موجودات به نور خورشيد و آب بستگي دارد حيات مادي و معنوي تمام موجودات به وجود امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ بستگي دارد و در دعاي عديله اين حقيقت به بياني زيبا به چشم مي‌خورد.

(ببقائه بَقيت الدنيا و بيُمنِه رُزِقَ الوري و بوجوده ثبتتِ الارض و السماء و به يَمْلاءُ الله الارض قسطاً و عدلا بعد ما ملئت ظلماً و جوراً)⁴;⁵

دنيا به واسطه او باقي است و مخلوقات از بركت او روزي داده مي‌شوند و زمين و آسمان به سبب او قرار و ثبات دارند و خداوند زمين را به وسيله او پر از عدل و داد مي‌كند پس از آن كه از ظلم و ستم پر شده است.

 

---

1. كمال الدين، ج 1، ص 238، باب 21، حديث 22 ر.ك: كافي، ج 1، ص 179، حديث 11، باب ان الارض لا تخلو من حجة و كتاب الغيبة مرحوم نعماني، باب 8.

2. منتخب الاثر، ص 144 الفصل الاول الباب الثامن، حديث 4.

3. در بحث آيات مهدويت ذيل آيه 30 ملك بحث آن گذشت.

4. مفاتيح الجنان، دعاي عديله، در زيارت جامعه كبيره فرازهاي «بكم فتح اللّه» به بعد ناظر به همين مسأله مي باشد.

5. براي مطالعه بيشتر در مورد واسطه فيض مراجعه كنيد به:

اصول كافي، كتاب الحجة، باب الاضطرار الي الحجة و باب ان الارض لا تخلو من حجة، كمال الدين، باب العلة التي من اجلها يحتاج الي الامام و باب اتصال الوصيه، خورشيد مغرب، فصل نهم، رقم 6، ص 178.

---

Copyright

قدمه

هدايت انسان داراي دو رتبه است.

هدايت تشريعي:

كه به صورت ارائه طريق و نشان دادن راه مي‌باشد.

(انا هدينا السَّبيل اما شاكراً و اما كفوراً) (انسان 76: 3) به حقيقت ما راه (سعادت و نجات) را به انسان نشان داديم حال خواهد هدايت پذيرد و شكر اين نعمت گويد و هر كه خواهد آن را كفران نمايد.

هدايت باطني:

(شاخه اي از هدايت تكويني) كه به صورت ايصال الي المطلوب و رساندن به خواسته و هدف مي‌باشد.

رسالت اصلي همه انبياء و اوصياء علیهم السلام هدايت تشريعي و ارشاد و راهنمائي مردم مي‌باشد اما سخن در اين است كه هدايت باطني چه جايگاهي دارد و كار كيست؟

مرحوم علامه طباطبائي(رحمه الله) در تفسير گرانسنگ الميزان ذيل آيه 124 بقره و آيه 73 سوره انبياء و 24 سوره سجده به تبيين اين مسأله پرداخته است از ديدگاه ايشان، هدايت باطني و ايصال الي المطلوب از شؤون امامت كه فوق رسالت است مي‌باشد.

---

مطلب

ابراهيم خليل در اواخر عمر خود در حالي كه هم نبي بود و هم رسول بعد از پشت سر گذاشتن امتحانات سنگيني مثل انداخته شدن در آتش، ذبخ فرزندش اسماعيل و سربلندي در اين ابتلاءات ، مفتخر به مقام شامخ و رفيع امامت گرديد و خداوند متعال به او فرمود: (اني جاعلك للناس اماماً) (بقره: 124) همانا من تو را براي مردم امام قرار دادم.

حضرت ابراهيم در حالي كه هم نبي بود و هم رسول اين مژده به او داده شد كه ما تو را امام قرار مي‌دهيم و اين حاكي از عظمت و بزرگي مقام امامت مي‌باشد.

نكته جالب اين كه در قرآن مجيد هر كجا متعرض امامت شده است در كنار آن هدايت به امر خدا به عنوان تفسير آمده است (آيه 73 انبياء و 24 سجده)

نتيجه اين كه امامت از ديدگاه قرآن مطلق هدايت نيست بلكه هدايتي است كه به فرمان الهي صورت مي‌گيرد و به حَسَب باطن نوعي ولايت بر مردم است كه با نفوذ و تأثير در نفوس قابل و لايق، آنان را در سلوك و پيمودن منازل و مراتب سير الي الله دستگيري و راهنمايي مي‌كند.

مقام رسالت در فيوضات ظاهري يعني شريعت الهي رابط بين مردم و خداست ولي مقام امامت در فيوضات باطني رابط بين عابد و معبود است.¹

نكته مهم اين كه گاهي اين دو مقام در يك نفر جمع مي‌شود مثل رسول گرامي اسلام صلی الله علیه و آلهو حضرت ابراهيم علیه السلام و برخي ديگر از انبياء عظيم الشأن «صلوات الله عليهم اجمعين» و گاهي از نبوت جدا مي‌گردد و شخص، داراي مقام رفيع امامت است مثل ائمه طاهرين علیهم السلام.

جان كلام اين كه امام زمان ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ رسالت اصليش هدايت و دستگيري باطني افراد لايق و شايسته مي‌باشد و هم اكنون قافله سالار كاروان انسانيت در سير الي الله مي‌باشد و غيبت حضرت هيچ مانعي براي إعمال اين هدايت نيست بر خلاف هدايت تشريعي كه لازمه آن ظهور و حضور امام ميان مردم مي‌باشد و ان شاءالله با ظهور حضرت، مردم از آن بهره مند خواهند شد.

 

فلسفه هدايت باطني

با وجود هدايت تشريعي و آيات نوراني قرآن و سنت حيات بخش معصومين علیهم السلام چه ضرورتي براي هدايت باطني مي‌توان در نظر گرفت؟!

در پاسخ اين سوال بايد گفت انسان‌ها در درجات و مراتب مختلفي از عقل و فهم قرار دارند بسياري از افراد (از مؤمنين) به بهشت قانع و راضيند و نسبت به درجات بالاتر، يا اطلاعي ندارند يا همت وصول به آن را ندارند اينان در پرتو هدايت تشريعي مي‌تواند به مقصود و خواسته خود نائل شوند و نيازي به هدايت باطني براي آنان نيست.

اما در طول تاريخ پيوسته انسان هايي بوده و هستند كه به بهشت قانع نيستند و با شناخت استعدادهاي عظيم بالقوه خود به بهشت و جهنم به عنوان ابزار و وسيله اي براي نيل به درجات بسيار عالي مي‌نگرند نه هدف يكي عامل تشويق و ديگري عامل تهديد و بازدارنده از آلودگي و سستي.

اينان با همّتي بلند و عزمي راسخ طالب سلوك سير الي الله و طي عالي ترين درجات رشد و تعالي هستند و خداوند حكيم شرائط و راهكارهاي لازم براي اين دسته از انسان‌هاي والا همت را فراهم نموده است از جمله ضرورت وجود يك انسان كامل كه خود در اوج معنويت و بر فراز اين قله قرار دارد تا دستگير و رهنماي چنين افراد لايق و شايسته اي باشد و در پرتو هدايتهاي باطني او درجات رشد و تعالي را يكي پس از ديگري طي كنند. با توجه به اين نكته كه در فيض هدايت نياز به واسطه است با بياني كه در بخش واسطه فيض گذشت.

فائده سوم: اميد بخشي

نقش حياتي و شگفت انگيز اميد در سعادت و موفقيت فرد و جامعه بر كسي پوشيده نيست و در يك جمله مي‌توان گفت: «بشر به اميد زنده است» رسول گرامي اسلام صلی الله علیه و آله مي‌فرمايد: «اگر اميد نبود مادري فرزند خود را شير نمي داد و كسي درختي نمي كاشت».¹

قدرت و توان يك سپاه به روحيه و اميد او بستگي دارد يكي از مهمترين علتهاي شكست سپاه اسلام در جنگ احد با شايعه كشته شدن رسول خدا و همينطور شكست لشگر احزاب در جنگ خندق از دست دادن اميد و روحيه، بود.

و هم اكنون نيز دشمن براي دست يافتن بر همين هدف يعني سلب اميد از طرف مقابل قبل از جنگ نظامي، ماهها دست به جنگ شديد رواني مي‌زند.

و شيعه با اعتقاد به امام زمان ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ پيوسته اميد خود را حفظ نموده و با انتظار ظهور او موجوديت خود را حفظ نموده است.

آري آن چه كه در طول تاريخ تشيع، رمز پايداري شيعه بوده است با آن همه دشمني، توطئه مكر و نيرنگ عليه اين فرقه ناجيه، چيزي جز اميد و ثمره آن انتظار نبوده و نيست.

گر چه اهل سنت نيز اعتقاد به حضرت مهدي علیه السلام دارند اما اعتقاد به مهدي موعود موجود، با اعتقاد به يك مهدي كه هر وقت خداوند بخواهد به دنيا مي‌آيد و در وقت مناسب ظهور خواهد نموده هرگز قابل مقايسه نيست و اين امر با مقايسه جوامع شيعي نشين كه داراي انتظاري زنده، نيروآفرين و تحرك بخش هستند و جوامع سني نشين كه داراي انتظاري سرد و خاموش مي‌باشند به خوبي مشهود است كه علت آن دو نكته اساسي است:

1 ـ شيعه با اعتقاد به وجود امام زمان ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ و قدرت و علم بي‌نهايت او، خود را از يك پشتوانه قوي و فولادين برخوردار مي‌داند كه عنايات و توجهات او پيوسته يار و ياور آنان است لذا همانند كوهي استوار در برابر دشمن مي‌ايستد و هراسي به دل راه نمي دهد.

2 ـ با اعتقاد به نقش و تأثير مردم در زمينه سازي و تعجيل ظهور و پايان يافتن غيبت به سعي و تلاش خود براي تحقق اين امر، ادامه مي‌دهد كه نمونه بارز آن انقلاب اسلامي ايران مي‌باشد كه با همين هدف به رهبري امام راحل(قدس سره) شكل گرفت.²

 

---

1. مهدي تجسم اميد و نجات، عزيز الله حيدري، ص 19 به نقل از نهج الفصاحة، ص 189، كلمه 936.

2. براي آشنايي با تلاش دشمن در از بين بردن اين اميد مراجعه نماييد به كتاب تهاجم يا تفاوت فرهنگي از دكتر حسن بلخاري، ص 92 و مجله انتظار، شماره 5، ص 268.

---

فائده چهارم: امنيت بخشي

با اين همه گناه و معصيت، ظلم و فسادي كه در عالم وجود دارد اگر به خاطر وجود امام زمان ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ نبود تاكنون بارها و بارها مردم گرفتار عذاب الهي شده و همه نابود شده بودند. اما امام، امان براي اهل زمين است و خداوند به احترام او، به مردم مهلت مي‌دهد تا شايد به خود آيند و با توبه، خود را از شقاوت ابدي رهايي بخشند.

رسول گرامي اسلام صلی الله علیه و آله به حضرت علي علیه السلام فرمودند: «... خداوند متعال به واسطه ائمه از فرزندان تو، باران بر امتم نازل مي‌كند و دعاي آنان را به اجابت مي‌رساند و بلا را از آنان برطرف مي‌كند»¹

و امام محمد باقر علیه السلام مي‌فرمايند:

«نحن الذين بنا يُصرَفُ عنكم العذاب» ما كساني هستيم كه خداوند بواسطه ما عذاب را از شما برطرف مي‌گرداند.²

و در جاي ديگر فرمودند: اگر يك روز زمين از امام و حجت خدا خالي بماند «لعذَّبهم الله باشدّ العذاب» خداوند آنان را (مردم) به شديدترين عذابها مبتلا مي‌نمايد.³⁴

 

فائده پنجم: حفظ كيان شيعه

امام زمان(عج) در توقيعي به مرحوم شيخ مفيد مي‌فرمايد:

(ما بر اخبار و احوال شما آگاهيم و هيچ چيز از شما بر ما پوشيده و مخفي نمي ماند).

(ما در رسيدگي و سرپرستي شما كوتاهي و اهمال نكرده و شما را از خاطر نبرده ايم كه اگر جز اين بود دشواريها و مصيبت‌ها بر شما فرود مي‌آمد و دشمنان شما را ريشه كن و نابود مي‌نمودند.¹

در دوران جنگ جهاني اول و اشغال ايران توسط قواي انگليسي و روسي، حملات و هجوم آنان به ملت مظلوم ايران به اوج خود رسيده بود. به همين جهت مرحوم آيت الله العظمي نائيني(قدس سره)بسيار پريشان و نگران اوضاع شيعه بود.

شبي به امام عصر ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ متوسل گرديد و در حال گريه و توسل به خواب رفت، در عالم رؤيا ديوار بزرگي به شكل نقشه ايران را ديد كه در حال سقوط است و عده اي زن و بچه زير آن نشسته اند وضعيت به قدري هولناك بود كه در خواب فرياد كشيد... در اين حال ديد حضرت ولي عصر علیه السلام تشريف آوردند و انگشت مباركشان را به طرف آن ديوار گرفته و آن را سر جاي خودش قرار دادند و فرمودند:

(اين جا شيعه خانه ماست، مي‌شكند، خم مي‌شود، خطر هست، ولي ما نمي گذاريم سقوط كند نگهش مي‌داريم).²

 

---

فائده ششم: فريادرسي

امام فريادرس بي‌پناهان، و پناه بي‌كسان است چه بسيار درماندگان و گمشدگان كه با لطف و عنايت حضرت تجات يافتند كه ثبت و نقل آن‌ها نيازمند به دهها جلد كتاب مي‌باشد.

امروز اميرالامراء جز تو كسي نيست

بــر نالــه دل غير تو فرياد رسي نيست

در كعبه و بت خانه و دير و كليسا

جز نغمه ناقوس تو بانك جرسي نيست¹

مي گويد:

در يكي از كشورهاي اروپايي براي ادامه تحصيل درس مي‌خواندم، در فاصله بين محل سكونت و دانشگاه يك اتوبوس بيشتر رفت و آمد نمي كرد. براي آخرين امتحان عازم دانشگاه شدم كه ناگهان در بين راه اتوبوس خراب شد و سعي و تلاش راننده سودي نبخشيد، هيچ وسيله ديگري نبود، اضطراب و نااميدي وجودم را فرا گرفته بود... يك باره جرقه اي در مغزم زد كه ما وقتي در ايران بوديم در سختي‌ها به امام زمان ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ متوسل مي‌شديم. دلم شكست و اشكم جاري شد با خود گفتم: يا بقية الله اگر امروز به دادم برسي من قول مي‌دهم تا آخر عمر هرگز نماز اول وقت را فراموش نكنم.

پس از چند دقيقه اي آقائي آمد با راننده حرف زد دستي به ماشين زد و گفت ماشين را روشن كن و همين كه راننده استارت زد ماشين روشن شد من از شدت خوشحالي و عجله اي كه داشتم اصلاً متوجه آن آقا نشدم همين كه ماشين خواست حركت كند آن آقا آمد مرا به اسم صدا زد و گفت: عهدي كه با ما بستي يادت نرود!²

 

---

1. مير مهر، پور سيد آقايي، ص 73.

2. مير مهر، پور سيد آقائي، ص 344.

---

فائده هفتم: حفظ علوم و اسرار الهي

تمام علوم و حقايقي كه همراه حضرت آدم علیه السلام به زمين آورده شد و هر آن چه كه تمام انبياء علیهم السلام از طريق وحي دريافت نموده اند پيوسته از حجتي به حجت ديگر به ارث مي‌رسيد و حجت هر زمان حافظ اين علوم بود و هم اكنون حافظ همه اين علوم و اسرار امام زمان ـ عجل الله تعالي فرجه الشريف ـ مي‌باشد.

نكته حائز اهميت اين كه در عصر ظهور با توجه به اين كه بشر به حد اعلاي رشد فكري و عقلي خود نائل مي‌گردد زمينه عرضه اين علوم فراهم مي‌گردد و بشريت در پرتو آن به بالاترين درجات خواهد رسيد.

براي آگاهي بيشتر مراجعه كنيد به:

كافي، ج 1، كتاب الحجة، باب ان الائمه علیهم السلام ورثه العلم.

نهج البلاغه، فيض الاسلام، حكمت 139.

فائده هشتم: تهذيب نفوس

توجه به اين مطلب اساسي كه امام شاهد اعمال ماست¹ و از طرفي پيوسته اعمال ما به محضر حضرت عرضه مي‌گردد² مي‌تواند در روي آوردن ما به فضائل و خودداري از رذائل نقش خوبي ايفا كند بويژه اين كه دعاي خير حضرت پيوسته شامل حال كساني كه مي‌خواهند در اين راه قدم بردارند خواهد بود.

اين توجه ارزشمند و حركت در مسير تهذيب نفس و بهره مندي از دعاي خير حضرت مي‌تواند مقدّمه اي باشد براي قابليت و لياقت هدايت باطني حضرت.

وقتي از يكي از سالكان سير الي الله و مهذبان و مقربان درگاه الهي سؤال مي‌شود چه كنيم در نماز حضور قلب داشته باشيم اين عارف روشن ضمير مي‌گويد:³

(قبل از نماز توسل به حضرت بقية الله ـ روحي و ارواح العالمين لتراب مقدمه الفداه ـ داشته باشيد گر چه با يك سلام باشد).

 

---

1. كافي، ج 1، ص 190، باب في ان الائمه علیهم السلام شهداء الله عزوجلّ علي خلقه.

فائده نهم: وجود حجت خدا اتمام حجتي است بر مردم

از آن جايي كه مشيت الهي بر اين قرار گرفته است كه استقرار عدالت جهاني به كمك مؤمنين و بندگان صالح و شايسته او انجام گيرد در طول تاريخ كم نبوده اند كساني كه ادعاي وجود ياران مورد نياز براي تحقق اين امر را داشته اند حضور پيش از دو ميليون زائر در جمكران قضاياي مسجد سهله، شهر حلّه يا شيعيان بحرين شاهد اين مدّعاست حال اگر اين حجت وجود نداشت و هر وقت زمينه پذيرش عمومي فراهم مي‌گرديد، فرستاده مي‌شد; منتظران; اين حجت را بر خدا داشتند كه اگر خداوند زودتر حجتش را آفريده بود و در اختيار ما قرار مي‌داد ظلم و ستم تا اين حدّ تداوم نمي يافت.¹

امّا اكنون كه زمين لحظه اي از حجت خالي نبود و نخواهد بود و از طرفي خداوند متعال فياض مطلق است و وعده قطعي و حتمي ظهور او را داده است خداوند متعال اين حجت را بر ما دارد كه اگر شما آماده بوديد و بندگان صالح مورد نظر براي تحقق اين كار فراهم بود من حجتم را براي نجات بشريت و ريشه كن نمودن ظلم مي‌فرستادم آن چه كه هست ادعاي آمادگي است و نقص از ناحيه مردم است.

وجود امام زمان علیه السلام و آمادگي او براي قيام كه لقب (قائم) بيانگر همين نكته مي‌باشد ـ اين پيام را براي منتظران دارد كه در راه فراهم نمودن زمينه ظهور بيشتر بكوشيد و تلاش كنيد.

(اللهم ارزقنا الاجتهاد في طاعته واجتناب معصيته وامنن علينا برضاه وهب لنا رأفته ورحمته ودعائه وخيره)

 

---

واسطه فيض

و در يك جمله حيات مادي و معنوي بشريت بلكه نظام هستي به يمن وجود امام و حجت خدا كه واسطه فيض است مي‌باشد.

يكي از مهم ترين مسائل معرفت و شناخت، اعم از ديني، فلسفي و عرفاني، مساله فيض و وساطت در فيض است كه از دير زمان مطرح بوده و در معارف ديني تحت عنوان (اول ما خلق الله) يا (نخستين مخلوق) از آن ياد شده است.

آن گاه كه خداوند متعال اراده نمود خلقتي داشته باشد گرچه در ناحيه خالق هيچ نقص و عجزي وجود نداشت اما در ناحيه مخلوق نيازمند به واسطه بود چرا كه اولاً: بايد بين علت و معلول سنخيت وجود داشته باشد و ثانياً مشيت خداوند بر اين تعلق گرفته كه نظام هستي، نظام اسباب و مسبّبات باشد امام صادق علیه السلام مي‌فرمايد:

خداوند متعال امتناع نموده از اين كه امور را عملي سازد مگر بوسيله اسباب، پس براي هر چيزي سببي قرار داد و براي هر سببي فتح و گشايشي قرار داد و براي هر گشايشي كليدي و براي هر كليدي نشانه اي و براي هر نشانه اي در ناطقي قرار داد هر كس اين وسيله و باب ناطق را بشناسد خدا را شناخته و هر كس آن را انكار كند خدا را انكار كرده است و آن رسول اللّه صلی الله علیه و آله و ما (=ائمه علیهم السلام) هستيم.¹

لذا براي فيض وجود و ساير فيوضات نياز به واسطه اي بود كه از طرفي بتواند با عالم ماده مرتبط باشد و در قالب انسان مادي تجلي يابد و از طرف ديگر نزديك ترين و مقرب ترين موجود در عالم هستي به خالق متعال باشد به همين جهت است كه در روايات متعددي از ناحيه حضرت رسول صلی الله علیه و آله اين چنين آمده است كه اولين چيزي كه توسط آفريدگار هستي خلق شد و به عبارت ديگر نخستين مخلوق، انوار طيبه معصومين علیهم السلام بود و به واسطه آنان فيض جود و وجود به ساير موجودات افاضه شد.²

 

 

قرآن کریم

قرآن كريم، چشمه زلال ناب ترين معارف الهي و ماندگارترين حكمت‌ها و دانش‌هاي مورد نياز بشر است. كتابي است سراسر راستي و درستي كه خبرهاي گذشته و آينده جهان را بيان كرده است و هيچ حقيقتي را فروگذار نكرده است. البته روشن است كه حجم بسيار گسترده حقايق عالم در ژرفاي آيات الهي نهفته است و تنها آن‌ها كه به عمق معاني آن دست يابند به آن واقعيات پي خواهند برد و آنان اهل قرآن و مفسران حقيقي آن يعني پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله وسلم) و خاندان پاك او هستند.

 

قيام و انقلاب آخرين سفير الهي از بزرگترين حقايق جهان است كه در آيات فراواني از قرآن كريم به آن اشاره شده و روايات بسياري در تفسير آن آيات نقل گرديده است كه به چند نمونه اشاره مي‌كنيم:

 

در سوره انبياء آيه 105 آمده است:

 

Gوَ لَقَدْ كَتَبْنا فِي الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرَ أَنَّ الاَْرْضَ يرِثُها عِبادِي الصّالِحُونَF؛

 

«همانا در زبور پس از ذكر ] تورات نوشتيم كه زمين را بندگان شايسته ما به ارث خواهند برد.»

 

امام باقر(عليه السلام) فرمود:

 

«مقصود از بندگان شايسته‌اي كه زمين را به ارث مي‌برند، امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) و ياران او هستند.» ( 1 )

 

همچنين در بخشي از آيه 86 از سوره هود آمده است:

 

G... بَقِيةُ اللّهِ خَيرٌ لَكُمْ اِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَF؛

 

«بقية الله براي شما بهتر است اگر مؤمن باشيد.»

 

امام باقر(عليه السلام) فرمود:

 

«وقتي امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) ظهور كند بر ديوار كعبه تكيه زند و اولين سخني كه بر زبان جاري كند اين آيه است. سپس مي‌فرمايد: «اَنَا بَقِيةُ اللّهِ في اَرْضِهِ وَ خَليفَتُهُ وَ حُجَّتُهُ عَلَيكُمْ» من «بقية الله» در زمين و جانشين او و حجّت او بر شما هستم. پس هر كسي بخواهد بر او سلام كند گويد: «اَلسَّلامُ عَلَيكَ يا بَقِيةَ اللّهِ في اَرْضِهِ». ( 1 )

 

و در سوره حديد آيه 17 فرموده است:

 

Gاِعْلَمُوا اَنَّ اللّهَ يحْيي الاَْرْضَ بَعْدَ مَوْتِها قَدْ بَينّا لَكُمُ الاْياتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَF؛

 

«بدانيد خداوند زمين را پس از مرگ آن زنده مي‌كند. ما آيات خود را براي شما بيان كرديم، باشد كه بينديشيد.»

 

امام صادق(عليه السلام) فرمود:

 

مراد اين است كه خداوند زمين را به واسطه عدالت حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) در دوران ظهورش زنده خواهد كرد پس از آن كه به سبب ستم سردمداران گمراهي مرده باشد. ( 1 )

 

و نيز در سوره قصص آيه 5 مي‌فرمايد:

 

Gوَ نُريدُ اَنْ نَمُنَّ عَلَي الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الاَْرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ اَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثينَF؛

 

«و ما اراده مي‌كنيم بر مستضعفان زمين، منّت نهيم و آنان را پيشوايان مردم و وارثان زمين قرار دهيم.»

 

امام علي(عليه السلام) فرمود:

 

«مقصود از مستضعفان خاندان پيامبرند. خداوند پس از تلاش و رنجشان، «مهدي» اين دودمان را برمي انگيزد و آنان را به اوج شكوه و عزت و اقتدار مي‌رساند و دشمنانشان را به سختي ذليل مي‌سازد.» ( 1 )

 

از نمونه‌هاي بالا روشن مي‌شود كه براي برداشت حقايق از قرآن، تنها نبايد به ظاهر آيات بسنده كرد؛ بلكه بسياري از واقعيت‌هاي عالم در درون آيات قرآن نهفته است[i كه اهل‌بيت(عليهم السلام) به عنوان مفسران واقعي قرآن، بيان كنندة آن هستند. بنابراين اگرچه آياتي از قرآن، در ظاهر مربوط به يك رويداد در زمان و مكان خاصي است ولي مانع از آن نيست كه در زمان‌هاي بعد و براي آيندگان، مصداق پيدا كند و دربارة آنان نيز جاري گردد و همين رمز جاودانگي قرآن براي همه نسل‌هاست.

 

بر اين اساس، با اينكه آيه 5 سوره قصص دربارة قوم بني اسرائيل نازل شده و جريان پيروزي آنها بر فرعونيان را بيان مي‌كند ولي در روايات متعدّد اين آيه بر قيام امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) و روزگار ظهور او منطبق گرديده است و دقت در متن آيه هم نشان مي‌دهد كه حاكميت مستضعفان بر مستكبران، يك سنّت و اراده الهي است كه اختصاص به زمان و مكان و افراد خاصّي ندارد

موضوع امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) از موضوعاتي است كه روايات بسياري درباره آن در اختيار ماست به گونه‌اي كه درباره مراحل مختلف زندگي آن حضرت همچون ولادت، دوران كودكي، غيبت صغري و كبري، علائم ظهور و روزگار ظهور و حكومت جهاني، به طور جداگانه احاديثي از پيشوايان ديني موجود است. چنانكه درباره خصوصيات ظاهري و اخلاقي آن بزرگوار، ويژگي‌هاي دوران غيبت او و فضيلت و پاداش منتظران ظهورش مجموعه ارزشمندي از روايات داريم و جالب اينكه بسياري از اين روايات هم در كتاب‌هاي شيعه و هم در آثار اهل سنّت نقل شده است. برخي از اين احاديث «متواتر» ( 2 ) است.

گفتني است كه يكي از ويژگي‌هاي قابل توجه امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) آن است كه همه معصومان(عليهم السلام) درباره آن حضرت سخنان نغزي ايراد فرموده‌اند كه مجموعه‌اي از معارف آگاهي بخش را فراهم كرده است و از اهميت فوق العاده قيام و انقلاب آن پرچمدار عدالت حكايت مي‌كند. مناسب است در اينجا از هر يك از آن پيشوايان بزرگ روايتي را نقل كنيم:

پيامبر گرامي اسلام(صلي الله عليه و آله وسلم) فرمود:

خوشا به حال آن كه مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) را ببيند و خوشا حال آن كه او را دوست بدارد و خوشا حال كسي كه امامت او را باور داشته باشد. ^{( 2 )}

امام علي(عليه السلام) فرمود:

«منتظر فرج ]آل محمد(صلي الله عليه و آله وسلم)‌ باشيد و از رحمت خدا نااميد نگرديد به راستي كه محبوبترين كارها نزد خداوند بزرگ، انتظار فرج است.» ^{( 2 )}

در لوح فاطمه زهرا(عليها السلام) ^{( 2 )} آمده است:

«... سپس به خاطر رحمت بر جهانيان سلسله اوصياء را به وجود فرزند امام حسن‌عسكري(عليه السلام) تكميل خواهم كرد؛ كسي كه كمال موسي و شكوه عيسي و صبر ايوب را داراست...». ^{( 2 )}

امام حسن مجتبي(عليه السلام) در ضمن روايتي، پس از بيان برخي از مشكلات زمان بعد از رسول‌خدا(صلي الله عليه و آله وسلم) فرمود:

«خداوند در آخر الزمان مردي را برمي انگيزد... و او را به وسيله فرشتگان خود پشتيباني مي‌كند و يارانش را حفظ مي‌كند... و او را بر تمامي ساكنان زمين چيره مي‌سازد... او زمين را از عدالت و روشنايي و دليل آشكار پر مي‌سازد... خوشا حال آن كه روزگار او را ببيند و سخن او را بشنود.» ^{( 2 )}

امام حسين(عليه السلام) فرمود:

«... خداوند به وسيله او امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) زمين را زنده مي‌كند پس از آن كه مرده باشد و به وسيله او آئين حق را بر تمامي دين‌ها پيروز گرداند هر چند مشركان را خوش نيايد. براي او غيبتي است كه گروهي در آن از دين باز مي‌گردند و گروهي ديگر بر دين استوار مي‌مانند... همانا آن كه در غيبت او بر اذيت‌ها و تكذيب‌ها شكيبايي كند؛ مانند كسي است كه پيش روي رسول خدا(صلي الله عليه و آله وسلم) با شمشير جهاد كرده باشد.» ^{( 2 )}

امام سجاد(عليه السلام) فرمود:

«كسي كه در دوران غيبت قائم ما بر دوستي ما ثابت قدم باشد خداوند پاداش هزار شهيد از شهداي بدر و احد به او عنايت فرمايد.» ^{( 2 )}

امام باقر(عليه السلام) فرمود:

«زماني بر مردم مي‌آيد كه امامشان غايب شود پس خوشا حال آن‌ها كه در آن زمان بر امر ولايت ما ثابت بمانند...» ^{( 2 )}

امام صادق(عليه السلام) فرمود:

«براي قائم(عجل الله تعالي فرجه الشريف) دو غيبت است يكي از آنها كوتاه مدت و ديگري بلند مدت است.»^[i][i

امام كاظم(عليه السلام) فرمود:

«امام ]مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) از ديدگان مردم پنهان مي‌شود ولي ياد او از دل‌هاي مؤمنان فراموش نمي‌شود.» ^{( 3 )}

امام رضا(عليه السلام) فرمود:

«وقتي امام مهدي قيام كند زمين به نور وجود او روشن گردد و آن بزرگوار، ترازوي عدالت را در ميان مردم قرار دهد؛ پس كسي به ديگري ستم نخواهد كرد.» ^{( 3 )}

امام جواد(عليه السلام) فرمود:

«قائم ما آن كسي است كه مردم بايد در زمان غيبت، انتظار ظهور او را داشته باشند و چون قيام كرد به فرمان او گردن نهند.» ^{( 3 )}

امام هادي(عليه السلام) فرمود:

«امام پس از من فرزندم حسن و پس از او فرزندش «قائم» است آن كه زمين را پر از عدل و داد كند چنان كه پر از ستم و جور شده باشد.» ^{( 3 )}

امام حسن عسكري(عليه السلام) فرمود:

«سپاس خداي را كه مرا از دنيا نبرد تا آن كه جانشين مرا به من نشان داد. او از نظر آفرينش و اخلاق، شبيه ترين مردم به رسول خداست...».

.

 

 

---

دلبران

 

گفته آيد در حديث ديگران

 

موضوع امام مهدي (عجل الله تعالي فرجه الشريف) و قيام و انقلاب جهاني او نه تنها در كتاب‌هاي شيعه بلكه در فرهنگ اعتقادي ساير فرقه‌هاي اسلامي نيز بيان گرديده و درباره آن به طور گسترده گفتگو شده است. آنان نيز به وجود و ظهور مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) كه از دودمان پاك پيامبر(صلي الله عليه و آله وسلم) و از فرزندان حضرت فاطمه زهرا(عليها السلام)( 1 ) است معتقدند براي آشكار شدن ميزانِ باور اهل سنّت به مهدي موعود(عجل الله تعالي فرجه الشريف) بايد به آثار دانشمندان بزرگ ايشان مراجعه كرد. بسياري از مفسّران سنّي در كتاب‌هاي تفسيري خود تصريح كرده‌اند كه بعضي از آيات قرآن به ظهور حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) در آخرالزّمان اشاره دارد مانند فخر رازي( 2 ) و قرطبي( 3 ).

 

همچنين اكثر محدثان ايشان، احاديث مربوط به امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) را در كتاب‌هاي خود آورده‌اند كه در ميان آنها، معتبرترين كتاب‌هاي اهل سنّت وجود دارد مانند «صحاح ستّه»( 4 ) و مُسند احمدبن حنبل پيشواي مذهب حنبلي.

 

بعضي ديگر از دانشمندان اهل سنّت در گذشته و حال، كتاب هايي مستقل در موضوع امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) نوشته‌اند مثل ابونعيم اصفهاني در مجموعه الأربعين (چهل حديث) و سيوطي در كتاب «العرف الوردي في اخبار المهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف).

 

نكته قابل توجه اينكه، بعضي از علماي اهل سنّت در مقام دفاع از عقيده مهدويت و ردّ منكران اين عقيده، كتاب و مقاله نوشته‌اند و با بيانات علمي و شواهد روائي، جريان امام مهدي را از امور قطعي و غيرقابل انكار دانسته‌اند همچون «محمد صديق مغربي» كه در ردّ گفتار «ابن خلدون» كتابي نگاشته و به سختي از او انتقاد كرده است.( 5 )

 

اينها نمونه هايي از موضع اهل سنّت در برابر مسئله مهدويت است.

 

در پايان اين بخش از ميان صدها روايت، تنها دو روايت نقل مي‌كنيم كه در كتاب‌هاي مشهور و مورد اعتماد اهل سنّت آمده است:

 

پيامبر اسلام(صلي الله عليه و آله وسلم) فرمود:

 

«اگر از ]عمر دنيا تنها يك روز مانده باشد حتماً خداوند آن روز را طولاني كند تا آنكه مردي از خاندان مرا در آن برانگيزد كه هم نام من است.»( 6 )

 

و نيز آن حضرت فرمود:

 

«مردي از خاندان من قيام مي‌كند كه در نام و سيرت شبيه من است. او جهان را[ پر از عدل و داد خواهد كرد همانگونه كه از ظلم و ستم لبريز گشته باشد.»( 7 )

 

گفتني است كه اعتقاد به ظهور مصلح و منجي كه در پايان دنيا ظهور كرده و جهان را پر از عدل و داد خواهد كرد يك اعتقاد جهاني و همگاني است و پيروان راستين همه اديان آسماني بر اساس تعاليم كتاب‌هاي ديني خود منتظر قيام آن موعود بزرگ هستند. در كتاب‌هاي مقدّس زبور، تورات، انجيل و نيز كتاب‌هاي هندوها و زرتشتيان و برهمائيان به ظهور منجي بزرگ جهان اشاره شده است. البته هر ملتي براي او لقبي مخصوص گفته‌اند. زرتشتيان او را به نام «سوشيانس» يعني نجات دهنده جهان و مسيحيان به نام «مسيح موعود» و يهود به نام «سرور ميكائيلي» مي‌شناسند.

 

بخشي از عبارات «جاماسب نامه» از كتاب‌هاي مقدّس زرتشت چنين است:

 

«پيغمبر عرب، آخر پيغمبران باشد كه در ميان كوه‌هاي مكه پيدا شود... و با بندگان خود چيز خورد و به روش بندگان نشيند... و دين او اشرف اديان باشد و كتاب او باطل كند همه كتاب‌ها را... و از فرزندان دختر پيغمبر كه خورشيد جهان و شاه زمان نام دارد، كسي پادشاه شود در دنيا به حكم يزدان، كه جانشين آخر آن پيغمبر باشد... و دولت او تا به قيامت متصل باشد...».( 8 )

 

 

 

-----------------------------------------------------

 

1. المستدرك على الصحيحين، ج 4، ص 557.

 

2. التفسير الكبير، ج 16، ص 40.

 

3. تفسير القراطبى، ج 8، ص 121.

 

4. يعنى صحيحهاى شش گانه. صحاح ستّه، عنوان عمومى شش مجموعه بزرگ، از كتب حديث است كه در نزد اهل سنّت، موثق ترين كتابهاى حديث هستند و عبارتند از: «صحيح بخارى، صحيح مسلم، سنن ابوداود، سنن ابن ماجه، سُنن نسائى، جامع ترمذى». اهل سنت، احاديث نقل شده در اين كتابها را، «صحيح» دانسته و سخن پيامبر اكرم9 مى دانند و پس از قرآن كريم، آنها را معتبرترين كتاب مى خوانند.

 

5. «ابن خلدون» جامعه شناس بزرگ اهل سنّت است و به پاره اى از روايات امام مهدى(عليه السلام)اشكال كرده و آنها را ضعيف شمرده است و با وجود اينكه بعضى از روايات مربوط به حضرت مهدى(عليه السلام) را صحيح دانسته در مسئله مهدويت تشكيك كرده است. «محمّد صديق مغربى» در كتابى با عنوان «ابراز الوهم المكنون من كلام ابن خلدون» سخنان او را رد كرده است.

 

همچنين «عبدالمحسن بن حمد العباد» در مقاله اى تحت عنوان «الردّ على من كذب بالاحاديث الصحيحه الواردة فى المهدى» به شبهات ابن خلدون پاسخ گفته است.

 

6. سنن ابوداود، ج 2، ح 4282، ص 106.

 

7. معجم كبير، ج 10، ح 10229، ص 83.

 

8. اديان و مهدويت، ص 21.

 

 

 

 

  

 

 

 

--------------------------------------------------------------------------------

 

Copyright © Mahdiviat IT Center.

غيبت

پس از اينكه با شخصيت منجي بزرگ عالم و تحقّق بخش آرمان آدم(عليه السلام) تا خاتم(صلي الله عليه و آله وسلم) و آخرين ذخيره الهي حضرت حجة بن الحسن(عجل الله تعالي فرجه الشريف) آشنا شديم، اكنون درباره غيبت آن يگانه دوران كه بخش مهمّي از زندگي آن حضرت است سخن مي‌گوييم.

مفهوم غيبت

اولين نكته قابل طرح آن است كه غيبت به معني «پوشيده بودن از ديدگان» است نه حاضر نبودن. بنابراين در اين بخش، سخن از دوره‌اي است كه امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) از چشمان مردمان غايب است و آنها او را نمي‌بينند و اين در حالي است كه آن بزرگوار در بين مردم حضور دارد و در كنار ايشان زندگي مي‌كند. اين حقيقت در روايات امامان معصوم به عبارات گوناگون بيان گرديده است.

امام علي(عليه السلام) فرمود:

«سوگند به خداي علي، حجّت خدا در ميان مردم هست و در راهها (كوچه و بازار) گام برمي دارد؛ به خانه‌هاي آنها سر مي‌زند؛ در شرق و غرب زمين رفت و آمد مي‌كند؛ گفتار مردم را مي‌شنود و برايشان سلام مي‌كند؛ مي‌بيند و ديده نمي‌شود تا وقت ]  معين و وعده الهي .»^{( 1 )}

البته نوع ديگري از غيبت نيز براي آن حضرت بيان شده است.

امام صادق(عليه السلام) فرمود:

«در صاحب اين امر سنت‌هايي از انبياء وجود دارد... اما سنّت او از يوسف(عليه السلام)، پنهان بودن است. خداوند بين او و مردم حجابي قرار مي‌دهد به گونه اي كه[ مردم او را مي‌بينند ولي نمي‌شناسند.»^{( 2 )}

بنابراين درباره حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) غيبت به دو گونه روي مي‌دهد: آن بزرگوار در مواردي از ديدگان پنهان است و در مواردي ديگر ديده مي‌شود ولي شناخته نمي‌گردد اما در هر حال در ميان مردم حضور دارد.

 

-----------------

پيشينه غيبت

غيبت و نهان زيستي، پديده‌اي نيست كه براي اولين بار و تنها درباره آخرين حجّت پروردگار روي داده باشد بلكه از روايات فراوان استفاده مي‌شود كه تعدادي از پيامبران بزرگ الهي، بخشي از زندگي خود را در پنهاني و غيبت بوده‌اند و اين امر به جهت حكمت و مصلحت خدايي بوده و نه يك خواسته شخصي و يا مصلحت خانوادگي.

بنابراين غيبت يكي از سنّت هاي^{( 1 )} الهي است كه در زندگي پيامبراني همچون ادريس، نوح، صالح، ابراهيم، يوسف، موسي، شعيب، الياس، سليمان، دانيال و عيسي(عليهم السلام) جريان يافته است و هر يك از آن سفيران الهي به تناسب شرايط سالهايي را در غيبت بسر برده‌اند.^{( 2 )}

به همين دليل است كه در روايات از غيبت حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) به عنوان يكي از سنت‌هاي پيامبران ياد شده است و يكي از دلايل غيبت آن حضرت، اجرا شدن سنّت انبياء(عليهم السلام) در زندگي حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) شمرده شده است.

امام صادق(عليه السلام) فرمود:

«به راستي كه براي ]امامِ قائم از ما غيبتي است كه مدت آن طولاني خواهد بود. راوي گويد: دليل اين غيبت چيست‌اي فرزند رسول خدا(صلي الله عليه و آله وسلم)؟»

حضرت مي‌فرمايد:

«خداوند مي‌خواهد سنت‌هاي انبياء در غيبت هايشان درباره آن حضرت روي دهد.» ^{( 3 )}

از سخن فوق اين نكته نيز آشكار مي‌شود كه سخن از غيبت امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) سال‌ها پيش از ولادت آن بزرگوار، مطرح بوده است و پيشوايان اسلامي از پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله وسلم) تا امام عسكري(عليه السلام) از غيبت آن حضرت و بعضي از خصوصيات آن و آنچه در زمان غيبت اتّفاق خواهد افتاد، خبر داده‌اند و نيز وظايفي را براي مردم مؤمن در آن زمان بيان داشته‌اند. ^{( 4 )}

پيامبر اسلام(صلي الله عليه و آله وسلم) فرموده‌اند:

«مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) از فرزندان من است... براي او غيبتي است و حيرتي پريشاني تا آنگاه كه مردمان از دين‌هاي خود گمراه شوند پس در آن زمان مي‌آيد مانند شهاب ثاقب ستاره‌اي روشن و تابان[؛ پس زمين را از عدل و داد پر مي‌كند همانگونه كه از ظلم و ستم آكنده باشد.» ^{( 5 )}

فلسفه غيبت

به راستي چرا امام و حجّت خدا در پس پرده غيبت قرار گرفته است و كدام علت سبب گرديد تا مردم از بركات ظهور او محروم گردند؟

درباره اين موضوع سخنان فراواني گفته شده و روايات فراواني نيز در دست است ولي پيش از پاسخ گفتن به سؤال فوق لازم است به نكته‌اي اساسي اشاره كنيم:

ما ايمان داريم كه خداوند عالم هيچ كار كوچك و بزرگي را جز بر اساسِ حكمت و مصلحت انجام نمي‌دهد خواه اين مصلحت‌ها را بشناسيم يا خير. و نيز همه رويدادهاي خرد و كلانِ جهان با تدبير پروردگار و به اراده او انجام مي‌پذيرد كه يكي از مهمترين آنها، حادثه غيبت امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) است. بنابراين غيبت آن سرور نيز مطابق حكمت و مصلحت است اگرچه ما فلسفه آن را ندانيم.

امام صادق(عليه السلام) فرمود:

«بي‌ترديد براي صاحب الامر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) غيبتي است كه هر اهل باطلي در آن به شك مي‌افتد.»

راوي از علت غيبت سؤال كرد. حضرت فرمود:

«غيبت به سبب امري است كه اجازه نداريم آن را براي شما بيان كنيم... غيبت، سرّي از اسرار الهي است ولي چون مي‌دانيم كه خداوند بزرگ حكيم است مي‌پذيريم كه همه كارهاي او ]براساسِ [حِكمت است و اگرچه علّت آن كارها براي ما معلوم نباشد.» ^{( 1 )}

البتّه چه بسا انساني كه همه افعال خداوند را حكيمانه مي‌داند و در برابر آنها سر تسليم فرود مي‌آورد، به دنبال دانستن راز و رمز بعضي از رويدادهاي عالم باشد تا به سبب علم به فلسفه يك پديده، آرامش نفس و اطمينان قلبي بيشتري يابد. بنابراين به بحث و بررسي پيرامون حكمت‌ها و آثار غيبت حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) مي‌پردازيم و به روايات مربوط به آن اشاره مي‌كنيم:

 

تأديب مردم

وقتي امّت نسبت به پيامبر و امام قدر نشناسند و وظايف خود را در برابر او انجام ندهند بلكه اوامر او را نافرماني كنند، رواست كه خداوند، پيشواي ايشان را از آنها جدا كند تا به خود آيند و در روزگار غيبت او، ارزش و بركت وجود او را دريابند و در اين صورت، غيبت امام به مصلحت امت است گرچه آنها ندانند و درك نكنند.

امام باقر (عليه السلام) فرمود:

«وقتي خداوند همراهي و همنشيني ما را براي قومي خوش ندارد ما را از ميان آنها برگيرد.» ^{( 1 )}

استقلال و نبودن تحت پيمان ديگران

آنها كه به دنبال ايجاد يك تحوّل و انقلاب هستند به ناچار در ابتداي قيام با بعضي از مخالفان، عهد و پيماني مي‌بندند تا بتوانند اهداف خود را دنبال كنند، ولي مهدي موعود(عجل الله تعالي فرجه الشريف) آن مصلح بزرگي است كه در راه برپايي انقلاب و حكومت عدل جهاني با هيچ قدرت ستمگري سازش نخواهد كرد زيرا كه مطابق روايات فراوان او مأمور به مبارزه قاطع و آشكار با همه ظالمان است. به همين جهت تا آماده شدن شرايط انقلاب، در غيبت مي‌رود تا مجبور نباشد كه با دشمنان خدا عهد و پيماني ببندد.

در روايتي از امام رضا(عليه السلام) علت غيبت اينگونه بيان گرديده است:

«براي اينكه آن زمان كه با شمشير قيام مي‌كند، كسي بر عهده او ]امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) [ بيعتي نداشته باشد.» ^{( 2 )}

 

امتحان كردن مردم يكي از سنّت‌هاي خداوند است. او بندگان خود را به اسباب گوناگون مي‌آزمايد تا ميزان استواريشان در مسير حق روشن شود. البتّه نتيجه امتحان براي خداوند معلوم است ولي در كوره آزمايشها اين بندگان هستند كه ساخته مي‌شوند و به جوهر وجود خود پي مي‌برند.

امام كاظم(عليه السلام) فرمود:

«هنگامي كه پنجمين فرزندم غايب شد، مواظب دين خود باشيد تا كسي شما را از آن بيرون نكند براي صاحب اين امر (= امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) غيبتي خواهد بود كه گروهي از پيروان او از اعتقاد خود دست بر مي‌دارند و اين غيبت، آزموني است كه خداوند با آن بندگانش را امتحان مي‌كند.» ^{( 1 )}

 

^{---------------------------------------}

حفظ جان امام

يكي از عواملي كه سبب كناره گيري پيامبران از قوم خود مي‌شد، حفظ جان خويش بود. آنها براي اينكه بتوانند در فرصتي ديگر رسالت خود را به انجام رسانند در شرايطي كه مورد تهديد قرار مي‌گرفتند مخفي مي‌شدند همانگونه كه پيامبر اسلام(صلي الله عليه و آله وسلم) از مكّه بيرون رفت و در غار پنهان شد. البته همه اينها به دستور و اراده خداوند است.

درباره حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) و علت غيبت او نيز در روايات متعدد چنين امري بيان شده است.

امام صادق(عليه السلام) فرمود:

«امام منتظر، پيش از قيام خود، مدتي از چشم‌ها غايب خواهد شد. از علّت آن سؤال شد. حضرت فرمود: برجانِ خويش بيمناك است.» ^{( 1 )}

هر چند شهادت آرزوي مردان خداست ولي شهادتي مطلوب است كه در ميدان انجام وظيفه الهي و به صلاح جامعه و دين خدا باشد. امّا آنگاه كه كشته شدن فرد به معني به هدر رفتن و از دست رفتن اهداف باشد، ترس از قتل، امري عقلي و پسنديده است. كشته شدن امام دوازدهم كه آخرين ذخيره الهي است به معني فرو ريختن كعبه آمال و آرزوي تمام انبياء و اولياء(عليهم السلام) و تحقق نيافتن وعده پروردگار در تشكيل حكومت عدل جهاني است.

گفتني است كه در روايات نكته‌هاي ديگري نيز درباره علّت غيبت امام دوازدهم(عجل الله تعالي فرجه الشريف) بيان گرديده است كه براي رعايت اختصار از ذكر آنها خودداري مي‌شود ولي آنچه مهم است اينكه همانگونه كه پيش از اين گذشت؛ «غيبت»، سرّي از اسرار الهي است و علت اصلي و اساسي آن پس از ظهور آشكار خواهد شد و آنچه بيان شد عواملي است كه در غيبت امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) تأثير گذار بوده است.

انواع غيبت

با توجه به مطالب گذشته، غيبت امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) امري لازم و ضروري بود ولي از آنجا كه همه حركت‌ها و اقدام‌هاي پيشوايان بزرگ ما، در راستاي تقويت پايه‌هاي ايمان و اعتقاد مردم بود و بيم آن بود كه غيبت آخرين حجّت الهي، آسيب‌هاي جدّي و غير قابل جبران به ديانت مسلمين وارد آورد، دوران غيبت با روندي حساب شده و برنامه ريزي دقيق آغاز گرديده و ادامه پيدا كرد.

سال‌ها پيش از ولادت امام دوازدهم، سخن از غيبت آن بزرگوار و ضرورت آن بر سر زبان‌ها افتاد و نقل محافل ائمه معصومين(عليهم السلام) و اصحاب ايشان شد. همچنين روش ارتباط امام هادي و امام عسكري(عليهما السلام) با شيعيان در قالبي جديد و به شكل محدودتري انجام گرفت و پيروان مكتب اهل‌بيت(عليهم السلام) رفته رفته آموختند كه در بسياري از نيازهاي مادي و معنوي، مجبور به شرفيابي به محضر امام حاضر نيستند بلكه مي‌توانند با مراجعه به كساني كه از سوي امامان به عنوان وكيل و فرد مورد اعتماد معرفي شده اند، به وظايف خود عمل كنند. با شهادتِ امام حسن عسكري(عليه السلام) و آغاز دوره غيبت حضرت حجة بن الحسن(عجل الله تعالي فرجه الشريف) باز هم رابطه امام و امت به كلّي قطع نشد بلكه مردم به وسيله نائبان خاص امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) با مولا و مقتداي خويش در ارتباط بودند و در همين دوره بود كه شيعيان به رفت و آمد و ارتباط گسترده‌تر با عالمان ديني، خو گرفتند و دانستند كه در شرايط غيبت امام نيز راه شناخت وظايف ديني به روي آن‌ها بسته نيست. در اين بستر مناسب بود كه غيبت طولاني حضرت بقية اللّه(عجل الله تعالي فرجه الشريف) اتفاق افتاد و ارتباطي كه بين امام و شيعيان در زمان‌هاي گذشته معمول و رايج بود، قطع گرديد.

اينك درباره ويژگي‌هاي دو دوره كوتاه و بلند غيبت، مطالبي را خواهيم آورد.

غيبت كوتاه مدّت

با شهادت امام حسن عسكري(عليه السلام) در سال 260 هجري قمري، دوران امامت امام دوازدهم(عجل الله تعالي فرجه الشريف) آغاز شد و از همين زمان، غيبت كوتاه مدّت آن گرامي كه به «غيبت صغري» معروف است شروع شد و تا سال 329 هجري قمري ـ نزديك به 70 سال ـ ادامه يافت.

مهم ترين ويژگي دوره غيبت صغري آن است كه مردم از طريق نايبان خاصّ با امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) در ارتباط بودند و به وسيله آنها پيام‌هاي آن حضرت را دريافت مي‌كردند و پاسخ سؤالات خود را مي‌گرفتند. ^{( 1 )}

گاهي نيز به واسطه نائبان امام، توفيق شرفيابي به حضور امام خويش را مي‌يافتند.

نائبان خاصّ امام(عجل الله تعالي فرجه الشريف) كه همگي از علما و بزرگان شيعه و برگزيدگان امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) بودند، چهار تن هستند كه به ترتيب زمان نيابت خود عبارتند از:

1. عثمان بن سعيد عَمري؛ وي از آغاز غيبتِ امام، عهده دار نيابت آن حضرت شد و در سال 267 هجري قمري در گذشت. او وكيل امام هادي و امام عسكري(عليهما السلام) نيز بوده است.

2. محمد بن عثمان عمري؛ او فرزند نايب اوّل است كه پس از درگذشت پدر به مقام نيابت رسيد و در سال 305 هجري قمري وفات كرد.

3. حسين بن روح نوبختي؛ او پس از 21 سال نيابت، در سال 326 هجري قمري بدرود حيات گفت.

4. علي بن محمد سمري؛ وي در سال 329 هجري قمري از دنيا رفت و با مرگ او دوران غيبت صغري پايان گرفت.

نائبان خاص همگي توسط امام عسكري(عليه السلام) و امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) انتخاب گرديده و به مردم معرفي مي‌شدند. شيخ طوسي در كتاب الغيبه خود روايت كرده است كه روزي چهل نفر از شيعيان به همراه عثمان بن سعيد (نائب اول) به حضور امام عسكري(عليه السلام) رسيدند. امام(عليه السلام)، فرزند خود را به آنها نشان داد و فرمود:

پس از من، اين (كودك) امام شماست. از او اطاعت كنيد... بدانيد كه پس از امروز او را نخواهيد ديد تا عمر او به كمال برسد. پس (در غيبت او) آنچه عثمان ]بن سعيد [مي گويد بپذيريد و از او فرمان بريد كه او جانشين امام شماست و كارها به دست اوست. ^{( 2 )}

در روايتي ديگر امام عسكري(عليه السلام) به نيابت محمدبن عثمان (نائب دوم) از امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) نيز تصريح فرموده است.

شيخ طوسي مي‌نويسد:

«عثمان بن سعيد» به دستور حضرت عسكري(عليه السلام)، اموالي را كه جمعي از شيعيان يمن آورده بودند، تحويل گرفت. گروهي كه شاهد ماجرا بودند به امام گفتند، به خدا قسم عثمان از بهترين شيعيان شماست ولي با اين كار، جايگاه او نزد شما، براي ما روشن‌تر شد.

امام عسكري(عليه السلام) فرمود: بله، گواه باشيد كه عثمان بن سعيد عمري وكيل من است و پسرش «محمد» نيز وكيل پسرم «مهدي» خواهد بود. ^{( 3 )}

اينها مربوط به دوران قبل از غيبت امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) بود و در طول غيبت صغري نيز هر يك از نائبان، پيش از مرگ خود، نائب بعدي را كه از سوي امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) انتخاب شده بود به مردم معرفي مي‌كردند.

اين مردان بزرگ به سبب برخورداري از صفات و ويژگي‌هايي، براي نيابت خاص ولي عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) شايستگي يافتند. امانتداري، پاكدامني، عدالت در گفتار و رفتار، راز داري و پنهان كاري و پوشاندنِ اسرار اهل‌بيت(عليهم السلام) در شرايط ويژه دوره امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) از خصوصيات مهم آنها بود. ايشان مورد اعتماد و اطمينان امام(عليه السلام) و پرورش يافتگان مكتب خاندان پاك پيامبر بودند. بعضي از آنان از سنّ يازده سالگي تحت تربيت امامان(عليهم السلام) قرار گرفتند و علم را در كنار ايماني قوي در وجود خويش به كمال رسانيدند. نام نيك آنها بر سر زبان‌ها بود و صبر و بردباري و تحمل مشكلات و مقاومت در برابر سختي‌ها چنان با وجودشان عجين شده بود كه در سخت ترين شرايط نيز از امام خود اطاعت كامل داشتند و در كنار همه اين صفات زيبا، از توان مديريت و رهبري شيعيان برخوردار بودند و با فهم و آگاهي كامل و درك حسّاسيت زمان و بهره گيري از امكانات موجود، جامعه شيعه را در صراط مستقيم الهي هدايت كردند و آنان را از گذرگاه غيبت صغري به سلامت عبور دادند.

مطالعه دقيق دوره غيبت صغري و نقش مهم نوّاب اربعه در ايجاد ارتباط بين امت و امام به خوبي اهميت اين دوره از حيات امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) را نشان مي‌دهد. وجود اين ارتباط‌ها و نيز راه يافتن برخي از شيعيان به محضر امام خويش در طول دوران غيبت صغري تأثير فراواني در اثبات ولادت امام دوازدهم و آخرين حجّت پروردگار داشت و اين دستاورد مهم درست در زماني بود كه دشمنان مي‌كوشيدند تا شيعيان را نسبت به تولّد فرزندي براي امام عسكري(عليه السلام) دچار شك و ترديد نمايند. به علاوه اين دوره، زمينه و بستر مناسبي براي شروع غيبت كبري بود كه در آن دوران مردم از داشتن هر گونه ارتباط با امام خود توسط افرادي معين، محروم مي‌شدند ولي با آرامش خاطر و اطمينان به وجود و حضور امام و بهره مندي از بركات او، به روزگار غيبت كامل حضرت، پا نهادند.

 

-------------------------------------------

1. متن نامه‌ها ـ كه به توقيعات مشهور است ـ در كتاب هاى علماى شيعه موجود است (براى نمونه بحارالانوار، ج 53 باب 31، ص 150 - 197).

2. الغيبة طوسى، فصل 6، ح 319، ص 357.

3. همان، فصل 6، ح 317، ص 355.

 

 

بخش خوانده نشده بعدی : غيبت بلند مدّت

غيبت بلند مدّت

در آخرين روزهاي عمر نائب چهارم در نامه‌اي از امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) خطاب به او چنين آمده بود:

«بسم الله الرحمن الرحيم اي علي بن محمد سمري، خداوند در مصيبت وفات تو، به برادران ديني ات، پاداش بزرگ كرامت فرمايد؛ چرا كه تو تا شش روز ديگر به سراي باقي خواهي رفت. از اين رو به كارهايت رسيدگي كن و درباره جانشين پس از خود به كسي وصيت مكن! زيرا كه دوره غيبت كامل ]و طولاني فرا رسيده است و از اين پس ظهوري براي من نخواهد بود مگر پس از فرمان الهي و آن پس از گذشت مدتي دراز خواهد بود كه دلها را سختي و قساوت فراگيرد و زمين از ظلم و ستم پر گردد...» ^{( 1 )}

بنابراين با وفات آخرين نائب خاص امام دوازدهم در سال 329 هجري قمري، دوره غيبت طولاني كه به «غيبت كبري» معروف است، آغاز شد و اين دوران همچنان ادامه دارد تا روزي كه به خواست خداوند ابرهاي غيبت، كنار رود و جهان از پرتو مستقيم خورشيد فروزان ولايت، بهره مند گردد.

همانگونه كه گذشت در دوره غيبت صغري، شيعيان به وسيله نائبان خاص با امام خود رابطه داشتند و با تكاليف الهي خود آشنا مي‌شدند ولي در دوران غيبت كبري اين نوع ارتباط قطع گرديده و مردم مؤمن براي شناخت وظايف ديني خود تنها به نائبان عام آن حضرت كه همان عالمان ديني وارسته و مراجع بزرگ تقليد هستند مراجعه مي‌كنند و اين جريان، مسير روشني است كه امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) خود در نامه‌اي به يكي از چهره‌هاي مورد اعتماد شيعه، ترسيم فرمود. در فرازي از اين نامه كه توسّط دومين نائب خاص امام ابلاغ شد چنين آمده است:

«وَاَمَّا الْحَوادِثُ الْواقِعَةِ فَارْجِعُوا فيها اِلي رُواةِ حَديثِنا فَاِنَّهُم حُجَّتي عَلَيكُم وَأَنَا حُجَّةُ اللّهِ عَلَيهم... ^{( 2 )} و اما در مورد رويدادهايي كه در آينده رخ خواهد داد و براي شناخت وظيفه الهي خود در شرايط گوناگون به راويان حديث ما =  فقها رجوع كنيد. زيرا آنها حجّت من بر شما هستند و من حجّت خدا بر آنان هستم...»

اين راهكار جديد براي پاسخ گويي به پرسشهاي ديني و مهم‌تر از آن شناخت وظيفه فردي و اجتماعي شيعيان در دوره غيبت كامل امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) گوياي اين واقعيت است كه نظام مترقّي امامت و رهبري در فرهنگ شيعه، نظامي پويا و زنده است كه در شرايط مختلف، امر هدايت و رهبري مردم را به استوارترين روش، انجام داده است و در هيچ دوره‌اي پيروان مكتب را بدون يك سرچشمه هدايتگر رها نكرده است بلكه سررشته امور آنها را در زواياي مختلف زندگي فردي و جمعي به دست با كفايت عالمان دين شناس و پرهيزگار كه امانتدار دين و دنياي مردم هستند، سپرده است تا كشتي جامعه اسلامي را در درياي پر تلاطم و طوفاني جهان و سياست‌هاي سياست‌بازان استعمار از افتادن در گرداب حوادث حفظ كرده و مرزهاي اعتقادي شيعيان را پاسداري كنند.

امام هادي(عليه السلام) در بيان نقش علماي ديني در زمان غيبت فرمود:

«اگر نبودند علمايي كه پس از غيبت امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) مردم را به سوي آن حضرت بخوانند و آنها را به سوي امامشان هدايت كنند و با حجت‌ها و دليل‌هاي محكم الهي از دين او كه دين خداست حمايت كنند و اگر نبودند آن عالمان هوشيار كه بندگان خدا را از دام‌هاي شيطان و شيطان صفتان و از دشمني هاي دشمنان اهل‌بيت(عليهم السلام) نجات مي‌دهند، هيچ كس نمي‌ماند مگر اينكه از دين خدا بيرون مي‌رفت!! ولي ايشان هستند كه سررشته دل‌ها و افكار و عقايد شيعيان را با استواري در دست دارند آنچنان كه كشتي بان، سكّان كِشتي را به دست مي‌گيرد. آن عالمان، برترين بندگان نزد خداوند متعال هستند.» ^{( 3 )}

نكته‌اي كه قابل توجه است شرايط و خصوصياتي است كه رهبري جامعه بايد دارا باشد. زيرا كه سپردن اختيار امور مردم در دين و دنيا به فرد يا افرادي كه عهده دار اين مسئوليت بزرگ مي‌شوند بايد همراه با دقت نظر و تشخيص صحيح و دقيق باشد. به همين جهت پيشوايان معصوم(عليهم السلام)، ويژگيهاي فوق العاده‌اي را براي مرجع ديني و بالاتر از آن، مقام ولايت امر مسلمين كه به «ولي فقيه» معروف است، بيان كرده‌اند.

امام صادق(عليه السلام) فرمود:

«از ميان فقها و عالمان دين آنكس كه در برابر هر گناهِ كوچك يا بزرگ خود نگهدار بوده و نگهبان دين و آيين و اعتقادات خود و مردم باشد و با خواسته‌ها و تمايلاتِ شخصي خود مخالفت كرده و از دستورات مولا و امام عصر[ خود اطاعت كند، بر مردم است كه از او پيروي كنند. و بعضي از فقهاي شيعه چنين هستند نه همه آنان.» ^{( 4 )}

 

^{-----------------------------------------}

1. الغيبة طوسى، فصل 6، ح 365، ص 395.

2. كمال الدين، ج 2، باب 45، ح 3، ص 236.

3. احتجاج، ج 1، ح 11، ص 15.

4. احتجاج، ج 2، ص 511.

 

               

فوائد امام غايب

صدها سال است كه جامعه بشري از فيض ظهور حجّت خدا محروم گرديده و امت اسلامي از درك محضر رهبري آسماني و پيشوايي معصوم، بي بهره مانده است. به راستي وجود او در غيبت و زندگي او در پنهاني و دور از دسترس همگان چه آثاري براي جهان و جهانيان دارد؟ آيا نمي‌شد در نزديكي‌هاي دوران ظهور متولد شود و شاهد روزگار سخت غيبت خويش از شيعيان نباشد؟

اين سؤال و مانند آن از نبود شناخت نسبت به جايگاه امام و حجّت الهي سرچشمه مي‌گيرد.

به راستي جايگاه امام در مجموعه هستي چگونه است؟ آيا همه آثار وجودي او به آشكار بودن او وابسته است؟ آيا او تنها براي رهبري و پيشوايي مردمان است يا وجود او براي همه موجودات داراي اثر و بركت است؟

امام محور هستي

از نظر شيعه و براساس تعاليم ديني، امام، واسطه فيض رساني پروردگار به همه پديده‌هاي جهان آفرينش است. او در نظام هستي محور و مدار است و بيوجود او عالم و آدم، جن و ملك و حيوان و جمادي نمي‌ماند.

از امام صادق(عليه السلام) سؤال شد آيا زمين بدون امام باقي مي‌ماند؟ حضرت فرمود:

«اگر زمين بدون امام بماند هر آينه اهل خود را فرو مي‌برد.»^{( 1 )}

اينكه او در رساندن پيام‌هاي خدا به مردم و راهنمايي آنها به سوي كمال انساني، واسطه است و هر فيض و لطفي در اين بخش به سبب وجود او به همگان مي‌رسد، امري روشن و بديهي است. زيرا از ابتدا خداوند متعال از طريق پيامبران و سپس جانشينان آنها قافله بشري را هدايت كرده است. ولي از كلمات معصومين(عليهم السلام) استفاده مي‌شود كه وجود امامان در گستره عالم به عنوان واسطه‌اي براي رسيدن هر نعمت و فيضي از ناحيه پروردگار به هر موجود كوچك و بزرگي است. به بيان آشكارتر همه موجودات، آنچه از فيوضات و عطاياي الهي دريافت مي‌كنند از كانال امام مي‌گيرند. هم اصل وجودشان به واسطه امام است و هم نعمت‌ها و بهره‌هاي ديگري كه در طول حيات خود دارا هستند.

در فرازي از زيارت جامعه كبيره كه يك دوره امام شناسي است اينگونه آمده است:

«بِكُمْ فَتَحَ اللّهُ وَبِكُمْ يخْتِمْ وَبِكُمْ ينَزِّلُ الغَيثَ وَبِكُمْ يمسِكُ السَّماءَ اَنْ تَقَعَ عَلَي الاَرضِ اِلاّ بِاِذنِهِ^{( 2 )}؛

]اي امامان بزرگ خداوند به سبب شما عالم را آغاز كرد و به سبب شما نيز آن را پايان مي‌دهد و به سبب وجود شما باران را فرو مي‌فرستد و به بركت وجود [شما آسمان را نگهداشته است از اينكه بر زمين فرود آيد، جز به اراده او».

بنابراين آثار وجودي امام تنها به ظهور و آشكاري او خلاصه نمي‌شود بلكه وجود او در عالم ـ حتّي در غيبت و نهان زيستي ـ سرچشمه حيات همه موجودات و مخلوقات الهي است و خدا خود اينگونه خواسته است كه او كه موجود برتر و كاملتر است واسطه دريافت و رساندن فيوضات و داده‌هاي الهي به ساير پديده‌ها باشد و در اين عرصه فرقي بين غيبت و ظهور او نيست. آري همگان از آثار وجود امام بهره مي‌گيرند و غيبت امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) در اين جهت خللي ايجاد نمي‌كند. جالب اينكه وقتي از امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) درباره نحوه بهره مندي از آن حضرت در دوره غيبت، سؤال مي‌شود مي‌فرمايد:

«وَاَمّا وَجهُ الاِنتِفاعِ بي في غَيبَتي فَكَا الاِنتِفاع بِالشَّمسِ اِذا غَيبَتْها عَنِ الاَبصارِ السَّحابُ^{( 3 )}؛

بهره‌مندي از من در روزگار غيبتم، مانند سود بردن از خورشيد است آن گاه كه به وسيله ابرها از چشم‌ها پوشيده است.»

تشبيه امام به آفتاب و تشبيه غيبت او به قرار گرفتن خورشيد در پسِ ابر، نكته‌هاي فراواني دارد كه به برخي از آن‌ها اشاره مي‌شود:

خورشيد در منظومه شمسي مركزيت دارد و كرات و سيارات به دور او حركت مي‌كنند چنان كه وجود گرامي امام عصر مركز نظام هستي است.

بِبَقائِهِ بَقِيتِ الدُّنيا وَبِيمْنِهِ رُزِقَ الْوَري وَبِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الاَْرضُ وَالسَّماء^{( 4 )}؛

به سبب بودن او دنيا باقي است و به بركت وجود او، عالم روزي مي‌خورند و به خاطر وجود او زمين و آسمان، استوار مانده است.

آفتاب، لحظه‌اي از نورافشاني دريغ نمي‌كند و هر كس به اندازه ارتباطي كه با خورشيد دارد از نور آن بهره مي‌گيرد. چنان كه وجود ولي عصر واسطه دريافتِ همه نعمت‌هاي مادي و معنوي است كه از ناحيه پروردگارِ جهان به بندگان مي‌رسد ولي هر كس به اندازه رابطه خود با آن منبع كمالات، بهره مند مي‌گردد.

اگر اين آفتابِ پشت ابر هم نباشد، شدت سرما و تاريكي، زمين را غير قابل سكونت خواهد كرد. چنانكه اگر عالم از وجود امام ـ گرچه در پشت پرده غيبت ـ محروم بماند سختي‌ها و نابساماني‌ها و هجوم انواع بلاها ادامه زندگي را غير ممكن مي‌سازد.

آن حضرت در نامه‌اي به شيخ مفيد خطاب به شيعيان خود مي‌فرمايد:

«اِنّا غَيرُ مُهْمِلينَ لِمُراعاتِكُمْ وَلا ناسينَ لِذِكْرِكُمْ وَ لَوْلا ذلِكَ لنَزَلَ بِكُمُ اللاّواءَ وَاصْطَلَمَكُمُ الاَْعْداء⁵؛

ما هرگز شما را به حال خود رها نكرده ايم و هرگز شما را از ياد نبرده ايم و اگر نبود (عنايات پيوسته ما) حتماً سختي‌ها و بلاهاي فراواني به شما مي‌رسيد و دشمنان شما را نابود مي‌كردند.»

بنابراين آفتاب وجود امام بر عالم وجود مي‌تابد و به همه هستي فيض مي‌رساند و در اين ميان براي بشريت و به ويژه جامعه مسلمين و امت شيعه و معتقد به او بركات و خيرات بيشتري دارد .

 

-----------------------------

 

1. كافى، ج 1، ص 201.

2. مفاتيح الجنان، زيارت جامعه كبيره. توضيح اينكه اين زيارت از امام هادى(عليه السلام) نقل شده است و از نظر سند و عبارات، عالى است و پيوسته مورد عنايت خاص عالمان شيعه بوده است.

3. احتجاج، ج 2، ش 344، ص 542.

4. مفاتيح الجنان، دعاى عديله.

 

بخش خوانده نشده بعدی : اميد بخشي

 

فواید امام غایب حضرت مهدی (عج)

فوائد امام غايب

صدها سال است كه جامعه بشري از فيض ظهور حجّت خدا محروم گرديده و امت اسلامي از درك محضر رهبري آسماني و پيشوايي معصوم، بي بهره مانده است. به راستي وجود او در غيبت و زندگي او در پنهاني و دور از دسترس همگان چه آثاري براي جهان و جهانيان دارد؟ آيا نمي‌شد در نزديكي‌هاي دوران ظهور متولد شود و شاهد روزگار سخت غيبت خويش از شيعيان نباشد؟

اين سؤال و مانند آن از نبود شناخت نسبت به جايگاه امام و حجّت الهي سرچشمه مي‌گيرد.

به راستي جايگاه امام در مجموعه هستي چگونه است؟ آيا همه آثار وجودي او به آشكار بودن او وابسته است؟ آيا او تنها براي رهبري و پيشوايي مردمان است يا وجود او براي همه موجودات داراي اثر و بركت است؟

امام محور هستي

از نظر شيعه و براساس تعاليم ديني، امام، واسطه فيض رساني پروردگار به همه پديده‌هاي جهان آفرينش است. او در نظام هستي محور و مدار است و بيوجود او عالم و آدم، جن و ملك و حيوان و جمادي نمي‌ماند.

از امام صادق(عليه السلام) سؤال شد آيا زمين بدون امام باقي مي‌ماند؟ حضرت فرمود:

«اگر زمين بدون امام بماند هر آينه اهل خود را فرو مي‌برد.»^{( 1 )}

اينكه او در رساندن پيام‌هاي خدا به مردم و راهنمايي آنها به سوي كمال انساني، واسطه است و هر فيض و لطفي در اين بخش به سبب وجود او به همگان مي‌رسد، امري روشن و بديهي است. زيرا از ابتدا خداوند متعال از طريق پيامبران و سپس جانشينان آنها قافله بشري را هدايت كرده است. ولي از كلمات معصومين(عليهم السلام) استفاده مي‌شود كه وجود امامان در گستره عالم به عنوان واسطه‌اي براي رسيدن هر نعمت و فيضي از ناحيه پروردگار به هر موجود كوچك و بزرگي است. به بيان آشكارتر همه موجودات، آنچه از فيوضات و عطاياي الهي دريافت مي‌كنند از كانال امام مي‌گيرند. هم اصل وجودشان به واسطه امام است و هم نعمت‌ها و بهره‌هاي ديگري كه در طول حيات خود دارا هستند.

در فرازي از زيارت جامعه كبيره كه يك دوره امام شناسي است اينگونه آمده است:

«بِكُمْ فَتَحَ اللّهُ وَبِكُمْ يخْتِمْ وَبِكُمْ ينَزِّلُ الغَيثَ وَبِكُمْ يمسِكُ السَّماءَ اَنْ تَقَعَ عَلَي الاَرضِ اِلاّ بِاِذنِهِ^{( 2 )}؛

]اي امامان بزرگ خداوند به سبب شما عالم را آغاز كرد و به سبب شما نيز آن را پايان مي‌دهد و به سبب وجود شما باران را فرو مي‌فرستد و به بركت وجود [شما آسمان را نگهداشته است از اينكه بر زمين فرود آيد، جز به اراده او».

بنابراين آثار وجودي امام تنها به ظهور و آشكاري او خلاصه نمي‌شود بلكه وجود او در عالم ـ حتّي در غيبت و نهان زيستي ـ سرچشمه حيات همه موجودات و مخلوقات الهي است و خدا خود اينگونه خواسته است كه او كه موجود برتر و كاملتر است واسطه دريافت و رساندن فيوضات و داده‌هاي الهي به ساير پديده‌ها باشد و در اين عرصه فرقي بين غيبت و ظهور او نيست. آري همگان از آثار وجود امام بهره مي‌گيرند و غيبت امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) در اين جهت خللي ايجاد نمي‌كند. جالب اينكه وقتي از امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) درباره نحوه بهره مندي از آن حضرت در دوره غيبت، سؤال مي‌شود مي‌فرمايد:

«وَاَمّا وَجهُ الاِنتِفاعِ بي في غَيبَتي فَكَا الاِنتِفاع بِالشَّمسِ اِذا غَيبَتْها عَنِ الاَبصارِ السَّحابُ^{( 3 )}؛

بهره‌مندي از من در روزگار غيبتم، مانند سود بردن از خورشيد است آن گاه كه به وسيله ابرها از چشم‌ها پوشيده است.»

تشبيه امام به آفتاب و تشبيه غيبت او به قرار گرفتن خورشيد در پسِ ابر، نكته‌هاي فراواني دارد كه به برخي از آن‌ها اشاره مي‌شود:

خورشيد در منظومه شمسي مركزيت دارد و كرات و سيارات به دور او حركت مي‌كنند چنان كه وجود گرامي امام عصر مركز نظام هستي است.

بِبَقائِهِ بَقِيتِ الدُّنيا وَبِيمْنِهِ رُزِقَ الْوَري وَبِوُجُودِهِ ثَبَتَتِ الاَْرضُ وَالسَّماء^{( 4 )}؛

به سبب بودن او دنيا باقي است و به بركت وجود او، عالم روزي مي‌خورند و به خاطر وجود او زمين و آسمان، استوار مانده است.

آفتاب، لحظه‌اي از نورافشاني دريغ نمي‌كند و هر كس به اندازه ارتباطي كه با خورشيد دارد از نور آن بهره مي‌گيرد. چنان كه وجود ولي عصر واسطه دريافتِ همه نعمت‌هاي مادي و معنوي است كه از ناحيه پروردگارِ جهان به بندگان مي‌رسد ولي هر كس به اندازه رابطه خود با آن منبع كمالات، بهره مند مي‌گردد.

اگر اين آفتابِ پشت ابر هم نباشد، شدت سرما و تاريكي، زمين را غير قابل سكونت خواهد كرد. چنانكه اگر عالم از وجود امام ـ گرچه در پشت پرده غيبت ـ محروم بماند سختي‌ها و نابساماني‌ها و هجوم انواع بلاها ادامه زندگي را غير ممكن مي‌سازد.

آن حضرت در نامه‌اي به شيخ مفيد خطاب به شيعيان خود مي‌فرمايد:

«اِنّا غَيرُ مُهْمِلينَ لِمُراعاتِكُمْ وَلا ناسينَ لِذِكْرِكُمْ وَ لَوْلا ذلِكَ لنَزَلَ بِكُمُ اللاّواءَ وَاصْطَلَمَكُمُ الاَْعْداء⁵؛

ما هرگز شما را به حال خود رها نكرده ايم و هرگز شما را از ياد نبرده ايم و اگر نبود (عنايات پيوسته ما) حتماً سختي‌ها و بلاهاي فراواني به شما مي‌رسيد و دشمنان شما را نابود مي‌كردند.»

بنابراين آفتاب وجود امام بر عالم وجود مي‌تابد و به همه هستي فيض مي‌رساند و در اين ميان براي بشريت و به ويژه جامعه مسلمين و امت شيعه و معتقد به او بركات و خيرات بيشتري دارد .

 

-----------------------------

 

1. كافى، ج 1، ص 201.

2. مفاتيح الجنان، زيارت جامعه كبيره. توضيح اينكه اين زيارت از امام هادى(عليه السلام) نقل شده است و از نظر سند و عبارات، عالى است و پيوسته مورد عنايت خاص عالمان شيعه بوده است.

3. احتجاج، ج 2، ش 344، ص 542.

4. مفاتيح الجنان، دعاى عديله.

 

بخش خوانده نشده بعدی : اميد بخشي

اميد بخشي

از سرمايه‌هاي مهم زندگي، اميد است. اميد مايه حيات و نشاط و پويايي است. اميد عامل حركت و اقدام است. وجود امام در عالم، موجب اميد به آينده‌اي روشن و سراسر شور و اشتياق است. شيعه، پيوسته و در طول تاريخ هزار و چهارصدساله، به انواع بلاها و سختي‌ها گرفتار شده است و آن چه به عنوان نيروئي بزرگ و پشتوانه‌اي استوار، او را به ايستادگي و تسليم نشدن و حركت و تلاش، واداشته است؛ اميد به آينده سبز مؤمنين و دين باوران بوده است. آينده‌اي كه خيالي و افسانه‌اي نيست؛ آينده‌اي كه نزديك است و مي‌تواند نزديك‌تر باشد. زيرا آن كه بايد رهبري قيام را به عهده گيرد زنده است و هر لحظه پا به ركاب؛ و اين من و تو و مائيم كه بايد آماده باشيم.

بخش خوانده نشده بعدی : پايداري مكتب

پايداري مكتب

 هر جامعه‌اي براي حفظ تشكيلات خود و ادامه راه تا رسيدن به مقصد مورد نظر، نياز به وجود رهبري آگاه دارد تا اجتماع، تحت نظر و فرماندهي او در مسير صحيح، حركت كند. وجود رهبر، پشتوانه بزرگي براي افراد است تا در يك سازماندهي منظّم، دستاوردهاي قبلي را حفظ كنند و به تقويت برنامه‌هاي آينده، همّت گمارند. رهبر زنده و فعّال، گرچه در ميان جمعيت و افراد خود نباشد از ترسيم خطوط اصلي و ارائه راهكارهاي كلّي، كوتاهي نمي‌كند و به واسطه‌هاي گوناگون، نسبت به راههاي انحرافي، هشدار مي‌دهد.

امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) گرچه در غيبت است ولي وجود او عامل جدّي براي حفظ مكتب شيعه است. او با آگاهي كامل از توطئه‌هاي دشمنان، به شيوه‌هاي مختلف، مرزهاي فكري شيعيان را پاسداري مي‌كند و آن گاه كه دشمن فريبكار با وسيله‌ها و ابزارهاي گوناگون، اصول مكتب و اعتقادات مردم را نشانه مي‌گيرد، با هدايت و ارشاد عالمان و برگزيدگان، راههاي نفود او را مي‌بندد.

براي نمونه، عنايت حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) به شيعيان بحرين را از زبان علاّمه مجلسي^{( 1 )} مي‌شنويم:

در روزگار گذشته، فرمانروايي ناصبي بر بحرين حكومت مي‌كرد، كه وزيرش در دشمني با شيعيان آن جا، گوي سبقت را از او ربوده بود. روزي وزير بر فرمانروا وارد شد و اناري را به دست او داد، كه به صورت طبيعي اين واژه‌ها بر پوست آن نقش بسته بود: «لا اله الا الله، محمّد رسول الله و ابوبكر و عمر و عثمان و علي خلفاء رسول الله». فرمانروا از ديدن آن بسيار در شگفت شد و به وزير گفت: اين، نشانه‌اي آشكار و دليلي نيرومند بر بطلان مذهب تشيع است. نظر تو درباره ي شيعيان بحرين چيست؟ وزير پاسخ داد: به باور من، بايد آنان را حاضر كنيم و اين نشانه را به ايشان ارايه دهيم. اگر آن را پذيرفتند كه از مذهب خود دست مي‌كشند وگرنه آنان را ميان گزينش سه چيز مخير مي‌كنيم؛ پاسخي قانع كننده بياورند يا جزيه^{( 2 )} بدهند و يا اين كه مردان شان را مي‌كشيم زنان و فرزندان شان را اسير مي‌كنيم و اموال شان را به غنيمت مي‌بريم.

فرمانروا، رأي او را پذيرفت و دانشمندان شيعه را نزد خود فراخواند. آن گاه انار را به ايشان نشان داد و گفت: اگر در اين باره دليلي روشن نياوريد، شما را مي‌كشم و زنان و فرزندان تان را اسير مي‌كنم يا اين كه بايد جزيه بدهيد. دانشمندان شيعه، سه روز از او مهلت خواستند. آنان پس از گفت‌وگوي فراوان به اين نتيجه رسيدند كه از ميان خود، ده نفر از صالحان و پرهيزگاران بحرين را برگزينند. آن گاه از ميان اين ده نفر نيز سه نفر را برگزيدند و به يكي از آن سه نفر گفتند: تو امشب به سوي صحرا برو و به امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) استغاثه كن و از او، راه رهايي از اين مصيبت را بپرس؛ زيرا او، امام و صاحب ماست.

آن مرد چنين كرد، ولي موفّق به زيارت حضرت نشد. شب دوم نيز نفر دوم را فرستادند. او نيز پاسخي دريافت نكرد. شب آخر، نفر سوم را كه محمّد بن عيسي نام داشت فرستادند. او به صحرا رفت و با گريه و زاري از حضرت، درخواست كمك كرد. چون آخر شب شد، شنيد مردي خطاب به او مي‌گويد: ‌اي محمّد بن عيسي! چرا تو را به اين حال مي‌بينم و چرا به سوي بيابان بيرون آمده اي؟ محمّد بن عيسي از آن مرد خواست كه او را به حال خود واگذارد. او فرمود: ‌اي محمّد بن عيسي! منم صاحب الزمان. حاجت خود را بازگو! محمدبن عيسي گفت: اگر تو صاحب الزماني، داستان مرا مي‌داني و به گفتن من نياز نيست. فرمود: راست مي‌گويي. تو به دليل آن مصيبتي كه بر شما وارد شده است، به اين جا آمده اي. عرض كرد: آري، شما مي‌دانيد چه بر ما رسيده است و شما امام و پناه ما هستيد. پس آن حضرت فرمود: ‌اي محمدبن عيسي! در خانه ي آن وزير ـ لعنة الله عليه ـ درخت اناري است. هنگامي كه درخت تازه انار آورده بود، او از گِل، قالبي به شكل انار ساخت. آن را نصف كرد و در ميان آن، اين جملات را نوشت. سپس قالب را بر روي انار كه كوچك بود، گذاشت و آن را بست. چون انار در ميان آن قالب بزرگ شد، آن واژه‌ها بر روي آن نقش بست! فردا نزد فرمانروا مي‌روي و به او مي‌گويي كه من پاسخ تو را در خانه ي وزير مي‌دهم. چون به خانه ي وزير رفتيد، پيش از وزير به فلان اتاق برو! كيسه ي سفيدي خواهي يافت كه قالب گِلي در آن است. آن را به فرمانروا نشان ده. نشانه ي ديگر اين كه به فرمانروا بگو: كه معجزه ي ديگر ما اين است كه چون انار را دو نيم كنيد، جز دود و خاكستر چيزي در آن نيست!

محمدبن عيسي از اين سخنان بسيار شادمان شد و به نزد شيعيان بازگشت. روز ديگر، آنان پيش فرمانروا رفتند و هر آن چه امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) فرموده بود، آشكار گشت.

فرمانرواي بحرين با ديدن اين معجزه به تشيع گرويد و دستور داد وزير حيله گر را به قتل رساندند.^{( 3 )}

 

^{-------------------------------------}

1. او از علماي بزرگ شيعه‌ي عصر صفوي است كه آثار فراواني از خود بجا گذاشته، معروفترين آنها كتاب بحارالانوار است كه مجموعه‌اي گران‌سنگ از كلمات اهل بيت(عليهم السلام) است كه در 110 جلد تنظيم شده است. وي در سال 1111 ق وفات يافت و در مسجد جامع اصفهان دفن شد.

2. پولى كه غير مسلمانانى كه در پناه حكومت اسلامى زندگى مى كنند، در برابر تأمين امنيّت و برخوردارى از امكانات به دولت اسلامى مى پردازند.

3. بحارالانوار، ج 52، ص 178.

 

 

بخش خوانده نشده بعدی : خودسازي

خودسازي

قرآن كريم مي‌فرمايد:

وَ قُلْ اِعْمَلُوا فَسَيرَي اللّهُ عَمَلَكُمْ وَ رَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ^{( 1 )}

]اي پيامبر به مردم بگو عمل كنيد ولي بدانيد[ كه خداوند و پيامبر(صلي الله عليه و آله وسلم) و مؤمنان، كارهاي شما را مي‌بينند.

در روايات آمده است كه مراد از «مؤمنون» در اين آيه شريفه، امامان معصوم(عليهم السلام) هستند.^{( 2 )} بنابراين، اعمال مردم به نظر امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) مي‌رسد. و آن بزرگوار از پس پرده غيبت، شاهد و ناظر كارها است. اين حقيقت اثر تربيتي بزرگي دارد و شيعيان را به اصلاح كارهاي خود وامي دارد و از اين كه در برابر حجّت خدا و امام خوبي‌ها به زشتي‌ها و گناهان آلوده شوند باز مي‌دارد. البته به هر اندازه توجه انسان به آن معدن صفا و پاكي، بيشتر باشد، آئينه دل و جانش، صفاي بيشتري مي‌يابد و اين روشني و زلالي در گفتار و رفتار او آشكارتر مي‌گردد.

 

---------------------------------

 

 

1. سوره توبه، آيه 105.

2. كافى، ج 1، باب عرض الاعمال، ص 171.

 

پناهگاه علمي و فكري

پيشوايان معصوم(عليهم السلام)، معلّمان و مربّيان اصلي جامعه هستند و مردم، همواره از سرچشمه زلال معارف ناب آن بزرگواران بهره‌ها برده‌اند. در زمان غيبت نيز، اگرچه دسترسي مستقيم و استفاده همه جانبه از محضر امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) ممكن نيست ولي آن معدن علوم الهي به راههاي مختلف، گره از مشكلاتِ علمي و فكري شيعيان باز مي‌كند. در دوره غيبت صغري، بسياري از سؤالات مردم و علما، از طريقِ نامه‌هاي امام كه به توقيعات مشهور است پاسخ داده مي‌شد.^{( 1 )}

امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) در جواب نامه اسحاق بن يعقوب و سؤال‌هاي او، نوشته است:

«خداوند تو را هدايت كند و ثابت قدم بدارد؛ اما اينكه درباره منكران از خاندان و عموزادگان ما سئوال كردي، بدان كه بين خدا و هيچ كس خويشاوندي نيست و كسي كه مرا انكار كند از من نيست و عاقبت او همانند سرانجام پسر نوح است... و اما اموال تان را تا پاكيزه نكنيد قبول نمي‌كنيم...

و اما اموالي كه براي ما فرستادي از آن رو مي‌پذيريم كه پاكيزه و طاهر است... و كسي كه اموال ما را حلال شمرده و آن را بخورد همانا آتش خورده است... و چگونگي استفاده از من، مانند بهره مندي از خورشيدِ پشت ابر است و من امان مردم روي زمين هستم همانطوري كه ستارگان امان اهل آسمانها هستند. و از اموري كه سودي برايتان ندارد پرسش نكنيد و خود را در آموختن آنچه از شما نخواسته‌اند به زحمت نيفكنيد و براي تعجيل فرج بسيار دعا كنيد كه همان، فرج شماست، سلام بر تو‌اي اسحاق بن يعقوب و سلام بر هر كسي كه پيرو هدايت است.»^{( 2 )}

پس از غيبت صغري هم بارها علماي شيعه، مشكلات علمي و فكري خود را با امام خويش مطرح كرده و پاسخ آن را دريافت نموده‌اند.

مير علاّم يكي از شاگردان مقدس اردبيلي^{( 3 )} چنين مي‌گويد:

نيمه شبي در نجف اشرف در صحن مطهر حضرت علي(عليه السلام) بودم ناگاه شخصي را ديدم كه به سمت حرم مي‌رود، به سوي او رفتم چون نزديك شدم؛ ديدم كه شيخ و استادم ملا احمد مقدّس اردبيلي(قدس سره) است. خود را از او پنهان كردم.

نزديك حرم مطهر شد در حالي كه در بسته بود؛ ناگاه ديدم در گشوده شد و داخل حرم گرديد! و پس از مدتي كوتاه از حرم خارج شد، و به سمت كوفه متوجه گرديد.

به دنبال او روانه شدم به طوري كه مرا نمي‌ديد تا آن كه داخل مسجد كوفه گرديد و در نزد محرابي كه اميرالمؤمنين(عليه السلام) را در آن ضربت زده‌اند قرار گرفت و مدّتي در آنجا درنگ كرد. سپس برگشت و از مسجد بيرون رفت و به سمت نجف متوجه گرديد من همچنان دنبال او بودم تا آنكه به مسجد حنانه رسيد؛ ناگاه بدون اختيار سرفه ام گرفت چون صداي مرا شنيد برگشت نگاهي به من كرد و مرا شناخت. فرمود: مير علام هستي؟ گفتم: آري! گفت: اينجا چه مي‌كني؟ گفتم: از آن زمان كه داخل حرم حضرت علي(عليه السلام) شدي تا حال با شما هستم. شما را به حق اين قبر قسم مي‌دهم كه سرّ اين واقعه را كه امشب از شما مشاهده كردم به من خبر دهيد!

فرمود: به شرط آن كه تا من زنده هستم آن را به كسي نگويي! چون به او اطمينان دادم فرمود: گاهي كه برخي مسائل بر من مشكل مي‌شود براي حل آن به اميرالمؤمنين(عليه السلام) متوسل مي‌شوم. امشب نيز مسئله‌اي براي من مشكل شد و در آن فكر مي‌كردم؛ ناگاه به دلم افتاد كه باز به خدمت آن حضرت روم و سؤال كنم.

چون به حرم مطهر رسيدم چنان كه ديدي درِ بسته بر روي من گشوده شد. پس داخل شده به خدا ناليدم كه جواب آن را از آن حضرت دريابم ناگاه از قبر مطهر ندايي شنيدم كه فرمود: به مسجد كوفه برو و از قائم(عجل الله تعالي فرجه الشريف) سؤال كن زيرا كه او امام زمان توست. پس به نزد محراب ]مسجد كوفه [آمدم و از آن بزرگوار سؤال كرده جواب شنيدم و اكنون به منزل خود مي‌روم.^{( 4 )}

 

^{----------------------------------------}

1. ر.ك: كمال الدين، ج 2، باب 45، صص 235 - 286.

2. همان، ح 4، ص 237.

3 . او از علماي بزرگ شيعه در قرن دهم هجري بود كه در تقوا و فضايل اخلاقي نمونه و مثال زدني است و بنابر نقل علامه مجلسي، بارها محضر امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) مشرف گرديده و از وي آثار ارزشمندي هم بجاي مانند حدائق‌الشيعه و... مزار او در حرم اميرالمؤمنين علي(عليه السلام) مي‌باشد.

4. بحارالانوار، ج 52، ص 174.

 

 

بخش خوانده نشده بعدی : هدايت باطني و نفوذ روحاني

هدايت باطني و نفوذ روحاني

امام و حجّت خدا وظيفه رهبري و هدايت مردم را به عهده دارد و در تلاش است افرادي را كه آماده دريافت نور هدايت او هستند، راهنمايي كند. براي انجام اين مأموريت الهي، گاهي آشكارا و بي پرده، با انسان‌ها ارتباط برقرار مي‌كند و با گفتار و كردار زندگي ساز خود، راه سعادت و بهروزي آن‌ها را نشان مي‌دهد و زماني ديگر با استفاده از قدرت ولايت خود كه نيروي غيبي و الهي است در درون قلب‌ها اثر مي‌گذارد و با توجهي ويژه و عنايتي خاص، دل‌هاي آماده را، مايل به خوبي‌ها و زيبايي‌ها مي‌كند و راه رشد و كمال آن‌ها را هموار مي‌سازد. در اين بخش، نيازي به حضور ظاهري امام و ارتباط مستقيم با او نيست بلكه هدايت‌ها از راه‌هاي دروني و ارتباطات قلبي انجام مي‌گيرد. امام علي(عليه السلام) در بيان اين بخش از فعاليت‌هاي امام مي‌فرمايد:

خداوندا، جز اين نيست كه بايد حجّتي از سوي تو در زمين باشد تا خلق را به سوي آئين تو رهنمون گردد... و اگر وجود ظاهري او از مردم پنهان باشد ولي بي شك تعاليم و آداب او در دلهاي مؤمنين پراكنده است و آن‌ها براساس آن عمل مي‌كنند.^{(  1)}

امام غايب از طريق همين هدايت‌ها به كار نيروسازي براي قيام و انقلاب جهاني، همّت مي‌گمارد. و آن‌ها كه شايستگي‌هاي لازم را دارا باشند تحت تربيت ويژه امام، براي حضور در ركابِ آن حضرت آماده مي‌شوند و اين يكي از برنامه‌هاي امام غايب است كه به بركت وجود او انجام مي‌شود.

 

------------------------------------

1. اثبات الهداة، ج 3، ح 112، ص 463.

ايمني از بلاها

بدون ترديد، امنيّت از اصلي ترين سرمايه‌هاي زندگي است. پديد آمدن حوادث گوناگون در عالم، همواره زندگي و حيات طبيعي موجودات را در معرض نابودي قرار داده است و كنترل آفت‌ها و بلاها اگرچه با فراهم آوردن وسائل مادّي ممكن است ولي عوامل معنوي نيز در آن تأثير فراواني دارد. در روايات پيشوايان ما، وجود امام و حجّت الهي، در مجموعه جهان آفرينش، به عنوان عامل امنيّت زمين و اهل آن شمرده شده است.

امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) خود فرموده است:

وَ اِنِّي لاََمانٌ لاَِهْلِ الاَْرْضِ...؛

من موجب ايمني (از بلاها) براي ساكنان زمين هستم.^{( 1 )}

وجود امام، مانع از آن است كه مردم به سبب انواع گناهان و مفاسدي كه انجام مي‌دهند به عذاب‌هاي سخت الهي گرفتار آيند و طومار حيات زمين و اهل آن در هم پيچيده شود.

قرآن كريم در اين باره، خطاب به پيامبر اسلام(صلي الله عليه و آله وسلم) مي‌فرمايد:

وَ ما كانَ اللّهُ لِيعَذِّبَهُمْ وَ اَنْتَ فِيهِم...

«(اي رسول ما) تا زماني كه تو در ميان ايشان (مسلمانان) هستي، خداوند هرگز آن‌ها را به عذاب (عمومي) گرفتار نخواهد كرد.»^{( 2 )}

حضرت ولي عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) كه مظهر رحمت و مهر پروردگار است نيز به عنايت خاص خود بلاهاي بزرگ را به ويژه از جامعه شيعيان و فرد فرد آن‌ها دور مي‌كند؛ گرچه در بسياري از موارد، شيعيان به لطف و كرامت او توجه نداشته باشند و دست ياري‌گر او را در بالاي سر خود نشناسند!

آن گرامي در مقام معرفي خود فرموده است:

«أَنَا خاتِمُ الاَْوْصِياءِ وَ بِي يدْفَعُ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ الْبَلاءَ مِنْ اَهْلي وَ شِيعَتِي؛

من آخرين جانشين پيامبر خدا(صلي الله عليه و آله وسلم) هستم و خداي تعالي به ]سبب وجود[ من بلاها را از خاندان و شيعيانم دور مي‌كند.»^{( 3 )}

در جريان شكل گيري انقلاب شكوهمند اسلامي ايران و سال‌هاي پرالتهاب دفاع مقدّس، بارها لطف و محبت آن امام بزرگوار بر سر ملت و مملكت سايه افكند و نظام اسلامي و ملت مسلمان و مهدوي را از گردنه توطئه‌هاي سنگين دشمن، عبور داد! شكسته شدن حكومت نظامي شاه در 21 بهمن 1357 به فرمانِ امام خميني  قدس الله سره، حادثه سقوط هلي كوپترهاي نظامي آمريكا در سال 1359 در صحراي طبس، كشف كودتاي نافرجام نوژه در 21 تيرماه 1361 و ناكامي دشمنان در جنگ هشت ساله و دهها نمونه ديگر شواهد گويايي است.

 

-------------------------------------

1. كمال الدين، ج 2، باب 45، ح 4، ص 239.

2. سوره انفال، آيه 33.

3. كمال الدين، ج 2، باب 43، ح 12، ص 171.

 

 

بخش خوانده نشده بعدی : باران رحمت

---

باران رحمت

موعود بزرگ جهانيان و قبله آمال مسلمانان و محبوب دل‌هاي شيعيان، همواره بر حال مردم نظر دارد و غيبت آن خورشيد مهرباني، مانع از آن نيست كه پرتو زندگي بخش و نشاط آفرين خود را بر جان‌هاي مشتاق بتاباند و آن‌ها را بر خوان كرم و بزرگواري خويش، مهمان كند. آن ماه منير دوستي و مهرورزي، پيوسته غمخوار شيعيان و دستگير مددجويان آستان حضرتش بوده است. گاهي بر بالين بيماران حاضر گرديده و دست شفابخش خويش را مرهم زخم‌هاي آن‌ها قرار داده است و زماني ديگر، به گم شدگان در بيابان‌ها عنايت فرموده و واماندگان در وادي تنهايي و بي كسي را يار و ياور و راهنما گشته است و در لحظه‌هاي سرد نااميدي، دل‌هاي منتظر را گرمي اميد، بخشيده است. او كه باران رحمت الهي است، در همه حال، بر كوير تفتيده جان‌ها باريده و با دعاي خود براي شيعيان، سبزي و خرّمي را براي آن‌ها به ارمغان آورده است. آن سجاده نشين آستان حضرت دوست، دست‌هاي خواهش را گشوده و براي من و تو اين چنين خواسته است:

«يا نُورَالنُّورِ يا مُدَبِّرَ الاُْمُورِ يا باعِثَ مَنْ فِي القُبُورِ صَلِّ عَلي مُحَمَّد وَآلِ مُحَمَّد وَاجْعَلْ لي وَلِشيعَتي مِنَ الضّيقِ فَرَجاً وَمِنَ الْهَمِّ مَخْرجاً وَاَوْسِعْ لَنَا المَنْهَجَ وَاطلق لَنا مِنْ عِنْدِكَ ما يفَرِّجُ وَافْعَلْ بِنا ما اَنْتَ اَهْلُهُ يا كَريم^{( 1 )}؛

اي روشنايي نور،‌اي تدبير كننده كارها،‌اي زنده كننده مردگان، بر محمد و خاندان او درود فرست و براي من و شيعيانم در تنگناها گشايشي قرار ده و از غم و اندوه راه چاره‌اي باز كن و راه ]هدايت[ را بر ما وسعت بخش و راهي كه در آن گشايش ما است به روي ما بگشا و آنچنان كه تو شايسته آن هستي با ما رفتار كن‌اي كريم.»

آنچه گفته شد بيانگر آن است كه از آثار وجود امام ـ گرچه در غيبت به سر برد ـ امكان ارتباط و اتصال به اوست و آن‌ها كه لياقت و شايستگي داشته‌اند لذت همنشيني و همنوايي آن يار بي همتا را چشيده‌اند.

 

-----------------------------------

1. منتخب الاثر، فصل 10، باب 7، ش 6، ص 658.

بخش خوانده نشده بعدی : خلاصة درس

امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) محور هستي، و واسطه همه فيوضات الهي به ديگران است
اعتقاد به ظهور و آمدن حضرت(عجل الله تعالي فرجه الشريف) روح اميد و نشاط و پويائي را در جامعه مي‌دمد.

امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) نسبت به جريان امور مسلمين اشراف دارد و از مكتب شيعه پاسداري مي‌كند.

با توجه به اشراف حضرت بر كارها و عرض اعمال مردم به حضور حضرت، اين اعتقاد اثر تربيتي جدي در اصلاح و خودسازي مردم دارد

امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) پناهگاه علمي و فكري شيعيان و حق طلبان است در موارد زيادي بزرگان شيعه پاسخ‌هاي علمي خود را از طريق حضرت دريافت نموده اند و نيز هدايت باطني، ايمني از بلاها و نزول باران رحمت از بركات وجودي آن حضرت است.

 

بخش خوانده نشده بعدی : معرفي منابع جهت مطالعه

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ديدار يار

از سختي‌ها و تلخي‌ها دوره غيبت، دوري شيعيان از مولاي خود و محروم ماندن از ديدار جمال آن يوسف بي همتاست. با شروع روزگار غيبت، منتظران ظهور، پيوسته در حسرت تماشاي آن سرو بلند فضيلت سوخته‌اند و آه فراق از دل كشيده اند! البته در دوران غيبت صغري، شيعيان به وسيله نائبان خاص با امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) ارتباط داشتند و بعضي از آنها به فيض حضور آن بزرگوار رسيدند چنان كه در اين باره روايات فراواني وجود دارد ولي در دوره غيبت كبري كه روزگار غيبت كامل امام است، رابطه ياد شده قطع گرديد و امكان شرفيابي به محضر آن حضرت به شكل معمول و از طريق افرادي خاص، منتفي شد.

با اين حال بسياري از علما معتقدند كه در اين زمان نيز، ملاقات با آن ماه منير امكان دارد و بارها اتّفاق افتاده است. حكايت شرفيابي بزرگاني چون علامه بحرالعلوم، مقدس اردبيلي، سيدبن‌طاووس و مانند آنها معروف و مشهور است و در كتاب‌هاي بزرگان علما نقل گرديده است.^{( 1 )}

امّا لازم است كه درباره بحث ملاقات با امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) به نكات زير توجه شود:

نكته اول اينكه، ملاقات با امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) گاهي در حالت اضطرارو درماندگي افراد روي مي‌دهد و گاهي در حالت عادي و به دور از اضطرار. به بيان روشن‌تر گاهي ملاقات‌ها براي دستگيري امام(عجل الله تعالي فرجه الشريف) از اشخاصي است كه در وضعيتي گرفتار شده‌اند و احساس تنهايي و بي كسي به آنها دست داده است مثل جريان ملاقات بسياري از افراد كه در مكان‌هاي مختلف مانند سفر خانه خدا، راه را گم كرده‌اند و امام(عجل الله تعالي فرجه الشريف) و يا يكي از اصحاب آن حضرت، آنها را از سرگرداني نجات داده است و اكثر ملاقات‌ها از همين قبيل است.

ولي در مواردي ملاقات‌ها در غير حالت اضطرار بوده است و ملاقات كننده به جهت مقام معنوي ويژه‌اي كه داشته به حضور امام(عجل الله تعالي فرجه الشريف) شرفياب شده است.

با توجه به نكته فوق بايد توجه داشت كه ادّعاي ملاقات و ديدار آن حضرت از هر كسي پذيرفته نيست.

نكته دوم اينكه، در طول مدت غيبت كبري و به ويژه در زمان ما، افرادي با ادّعاي ملاقات امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) در پي جمع كردن مردم و كسب نام و ناني براي خود بوده‌اند و از اين راه بسياري را به گمراهي و انحراف در عقيده و عمل كشانيده اند؛ با توصيه خواندن بعضي دعاها و انجام برخي اعمال كه بسياري از آنها هيچ اصل و اساسي ندارد و با دعوت از مشتاقان ديدار، براي شركت در جلسه هايي كه محتواي قابل قبولي ندارد، وعده ديدار حجّت خدا را مي‌دهند و بدينگونه امر ملاقات با آن امام غايب را كاري سهل و در دسترسِ همگان جلوه مي‌دهند در حالي كه بدون ترديد آن حضرت بر طبق اراده پروردگار در غيبت كامل قرار گرفته است و جز براي افرادي انگشت شمار كه تنها راه نجات آنها عنايت مستقيم آن مظهر لطف الهي است رخ نمي‌نمايد.

و نكته سوم اينكه جريان ملاقات تنها در صورتي ممكن است كه امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) مصلحت را در وقوع آن ببيند. بنابراين هرگاه با وجود همه شور و اشتياق يك عاشق و تلاش او براي شرفيابي به محضر امام، ملاقاتي دست ندهد نبايد گرفتار يأس و نااميدي گردد و اين را نشانه نبود لطف و عنايت امام بداند همانگونه كه آن كس كه به فيض ملاقات با آن بزرگوار نائل شد، اين ديدار نشانه آن نيست كه در تقوا و فضيلت به كمال رسيده است.

جان سخن اينكه اگر چه ديدن جمال نوراني امام عصر و سخن گفتن با آن محبوب دلها سعادتي بزرگ است امّا امامان ما و به ويژه حضرت ولي عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) از شيعيان نخواسته‌اند كه در پي ديدار امام زمان خود باشند و براي رسيدن به اين مقصود، چلّه نشيني كرده و يا بيابان گردي پيشه كنند؛ بلكه در كلمات پيشوايان معصوم(عليهم السلام) سفارش فراوان شده است كه شيعيان پيوسته به ياد آن حضرت بوده و براي فرج او دعا كنند و در جلب رضاي او در گفتار و كردار بكوشند و در راستاي اهداف بزرگ او قدم بر دارند تا هر چه زودتر زمينه ظهور آن اميد بشريت فراهم گردد و عالم از فيض مستقيم او بهره مند شود.

امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) خود مي‌فرمايد:

«اَكْثِرُوا الدُّعاء بِتَعْجيلِ الْفَرَجِ فَاِنَّ ذلِكَ فَرَجُكُم^{( 2 )}؛

براي تعجيل فرج، بسيار دعا كنيد كه همان فرج شماست».

در اينجا مناسب است جريان شيرين ملاقات مرحوم حاج علي بغدادي را كه از خوبان روزگار خويش بوده است نقل كنيم ولي به جهت رعايت اختصار به بيان نكات مهم آن اكتفا مي‌كنيم:

آن مرد شايسته و با تقوا، هميشه از بغداد به كاظمين مي‌رفت و دو امام بزرگوار حضرت جواد و حضرت كاظم(عليهما السلام) را زيارت مي‌كرد. او مي‌گويد: مقداري خُمس و حقوق مالي برعهده ام بود. به همين جهت به نجف اشرف رفتم و بيست تومان از آن را به عالم فقيه و پارسا شيخ انصاري و بيست تومان آن را هم به عالم فقيه شيخ محمد حسين كاظمي و بيست تومان هم به آيت الله شيخ محمد حسن شروقي دادم و تصميم گرفتم كه بيست تومان ديگر بدهي خود را پس از بازگشت به بغداد به آية الله آل ياسين بپردازم. روز پنج شنبه به بغداد بازگشتم. نخست به سوي كاظمين رفتم و دو امام بزرگوار را زيارت كردم. پس از آن به منزل آية الله آل ياسين رفتم و بخشي از باقي مانده بدهي شرعي خود را به او تقديم كردم و از او اجازه گرفتم كه باقي مانده آن را به تدريج به او يا كسي كه او را مستحق بدانم بپردازم. ايشان اصرار كرد كه نزد او بمانم اما به خاطر كارهاي ضروري، عذر خواهي كرده و خداحافظي كردم و به سوي بغداد حركت كردم. وقتي يك سوم راه را رفته بودم با سيد بزرگوار و با وقاري روبرو شدم. او عمامه‌اي سبز بر سر داشت و بر گونه اش خالي مشكي آشكار بود و براي زيارت به سوي كاظمين مي‌رفت. نزديك من آمد و سلام كرد و به گرمي با من دست داد و مرا در آغوش كشيد و به سينه چسبانيد و به من خوش آمد گفت و فرمود: خير است، كجا مي‌روي؟

گفتم: زيارت كرده و اينك عازم بغداد هستم. گفت، شب جمعه است برگرد به كاظمين (و امشب را در آنجا بمان) ! گفتم: نمي‌توانم! گفت، مي‌تواني، برگرد تا گواهي دهم كه از دوستان جدّم اميرالمؤمنين(عليه السلام) و از دوستانِ ما هستي و شيخ نيز گواهي مي‌دهد. خداوند مي‌فرمايد: «وَاسْتَشْهِدُوا شَهيدَين»^{( 3 )} ] = دو نفر را شاهد بگيريد.

حاج علي بغدادي مي‌گويد: من پيش از اين از آية الله آل ياسين خواسته بودم كه براي من سندي بنويسد و در آن گواهي كند كه من از شيعيان و دوستداران اهل‌بيت پيامبر(صلي الله عليه و آله وسلم) هستم تا آن نامه را در كفن خويش قرار دهم. از سيد پرسيدم: از كجا مرا شناختي و چگونه اين گواهي را مي‌دهي؟! فرمود: چگونه انسان كسي را كه حق او را به طور كامل مي‌دهد نمي‌شناسد؟! گفتم: كدام حقّ؟! فرمود: همان حقوقي كه به وكيل من دادي. گفتم: وكيل شما كيست؟ فرمود: شيخ محمد حسن! گفتم: آيا او وكيل شماست؟ فرمود: آري.

از گفتار او شگفت زده شدم. فكر كردم ميان من و او، دوستي ديرينه‌اي است كه من فراموش كرده ام زيرا در برخورد اول مرا به نام صدا زد! و گمان كردم از من توقع دارد كه مبلغي از آن خمس كه بر عهده دارم بدان جهت كه از نسل پيامبر(صلي الله عليه و آله وسلم) است به او تقديم كنم. بنابراين گفتم: از حقوق شما فرزندان پيامبر مقداري نزد من هست و اجازه گرفته ام كه آن را مصرف كنم. تبسم كرد و گفت: آري! مقداري از حقوق ما را به وكلاي ما در نجف پرداختي. پرسيدم: آيا اين كارم پذيرفته درگاه خداست؟ فرمود: آري!

به خود آمدم كه چگونه اين سيد، بزرگترين علماي عصر را، وكيل خود مي‌خواند. اما بار ديگر دچار غفلت شدم و موضوع را فراموش كردم!

گفتم: سرورم! آيا درست است كه مي‌گويند: هر كس در شب جمعه امام حسين(عليه السلام) را زيارت كند   از عذاب خدا   [در امان خواهد بود. گفت: آري! و در همان حال ديدگانش پر از اشك شد و گريست. چيزي نگذشت كه ديدم در حرم مطهر كاظمين(عليه السلام) هستيم بي آنكه از خيابان‌ها و راههايي كه به حرم مي‌رسد، عبور كرده باشيم. كنار در ورودي ايستاديم. گفت: زيارت بخوان! گفتم: سرورم من نمي‌توانم خوب بخوانم. گفت: آيا من بخوانم تا با من زيارت كني؟ گفتم: آري!

او شروع كرد و بر پيامبر و يك يك امامان(عليهم السلام) سلام گفت و پس از نام مبارك امام‌عسكري(عليه السلام) رو به من كرد و گفت: آيا امام زمانت را مي‌شناسي؟ گفتم: چگونه نمي‌شناسم؟! فرمود: پس بر او سلام كن! گفتم، «اَلسَّلامُ عَلَيكَ يا حُجَّةَ اللّه يا صاحِبَ الزَّمان يابْنَ الْحَسن!» تبسم كرد و فرمود: «عَلَيكَ السَّلام وَ رَحْمَةُ اللّهِ وَبَرَكاتُهُ».

پس وارد حرم شديم و ضريح را بوسيديم. فرمود: زيارت بخوان. گفتم: سرورم، نمي‌توانم خوب بخوانم. فرمود: آيا برايت بخوانم؟ گفتم: آري! او زيارت مشهور به «امين اللّه» را خواند و آنگاه فرمود: آيا جدّم حسين(عليه السلام) را زيارت مي‌كني؟ گفتم: آري امشب شب جمعه و شب زيارتي امام حسين(عليه السلام) است. او زيارت مشهور امام حسين(عليه السلام) را خواند. هنگام نماز مغرب شد به من فرمود تا نماز را به جماعت بخوانم. پس از نماز آن بزرگوار از نظرم ناپديد شد و هر چه جستجو كردم او را نديدم!!

تازه به خود آمدم و به ياد آوردم كه سيد مرا با نام و نشان صدا زد. خواست كه به كاظمين برگردم و با اينكه نمي‌خواستم بازگشتم. فقهاي بزرگ را وكيل خود خواند و سرانجام نيز به صورت ناگهاني پنهان شد. پس از اين انديشه دريافتم كه آن حضرت امام عصر(عليه السلام) بوده است و دريغا كه دير او را شناختم.^{( 4 )}

^{---------------------------------------------}

 

1. ر.ك: جنّة المأوى و النّجم الثاقب، محدث نورى.

2. كمال الدين، ج 2، باب 45، ح 4، ص 239.

3. سوره بقره، آيه 282.

4. بحارالانوار، ج 53، ص 315 و النجم الثاقب، داستان 31.

 

بخش خوانده نشده بعدی : طول عمر

طول عمر

از مباحث مربوط به زندگي امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) طول عمر آن بزرگوار است. براي بعضي اين سؤال مطرح است كه چگونه ممكن است انساني، عمري چنين طولاني داشته باشد؟!^{( 1 )}

سرچشمه اين سؤال و علت طرح آن اين است كه آنچه در جهان امروز، معمول و متداول است عمرهاي محدودي است كه حداكثر بين 80 تا 100 سال طول مي‌كشد^{( 2 )} و بعضي با ديدن و شنيدن اينگونه عمرها، نمي‌توانند يك عمر طولاني را باور كنند يا آن را دور مي‌شمارند. وگرنه عمر طولاني از نظر عقل و دانش بشري امري غير ممكن نيست و دانشمندان با مطالعه اجزاء بدن به اين حقيقت رسيده‌اند كه ممكن است انسان، سال‌هاي بسيار طولاني زنده بماند و حتي گرفتار پيري و فرسودگي هم نشود.

برنارد شاو مي‌گويد:

«از اصول علمي مورد پذيرش همه دانشمندان بيولوژيست، اين است كه براي عمر بشر نمي‌توان حدي تعيين كرد و حتي ديرزيستي نيز مسئله مرزناپذيري است.»^{( 3 )}

پروفسور «اتينگر» مي‌نويسد:

«به نظر من با پيشرفت تكنيك‌ها و كاري كه ما شروع كرده ايم بشر قرن بيست و يكم خواهد توانست هزاران سال عمر كند.»^{( 4 )}

بنابراين تلاش دانشمندان براي دست يافتن به راههاي غلبه بر پيري و رسيدن به دراز عمري نشانگر امكان چنين پديده‌اي است چنانكه در اين مسير گام‌هاي موفقيت آميزي برداشته شده است و هم اكنون در گوشه و كنار جهان كم نيستند افرادي كه بر اثر شرايط مناسب آب و هوايي و تغذيه مناسب و فعّاليت مناسب بدني و فكري و عوامل ديگر، عمري نزديك به صدوپنجاه سال و گاهي بيشتر از آن دارند مهم‌تر اينكه عمر طولاني در گذشته تاريخ انسان‌ها بارها تجربه شده است و در كتاب‌هاي آسماني و تاريخي، انسان‌هاي زيادي با نام و نشان و شرح حال ياد شده‌اند كه مدت عمر آن‌ها بسيار درازتر از عمر بشر امروز بوده است.

در اين زمينه كتاب‌ها و مقالات متعدّدي نوشته شده است كه براي نمونه چند مورد را بيان مي‌كنيم:

1. در قرآن آيه‌اي هست كه نه تنها از عمر طولاني بلكه از امكان عمر جاويدان خبر مي‌دهد و آن آيه درباره حضرت يونس(عليه السلام) است كه مي‌فرمايد:

«اگر او (يونس(عليه السلام)) در شكم ماهي تسبيح نمي‌گفت، تا روز رستاخيز در شكم ماهي مي‌ماند.» ^{( 5 )}

بنابراين از نظر قرآن عمري بسيار طولاني (از عصر يونس(عليه السلام) تا روز رستاخيز) كه در اصطلاح زيست شناسان عمر جاويدان ناميده مي‌شود براي انسان و ماهي امكان پذير است.^{( 6 )}

2. قرآن كريم در مورد حضرت نوح(عليه السلام) مي فرمايد:

«به راستي ما نوح را به سوي قومش فرستاديم، پس /950 سال در ميان آنها درنگ نمود.»^{( 7 )}

آنچه در آيه شريفه آمده است مدت پيامبري آن حضرت است و براساس برخي روايات، مدت عمر آن بزرگوار /2450 سال بوده است!^{( 8 )}

جالب اينكه در روايتي از امام سجاد(عليه السلام) نقل شده است كه فرمود:

«در امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) سنّت و شيوه‌اي از زندگي حضرت نوح(عليه السلام) است و آن طول عمر است.» ^{( 9 )}

3. و نيز درباره حضرت عيسي(عليه السلام) مي فرمايد:

«... و هرگز او را نكشتند و به دار نياويختند بلكه امر به آنها مشتبه شد... به يقين او را نكشتند بلكه خداوند او را به سوي خود بالا برد كه خداوند توانا و فرزانه است.» ⁽¹⁰⁾

همه مسلمانان به استناد قرآن و احاديث فراوان معتقدند كه عيسي(عليه السلام) زنده است و در آسمان هاست و به هنگام ظهور حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) فرود آمده و او را ياري خواهد كرد.

امام باقر(عليه السلام) فرمود:

«در صاحب اين امر (مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) چهار سنّت از چهارتن از پيامبران است... و از عيسي(عليه السلام) سنتي دارد و آن اينكه: (درباره مهدي نيز) مي‌گويند: او مرده است در حالي كه او زنده مي‌باشد.» ^{( 11 )}

علاوه بر قرآن در تورات و انجيل نيز سخن از عمرهاي طولاني مطرح گرديده است.

در تورات آمده است كه:

«... تمام ايام آدم كه زيست نهصد و سي سال بود كه مُرد... جمله ي ايام «انوش» نهصد و پنج سال بود كه مُرد... و تمامي ايام «قينان» نهصد و ده سال بود كه مُرد... پس جمله ي ايام «متوشالح» نهصد و شصت و نه سال بود كه مُرد...». ⁽¹²⁾

بنابراين تورات صريحاً به وجود افرادي با داشتن عمرهاي طولاني (بيش از نهصد سال) اعتراف مي‌كند.

در انجيل نيز عباراتي موجود است كه نشانگر آن است كه عيسي(عليه السلام) پس از به دار كشيده شدن زنده گرديده و به آسمان بالا رفته است. ⁽¹³⁾ و در روزگاري فرود خواهد آمد و مسلّم است كه عمر آن بزرگوار از دو هزار سال بيشتر است.

با اين بيان روشن مي‌شود كه پيروان دو آئين يهود و مسيحيت بايد به علت اعتقاد به كتاب مقدس به عمرهاي طولاني نيز معتقد باشند.

گذشته از اينكه طول عمر از نظر علمي و عقلي پذيرفتني است و در گذشته تاريخ، موارد بسيار دارد، در مقياس قدرت بي نهايت خداوند نيز قابل اثبات است. به اعتقاد همه پيروان اديان آسماني تمام ذرات عالم در اختيار خداوند است و تأثير همه سبب‌ها و علّت‌ها به اراده او بستگي دارد و اگر او نخواهد سبب‌ها از تأثير باز مي‌ماند و نيز بدون سبب و علّت طبيعي، ايجاد مي‌كند و مي‌آفريند.

او خدايي است كه از دل كوه، شتري بيرون مي‌آورد و آتش سوزنده را بر ابراهيم(عليه السلام) سرد و سلامت مي‌سازد و دريا را براي موسي و پيروانش خشك مي‌كند و آنها را از ميان دو ديوار آبي عبور مي‌دهد! ^{( 14 )}آيا از اينكه به عصاره انبياء و اولياء و آخرين ذخيره الهي و نهايت آمال و آرزوي همه نيكان و تحقق بخش وعده بزرگ قرآن عمري طولاني بدهد، ناتوان خواهد بود؟!

امام حسن مجتبي(عليه السلام) فرمود:

«... خداوند عمر او را (مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) در دوران غيبتش طولاني مي‌گرداند، سپس به قدرت خدايي اش او را در سيماي جواني زير چهل سال آشكار مي‌سازد تا مردمان دريابند كه خداوند بر هر كاري تواناست.» ^{(15  )}

بنابراين جريان طول عمر امام دوازدهم(عجل الله تعالي فرجه الشريف) از ابعاد مختلف عقلي و علمي و تاريخي امري ممكن و پذيرفتني است و پيش از همه اينها از جلوه‌هاي اراده خداوند بزرگ و تواناست.

 

 

 

 

---------------------------------------------------

1. اكنون در سال 1425 هجرى قمرى هستيم و با توجه به اينكه تولد امام مهدى در سال 255 هجرى قمرى واقع شده است، پيشواى ما هم اكنون 1170 سال دارد.

2. البته هم اكنون عمرهاى بالاى صد سال هم يافت مى شود كه به نسبت بسيار كم است.

3. راز طول عمر امام زمان(عجل الله تعالي فرجه الشريف) على اكبر مهدى پور، ص 13.

4. مجله دانشمند، سال 6، ش 6، ص 147.

5. سوره الصافات، آيه 144.

6. خوشبختانه كشف ماهى /400 ميليون ساله در سواحل ماداگاسكار امكان چنين عمرى را براى ماهى، عينى كرد (كيهان، ش 6413 - 22/8/43).

7. سوره عنكبوت، آيه 14.

8. كمال الدين، ج 2، باب 46، ح 3، ص 309.

9. كمال الدين، ج 1، باب 21، ح 4، ص 591.

10. سوره نساء، آيه 157.

11. بحارالانوار، ج 51، ص 217.

12. تورات (ترجمه ى فاضل خانى)، سفر پيدايش باب پنجم، آيات 5 - 32.

13. عهد جديد، كتاب اعمال رسولان، باب اول، آيات 1 - 12.

14. اينها حقايقى است كه در قرآن كريم آمده است: سوره انبياء، آيه 69 و سوره شعراء، آيه  63.

15. بحارالانوار، ج 51، ص 109.

 

 

 

بخش خوانده نشده بعدی : خلاصة درس

ملاقات با امام عصر(عجل الله تعالي فرجه الشريف) در زمان غيبت كبري گاهي در حالت اضطرار و گاهي در حالت عادي ممكن است رخ دهد.

شرط تحقق ملاقات و تشرف به محضر حضرت، اذن آن حضرت و وجود مصلحت است نه علاقه و اشتياق تنها.
گرچه ديدن جمال حضرت بسيار محبوب و مطلوب است ولي آنچه وظيفه شيعيان در عصر غيبت است عمل به تكليف است.

موضوع طول عمر و دير زيستي هم از نظر علمي توجيه پذير است، هم نمونه‌هاي تاريخي دارد و هم شواهد قرآني و روائي

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شرایط و علایم ظهور حضرت مهدی(عج)

		شرايط و علايم ظهور
			جهان در آستانه ظهور

 

		زمينه‌هاي ظهور و علائم آن
		علائم ظهور

 

			الف. خروج سفياني
			ب. خَسْف بَيداء

 

			ج. خروج يماني
			د. صيحه آسماني

 

				هـ. قتل نفس زكيه
			خلاصة درس

 

---

جهان در آستانه ظهور

در بخش‌هاي گذشته درباره غيبت امام دوازدهم و فلسفه آن سخن گفتيم. آن آخرين حجّت پروردگار غايب شد تا پس از فراهم شدن زمينه‌ها ظاهر شود و جهان را از پرتو هدايت‌هاي مستقيم خود بهره مند سازد. بشريت مي‌توانست در دوران غيبت، به گونه‌اي عمل كند كه هر چه زودتر شرايط حضور امام را آماده سازد ولي به خاطر پيروي از شيطان و هواي نفس و دور ماندن از تربيت صحيح قرآني و نپذيرفتن ولايت و راهبري معصوم(عليه السلام) به بيراهه رفت و هر روز بناي ستمي را در دنيا قرار داد و ظلم و تباهي را گسترده كرد. با انتخاب اين مسير، به سرانجام بسيار بدي رسيد. جهاني پر از ظلم و جور، فساد و تباهي، روزگاري تهي از امنيّت اخلاقي و رواني، حياتي به دور از معنويت و پاكي و اجتماعي پر از تجاوزها و پايمال كردن حقوق زيردستان، محصول عملكرد انسان‌هاي دوران غيبت شد. واقعيتي كه در كلام معصومين از قرن‌ها قبل، پيش بيني شده و تصوير سياه آن، ترسيم گشته بود.

امام صادق(عليه السلام) به يكي از ياران خود فرمود:

«هنگامي كه ببيني ظلم و ستم فراگير شده، قرآن فراموش گشته و از روي هوا و هوس تفسير گرديده، اهل باطل بر اهل حق پيشي گرفته، افراد با ايمان سكوت اختيار كرده، پيوند خويشاوندي بريده شده، چاپلوسي فراوان گشته، راههاي خير بدون رهرو و راههاي شر مورد توجه قرار گرفته، حلال، حرام شده و حرام مجاز شمرده شده. سرمايه‌هاي عظيم در راه خشم خدا (و فساد و ابتذال) صرف گرديده، رشوه خواري در ميان كاركنان دولت رايج شده، سرگرمي‌هاي ناسالم چنان رواج پيدا كرده كه هيچ كس جرأت جلوگيري آن را ندارد، شنيدن حقايق قرآن بر مردم گران آيد اما شنيدن باطل سهل و آسان باشد، براي غير خدا به حج خانه خدا بشتابند، مردم سنگدل شوند (و عواطف بميرد)، اگر كسي اقدام به امر به معروف و نهي از منكر كند به او توصيه مي‌كنند كه اين كار وظيفه تو نيست، هر سال فساد و بدعتي نو پيدا شود. (هرگاه ديدي اوضاع مردم اينگونه شده) مراقب خويش باش و از خدا نجات و رهايي از اين وضع ناهنجار را بخواه (كه فرج نزديك است).»^{( 1 )}

البته اين تصوير سياه از دوران پيش از ظهور، چهره غالب آن دوره است چرا كه در همين روزگار هستند دين باوران حقيقي كه بر عهد خود با خداوند استوار مي‌مانند و مرزهاي اعتقاد خود را پاس مي‌دارند و در فساد محيط حل نمي‌شوند و سرنوشت خود را به فرجام زشت ديگران پيوند نمي‌زنند. و اينها از بهترين بندگان خدا و شيعيان امامان نور هستند كه در روايات فراوان مورد تمجيد و ستايش قرار گرفته‌اند. اينان هم خود پاك زيستند و هم ديگران را به پاكي دعوت مي‌كنند چون نيك مي‌دانند كه مي‌توان از راه ترويج خوبي‌ها و ساختن محيطي معطّر به عطر ايمان، ظهور امام خوبي‌ها را پيش انداخت و مقدمات قيام و حكومت او را فراهم كرد زيرا كه زماني قيام عليه بدي‌ها ممكن است كه مصلح موعود ياوراني داشته باشد. و اين تفكر نقطه مقابل ايدة باطلي است كه معتقدند جهت تعجيل ظهور بايد فساد را رواج داد! به راستي آيا پذيرفته است كه اهل ايمان در برابر زشتي‌ها و بدي‌ها سكوت كنند تا فساد فراگير شود و از اين راه زمينه ظهور فراهم گردد؟ آيا ترويج خوبي‌ها و فضيلت‌ها نمي‌تواند ظهور امام خوبان را نزديك كند؟

فريضه امر به معروف و نهي از منكر از تكاليف قطعي هر مسلمان است كه در هيچ زمان و مكاني قابل چشم پوشي نيست پس چگونه است كه به خاطر تعجيل ظهور بتوان مروّج ظلم و تباهي شد؟!

چنانكه پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله وسلم) فرمود:

«در پايان اين امت (مسلمان) قومي خواهند بود كه مانند مسلمانان صدر اسلام اجر خواهند داشت آنها امر به معروف و نهي از منكر مي‌كنند و با اهل فتنه (و فساد) مي‌جنگند.» ^{( 2 )}

گذشته از اين آنچه در روايات فراوان به آن تصريح شده است، پر شدن جهان از ظلم و ستم است و اين به معني ظالم شدن همه انسان‌ها نيست بلكه همچنان راه خدا، رهروان خود را خواهد داشت و عطر فضيلت‌ها در محيط‌هاي گوناگون به مشام خواهد رسيد.

بنابراين، جهانِ پيش از ظهور اگرچه دوران تلخي است ولي به دوره شيرين ظهور پايان مي‌گيرد و اگر چه روزگار فساد و ستمگري است امّا پاك بودن و ديگران را به خوبي‌ها دعوت كردن از وظايف حتمي منتظران است و در تعجيل فرج آل محمد(صلي الله عليه و آله وسلم) تأثير مستقيم دارد.

اين بخش را با سخني از امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) به پايان مي‌بريم كه فرمودند:

«ما را از شيعيان باز نمي‌دارد مگر آنچه از كردارهاي آنان كه به ما مي‌رسد و ما را ناخوشايند است و از آنان روا نمي‌دانيم.» ^{( 3 )}

^{------------------------------------------}

1. كافى، ج 7، ص 28.

2. معجم احاديث الامام المهدى، ج 1، ص 49.

3. احتجاج، ج 2، ش 360، ص 602.

 

 

بخش خوانده نشده بعدی : زمينه‌هاي ظهور و علائم آن

---

Copyright ©

زمينه‌هاي ظهور و علائم آن

ظهور امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) شرايط و نشانه هايي دارد كه از آنها به عنوان زمينه‌هاي ظهور و علائم آن ياد مي‌شود تفاوت اين دو آن است كه زمينه‌ها در تحقق ظهور تأثير واقعي دارند به گونه‌اي كه با فراهم شدن آنها ظهور امام اتفاق مي‌افتد و بدون آنها ظهور نخواهد بود. ولي علائم در وقوع ظهور نقشي ندارند بلكه تنها نشانه هايي هستند كه به وسيله آنها مي‌توان به اصل ظهور و يا نزديك شدن آن پي برد.

با توجه به تفاوت ياد شده به خوبي مي‌توان دريافت كه زمينه‌ها و شرايط نسبت به علائم و نشانه‌ها از اهميت بيشتري برخوردارند بنابراين لازم است كه بيش از آنكه به دنبال علائم باشيم به زمينه‌ها توجه كنيم و در حد توان خود در تحقق آنها بكوشيم. به همين جهت ما ابتدا زمينه‌ها و شرايط ظهور را توضيح مي‌دهيم و در پايان به اختصار برخي از علائم ظهور را بر مي‌شمريم.

زمينه‌هاي ظهور

هر پديده‌اي در جهان با فراهم آمدن شرائط و زمينه‌هاي آن به وجود مي‌آيد و بدون تحقق زمينه‌ها امكان وجود براي هيچ موجودي نخواهد بود. هر زميني قابليت پرورش دانه را ندارد و هر آب و هوايي مناسب با رشد هر گياه و نباتي نيست. وقتي كشاورز مي‌تواند انتظار برداشت خوب از زمين داشته باشد كه شرايط لازم براي به دست آمدن محصول را تهيه كرده باشد.

بر اين اساس هر انقلاب و رويداد اجتماعي نيز به زمينه‌ها و شرايط آن بستگي دارد؛ همانگونه كه انقلاب اسلامي ايران نيز با فراهم آمدن مقدمات آن به پيروزي رسيد. قيام و انقلاب جهاني امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) كه بزرگترين حركت جهاني است نيز پيرو همين اصل است و بدون تحقق زمينه‌ها و شرايط آن به وقوع نخواهد پيوست.

مقصود از اين سخن آن است كه تصور نشود امر قيام و حكومت امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) از روابط حاكم بر جهان آفرينش مستثني است و حركت اصلاحي آن بزرگوار از راه معجزه و بدون اسباب و عوامل عادي به سرانجام مي‌رسد. بلكه بر اساس تعاليم قرآن و پيشوايان معصوم(عليهم السلام)، سنّت الهي بر اين قرار گرفته كه امور عالم از مجراي طبيعي و علل و اسباب عادي انجام گيرد.

امام صادق(عليه السلام) فرمود:

«خداوند امتناع دارد از اينكه امور را جز از راه اسباب (آن) فراهم آورد.» ^{( 1 )}

و در روايتي از امام باقر(عليه السلام) نقل شده است كه شخصي به ايشان عرض كرد:

«مي گويند زماني كه امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) قيام كند همه امور بر وفق مراد او خواهد بود.

حضرت فرمود: هرگز چنين نيست. قسم به آنكس كه جانم در دست اوست اگر بنا بود براي كسي كارها خود به خود درست شود همانا براي رسول خدا(صلي الله عليه و آله وسلم) چنين مي‌شد.» ^{( 2 )}

البته سخن فوق بدين معني نيست كه در قيام بزرگ مهدوي، امدادهاي غيبي و آسماني وجود نخواهد داشت بلكه مقصود آن است كه در كنار امدادهاي الهي، زمينه‌ها و عوامل و شرايط عادي نيز بايد فراهم شود.

با اين مقدمه ابتدا بايد زمينه‌هاي ظهور را بشناسيم و سپس در راه تحقّق آنها گام برداريم.

مهمترين زمينه‌هاي قيام و انقلاب جهاني امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) چهار چيز است كه هر يك را جداگانه مورد بررسي قرار مي‌دهيم:

 

---------------------------------------

1. ميزان الحكمة، ج 5، ح 8166.

2. الغيبة نعمانى، باب 15، ح 2.

 

 

بخش خوانده نشده بعدی : الف. طرح و برنامه

---

C

الف. طرح و برنامه

روشن است كه هر قيام و حركت اصلاحي به دو برنامه نياز دارد:

1. برنامه‌اي جامع براي مبارزه با ناهنجاري‌هاي موجود از طريق سازماندهي نيروها.

2. قانوني كامل و متناسب با همه نيازهاي جامعه كه ضامن تمام حقوق فردي و اجتماعي در يك نظام عادلانه حكومتي باشد و حركت رو به رشد اجتماع را براي رسيدن به وضعيت آرماني، ترسيم كند.

تعاليم قرآن كريم و سنّت معصومين(عليهم السلام) كه همان اسلام ناب است به عنوان بهترين قانون و برنامه در اختيار امام عصر(عليه السلام) است و آن حضرت بر اساس اين منشور جاويد الهي عمل خواهد كرد^{( 1)} كتابي كه آيات آن توسط خداوند بزرگ كه آگاه به تمام زواياي حيات آدمي و نيازهاي مادي و معنوي اوست نازل گشته است. بنابراين انقلاب جهاني او از نظر برنامه و قانون حكومتي، داراي پشتوانه‌اي بي نظير است و با هيچ حركت و جنبش اصلاحي ديگري قابل مقايسه نيست. شاهد اين ادّعا آن است كه جهان امروز پس از تجربه قوانين بشري به ضعف و سستي آنها اقرار و اعتراف كرده است و به تدريج آماده پذيرش قوانين آسماني مي‌گردد.

«آلوين تافلر»، مشاور سياستمداران آمريكا براي حل اين بحران و اصلاح جامعه جهاني، نظريه «موج سوم»^{( 2 )} را ارائه كرده است؛ ولي در عين حال اعترافات شگفت آوري در اين زمينه دارد:

فهرست مشكلاتي كه جامعه ما (غرب) با آن مواجه است، تمامي ندارد. با ديدن فروپاشي پياپي نهادهاي تمدن صنعتي در حال نزاع به درون غرقاب بي كفايتي و فساد؛ بوي انحطاط اخلاقي آن نيز مشام را مي‌آزارد. در نتيجه موج ناخشنودي و فشار براي تغييرات، فضا را انباشته است. در پاسخ به اين فشارها، هزاران طرح ارائه مي‌شود كه همگي ادعا دارند اساسي و بنيادي يا حتي انقلابي اند؛ اما بارها و بارها، مقررات و قوانين، طرح‌ها و دستورالعمل‌هاي جديد ـ كه همگي به منظور حل مشكلات ما تهيه و تدوين شده‌اند ـ كمانه مي‌كنند و بر وخامت مشكلات ما مي‌افزايند و اين احساس عجز و يأس را دامن مي‌زنند كه هيچ فايده‌اي ندارد و مؤثّر نيست. اين احساس براي هر نظام دموكراسي خطرناك است و نياز شديد به وجود مرد سوار بر اسب سفيد ضرب المثل‌ها را هر چه بيشتر دامن مي‌زند. ^{( 3 )}

^{-----------------------------------}

1. امام باقر(عليه السلام) در توصيف امام مهدى(عجل الله تعالي فرجه الشريف) فرمود: «يَعمَلُ بِكتابِ الله، لايَرى مُنكراً الاّ اَنكَرَهُ؛ يعني او بر اساس كتاب خدا (قرآن) عمل خواهد كرد و هيچ بدي را نمى بيند مگر اينكه آن را انكار مى كند.» بحارالانوار، ج 51، ص 141.

2. ايشان معتقد است تا به حال دو انقلاب كشاورزى و صنعتى تحول عظيمى در جهان ايجاد كرده و موج سوم كه انقلاب الكترونيكى و فراصنعتى است در راه است.

3. به سوى تمدن جديد، تافلر، محمدرضا جعفرى.

 

بخش خوانده نشده بعدی : ب: رهبري

ب: رهبري

در همه قيام ها، نياز به رهبر از ابتدايي ترين ضرورت‌هاي قيام شمرده مي‌شود و هر چه قيام وسيع‌تر و داراي اهداف بلندتري باشد، نياز به رهبري توانا و متناسب با آن اهداف بيشتر احساس مي‌شود.

در مسير مبارزه جهاني با ظلم و ستم و حاكميت عدالت و مساوات در كره زمين وجود رهبري آگاه و توانا و دلسوز كه از مديريتي صحيح و قاطع برخوردار باشد ركن اصلي و اساسي انقلاب است. حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) كه عصاره انبياء و اولياء است به عنوان رهبر قيام بزرگ زنده و حاضر است او تنها رهبري است كه به دليل ارتباط با عالم غيب، به همه هستي و روابط موجود در آن آگاهي كامل دارد و داناترين انسانهاي زمان خويش است.

پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله وسلم) فرمود:

«آگاه باشيد كه مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) وارث تمام علوم است و بر تمام دانش‌ها احاطه دارد.» ^{( 1 )}

او يگانه رهبري است كه از همه قيد و بندها آزاد بوده و تنها دل در گرو رضايت آفريدگار عالم دارد.

بنابراين قيام و حكومت جهاني از نظر رهبر و پيشوا نيز در بهترين شرايط قرار دارد.

 

---------------------------------

1. النجم الثاقب، ص 193.

بخش خوانده نشده بعدی : ج. ياران

---

ج. ياران

يكي ديگر از زمينه‌ها و شرايط لازم براي تحقق ظهور، وجود ياوراني شايسته و لايق براي پشتيباني از قيام و انجام كارهاي حكومت جهاني است بديهي است وقتي انقلابي جهاني به وسيله رهبري آسماني روي مي‌دهد ياوراني متناسب با آن مي‌خواهد و اينگونه نيست كه هر كس ادّعاي ياوري كند بتواند در آن ميدان، حضور يابد.

در اين باره به جريان زير توجه كنيد:

«يكي از شيعيان امام صادق(عليه السلام) به نام سهل بن حسن خراساني به آن حضرت مي‌گويد:

چه چيز شما را بازداشته است از اينكه حق مسلّم خود (حكومت) را به دست بگيريد در حالي كه صدهزار شيعه ي پا در ركاب و شمشير زن در اختيار شماست؟ امام دستور مي‌دهند تا تنور آتشي فراهم شود و چون شعله‌هاي آتش بالا مي‌گيرد به سهل مي‌فرمايند: ‌اي خراساني برخيز و در تنور بنشين سهل كه گمان كرده است امام از او خشمگين شده، شروع به عذر خواهي مي‌كند و مي‌گويد: آقا مرا ببخشيد و به آتش شكنجه ام نكنيد!! امام مي‌فرمايد: از تو گذشتم.

در اين حال هارون مكّي از شيعيان راستين حضرت وارد مي‌شود و سلام مي‌كند. امام صادق(عليه السلام) به او پاسخ مي‌دهد و بدون هيچ مقدمه‌اي به او مي‌فرمايد: در درون تنور بنشين!

هارون مكّي بي درنگ و بدون هيچ پرسشي، اين كار را انجام مي‌دهد! امام صادق(عليه السلام) در همان حال با مرد خراساني گفتگو مي‌كند و درباره خراسان خبرهايي مي‌دهد چنانكه گويي خود شاهد آن بوده است و پس از مدّتي به سهل مي‌فرمايد: برخيز‌ اي خراساني و داخل تنور را نگاه كن! سهل برخاسته و داخل تنور را نگاه مي‌كند و هارون را مي‌بيند كه در ميان شعله‌هاي آتش چهار زانو نشسته است!

آنگاه امام(عليه السلام) از او مي‌پرسد: در خراسان، چند نفر مثل هارون مي‌شناسي؟! خراساني مي‌گويد: به خدا قسم، يك نفر هم اينگونه سراغ ندارم حضرت مي‌فرمايد: آگاه باش! ما در زماني كه پنج نفر ياور و پشتيبان پيدا نكنيم قيام نمي‌كنيم. ما بهتر مي‌دانيم كه كدام زمان، زمان قيام است!» ^{( 1 )}

بنابراين جا دارد صفات و ويژگي‌هاي ياوران امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) را در آئينه روايات پيشوايان ديني مرور كنيم تا بدين وسيله جايگاه خود را شناخته و در پي رفع كمبودهاي خود باشيم.

 1. معرفت و اطاعت

ياران مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) از شناخت عميق نسبت به خداوند و امام خود برخوردارند و با آگاهي كامل در ميدانِ حق حضور يافته‌اند.

امام علي(عليه السلام) درباره آنها فرموده است: 

«مرداني كه خدا را چنان كه شايسته است شناخته‌اند.» ^{( 2 )}

شناخت و اعتقاد آنان نسبت به امام نيز در ژرفاي وجودشان ريشه دوانيده و سراسر وجودشان را فرا گرفته است اين شناختي فراتر از دانستن نام و نشان و نسب امام است. معرفت به حق ولايت امام و جايگاه بلند او در مجموعه هستي است و اين همان معرفتي است كه آنها را سرشار از محبّت او كرده و مطيع و گوش به فرمان او قرار داده است؛ زيرا كه مي‌دانند سخن امام سخن خدا و اطاعت از او اطاعت از خداست.

پيامبر(صلي الله عليه و آله وسلم) در توصيف آنها فرموده است:

«آنها در اطاعت از امام خويش مي‌كوشند.» ^{( 3 )}

2. عبادت و صلابت

ياوران مهدي در عبادت از پيشواي خود الگو گرفته‌اند و روزها و شب‌ها را با ذكر شيرين حق سپري مي‌كنند امام صادق(عليه السلام) درباره آنها فرمود:

«شب‌ها را با عبادت به صبح مي‌رسانند و روزها را با روزه به پايان مي‌برند^{( 4 )} و در سخني ديگر فرمود: بر فراز اسب ها، خدا را تسبيح مي‌گويند.» ^{( 5 )}

و همين ذكر خداست كه از آنان مرداني آهنين ساخته است كه هيچ چيز صلابت و استواري آنها را در هم نمي‌شكند امام صادق(عليه السلام) فرمود:

«آنان مرداني هستند كه گويا دل هايشان پاره‌هاي آهن است.» ^{( 6 )}

3. جان نثاري و شهادت طلبي

معرفت عميق ياران، نسبت به امام مهدي، دل‌هاي آن‌ها را مملوّ از عشق به امام مي‌كند بنابراين در ميدان رزم او را چون نگيني در ميان مي‌گيرند و جان خود را سپر بلاي او مي‌كنند.

امام صادق(عليه السلام) فرمود:

«(ياران مهدي) در ميدان رزم در اطراف او مي‌چرخند و با جان خود از او محافظت مي‌كنند.» ^{( 7 )}

و نيز فرمود:

«آنها آرزو مي‌كنند كه در راه خدا به شهادت برسند.» ^{( 8 )}

4. شجاعت و دليري

ياران مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) مانند مولايشان افرادي شجاع و مرداني پولادين هستند امام علي(عليه السلام) در وصف آنها فرمود: «همه آنها شيراني هستند كه از بيشه‌ها بيرون شده‌اند و اگر اراده كنند كوهها را از جا مي‌كنند.» ^{( 9 )}

5. صبر و بردباري

بديهي است كه مبارزه عليه ظلم جهاني و برقراري حكومت عدل جهاني با رنج و مشقت‌هاي فراوان همراه است و ياوران امام در راه تحقق آرمان‌هاي جهاني امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) مشكلات و ناگواريها را به جان مي‌خرند ولي از سر اخلاص و تواضع، عمل خود را ناچيز مي‌شمارند.

امام علي(عليه السلام) فرمود:

«آنها گروهي هستند كه به خاطر صبر و بردباري در راه خدا، بر خداوند منّت نمي‌گذارند. و از اين كه جان خويش را تقديم آستان حضرت حق مي‌كنند، به خود نمي‌بالند و آن را بزرگ نمي‌شمارند.» ^{( 10 )}

6. اتّحاد و همدلي

امام علي(عليه السلام) در توصيف همدلي و اتحاد ياران امام چنين فرمود:

«ايشان يكدل و هماهنگ هستند.» ^{( 11 )}

اين يكدلي به سبب آن است كه خودخواهي‌ها و خواسته‌هاي شخصي در وجود آنان نيست آنها با اعتقادي صحيح در زير يك پرچم و براي يك هدف، قيام مي‌كنند و اين خود يكي از عوامل پيروزي آنها بر جبهه مقابل مي‌باشد.

7. زهد و پارسايي

امام علي(عليه السلام) در وصف ياران مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) فرمود:

«او از يارانش بيعت مي‌گيرد كه طلا و نقره‌اي نيندوزند و گندم و جوي ذخيره نكنند.» ^{( 12 )}

آنان اهداف بلندي دارند و براي آرماني بزرگ برخاسته‌اند و مادّيات دنيا نبايد آنها را از اهداف و آرمان‌ها باز دارد. بنابراين آنها كه با ديدن زرق و برق دنيا، چشمهايشان خيره مي‌شود و دل هايشان مي‌لرزد در ميان ياوران ويژه امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) جايي ندارند.

آنچه گذشت بخشي از ويژگي‌هاي ياران امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) بود و به جهت برخورداري از اين خصوصيات، در روايات از آنان به بزرگي ياد شده است و پيشوايان معصوم(عليهم السلام) زبان به ستايش و بزرگداشت آنان گشوده‌اند.

پيامبر اكرم(صلي الله عليه و آله وسلم) در وصف آنان فرموده است:

«اوُلئِكَ هُمْ خِيار الاُْمّةِ؛

آنان بهترين امت (من) هستند.» ^{( 13 )}

و در سخني ديگر امام علي(عليه السلام) فرموده است:

«فَبِاَبي وَاُمّي مِنْ عِدّة قَليلَة اَسْمائُهُمْ فِي الاَْرضِ مَجْهُولَةٌ^{( 14 )}؛

پدر و مادرم فداي گروه اندكي باد كه در زمين ناشناخته‌اند.»

البتّه ياوران مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) بر طبق لياقت و شايستگي‌ها در رده‌هاي مختلف قرار مي‌گيرند و در روايات آمده است كه آن حضرت علاوه بر 313 نفر يار ويژه كه كادر اصلي قيام را تشكيل مي‌دهند، از لشكري 10 هزار نفري نيز برخوردار است و به علاوه خيل عظيم مؤمنان منتظر به ياري او خواهند شتافت.

 

---------------------------------

1. سفينة البحار، ج 8، ص 681.

آمادگي عمومي

در مقاطع مختلف تاريخ امامان معصوم(عليه السلام)، اين حقيقت مشاهده مي‌شود كه مردم آمادگي لازم براي استفاده بهتر از حضور امام را نداشتند. آنان در زمان‌هاي گوناگون فيض محضر معصوم را قدر ندانستند و از زمزم جاري هدايتهاي او آنچنان كه بايسته بود بهره نبردند. خداوند متعال آخرين حجّت حق را پنهان كرد تا هر زمان كه آمادگي عمومي براي پذيرش او فراهم شد ظاهر شود و همگان را از سرچشمه معارف الهي سيراب سازد.

بنابراين وجود آمادگي از شرايط بسيار مهمّ براي ظهور مصلح موعود است و به وسيله آن حركت اصلاحي آن حضرت به نتيجه مطلوب خواهد رسيد.

در قرآن كريم آمده است گروهي از بني اسرائيل كه از ظلم و ستم جالوت به ستوه آمده بودند از پيامبر زمان خود خواستند كه براي آنها فرماندهي را برگزيند تا تحت فرمان او به نبرد با جالوت بپردازند.

خواستن فرمانده براي جنگ، نوعي آمادگي را در آنها نشان مي‌داد اگر چه تعداد فراواني در بين راه سست شدند و عدّه كمي تا پايان مبارزه ماندند. ^{( 1 )}

پس امر ظهور زماني است كه همه از عمق جان خواهان عدالت اجتماعي، امنيّت اخلاقي و رواني و رشد و شكوفايي معنوي باشند؛ وقتي مردم از بي عدالتي‌ها و تبعيض‌ها خسته شوند و ببينند كه آشكارا حقوق ضعيفان به وسيله صاحبان قدرت و ثروت پايمال مي‌گردد و امكانات مادي در انحصار عده‌اي معدود است عطش عدالت خواهي به اوج مي‌رسد.

زماني كه فساد اخلاقي در انواع مختلف رواج پيدا كند و افراد در انجام كارهاي ضد اخلاقي بر يكديگر سبقت بگيرند بلكه به اعمال زشت خود افتخار كنند و يا چنان از اصول الهي و انساني فاصله بگيرند كه بعضي از اعمال منافي عفّت را قانوني كرده و در نتيجه نظام خانواده را سست كنند و فرزندان بي سرپرست را به دامن اجتماع بريزند، اشتياق به ظهور پيشوايي كه حاكميت او، امنيّت و سلامتي اخلاقي و رواني را به بشريت هديه خواهد كرد، فراوان مي‌شود. و آنگاه كه مردم همه لذّت‌هاي مادي را تجربه كنند ولي از زندگي و حيات خود راضي نباشند و در پي جهاني برخوردار از معنويت باشند، تشنه آبشارِ لطف امام(عجل الله تعالي فرجه الشريف) مي‌شوند.

بديهي است كه شوق درك حضور امام، زماني به اوج مي‌رسد كه بشريت با تجربه كردن دولت‌ها و نظام‌هاي مختلف بشري به اين حقيقت برسد كه تنها نجات دهنده عالم از فساد و تباهي، خليفه و جانشين خدا در زمين حضرت مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) است و يگانه برنامه‌اي كه حيات پاك و طيبه را براي انسان‌ها به ارمغان مي‌آورد قوانين الهي است. بنابراين با همه وجود نياز به امام را درك مي‌كنند و به دنبال اين درك، براي فراهم شدن زمينه‌هاي ظهور او تلاش مي‌كنند و موانع را از سر راه او مي‌بردارند. و در اين زمان است كه فرج و گشايش فرا مي‌رسد.

پيامبر گرامي اسلام(صلي الله عليه و آله وسلم) در توصيف آخر‌الزمان و دوران پيش از ظهور فرمود:

«]زماني مي‌رسد كه انسان مؤمن هيچ پناهگاهي نمي‌يابد كه از شرّ ظلم و تباهي به آن پناه برد پس در آن زمان [ خداوند عزوجل مردي از خاندان مرا بر مي‌انگيزد.» ^{( 2 )}

 

^{-------------------------------------------}

1. ر.ك: سوره بقره، آيات 246-251.

2. عقدالدرر، ص 73.

 

علائم ظهور

قيام و انقلاب جهاني امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) نشانه هايي دارد. دانستن اين علائم، آثار مهمّي در پي خواهد داشت. از آنجا كه اين نشانه‌ها نويد بخش فرج مهدي آل محمد(صلي الله عليه و آله وسلم) است، وقوع هر يك از آنها نور اميد را در دل‌هاي منتظران، پر فروغ‌تر خواهد كرد و براي معاندان و منحرفان مايه تذكّر و هشدار خواهد بود تا از بدي و تباهي دست بردارند همچنان كه منتظران را براي درك ظهور و كسب قابليت همراهي و حضور در كنار معصوم(عليه السلام) مهياتر خواهد كرد. علاوه بر اينكه آگاهي از اتفاقاتي كه در آينده رخ خواهد داد مي‌تواند ما را در برنامه ريزي مناسب براي مواجهه بهتر با آنها ياري دهد، همانگونه كه اين علائم معيار خوبي براي تشخيص مدّعيان دروغين مهدويت است بنابراين اگر كسي ادّعاي مهدويت كرد ولي قيام او همراه با اين علائم نبود به سادگي مي‌توان به دروغگو بودن او پي برد.

در روايات پيشوايان معصوم(عليه السلام) علائم فراواني براي ظهور ذكر شده است كه بعضي از آنها پديده‌هاي طبيعي و عادي و بعضي غير عادّي و معجزه آسا هستند.

ما از ميان اين علائم ابتدا آنهايي را كه در منابع معتبر بيشتر به صورت برجسته ذكر شده بيان مي‌كنيم و در پايان تعدادي از علائم ديگر را به اختصار برمي‌شمريم.

امام صادق(عليه السلام) در روايتي فرمود:

«]قيام[ قائم(عجل الله تعالي فرجه الشريف) پنج نشانه دارد: خروج سفياني، يماني، نداي آسماني، كشته شدن نفس زكيه و خسف بيداء.» ^{( 1 )}

اكنون با توجه به روايات، علائم پنجگانه ياد شده را كه در روايات متعدد تكرار شده است توضيح مي‌دهيم گرچه تمام جزئيات حوادث مربوط به آنها براي ما روشن نيست.

 

------------------------------------

1. الغيبة نعمانى، باب 14، ح 9، ص 261.

بخش خوانده نشده بعدی : الف. خروج سفياني

---

Copyright

 

 

بخش خوانده نشده بعدی : علائم ظهور

---

Copyright

الف. خروج سفياني

خروج سفياني از علائمي است كه در روايات فراوان آمده و اينگونه توصيف شده است: سفياني مردي از نسل ابوسفيان است كه اندكي پيش از ظهور از سرزمين شام قيام مي‌كند. او جنايت كاري است كه از قتل و كشتار هيچ پروايي ندارد و با دشمنان خود به شكل فجيعي رفتار مي‌كند.

امام صادق(عليه السلام) دربارة او فرمود:

«اگر سفياني را ببيني پليدترين مردم را مشاهده كرده اي»^{( 1 )}

آغاز قيام او ماه رجب است. وي پس از تصرف شام و مناطق اطراف آن به عراق حمله كرده و در آنجا به كشتار گسترده‌اي دست مي‌زند.

بر اساس بعضي از روايات از خروج تا كشته شدن او پانزده ماه به طول مي‌انجامد. ^{( 2 )}

^{--------------------------------------------}

1. كمال الدين، ج 2، باب 57، ح 10، ص 557.

2. الغيبة نعمانى، باب 18، ح 1، ص 310.

 

 

بخش خوانده نشده بعدی : ب. خَسْف بَيداء

 

2. منتخب الاثر، فصل 8، باب 1، ح 2، ص 611.

3. يوم الخلاص، ص 223.

4. يوم الخلاص، ص 224.

خَسْف بَيداء

خسف به معناي فرو رفتن و بيداء منطقه‌اي ميان مكه و مدينه است.

مقصود از خسف بيداء اين است كه سفياني، لشگري را براي مقابله با امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) به سمت مكّه گسيل مي‌دارد. هنگامي كه لشگر او به منطقه بيداء رسيد به صورتي معجزه آسا در زمين فرو مي‌رود.

امام باقر(عليه السلام) در اين باره فرمود:

«به فرمانده سپاه سفياني خبر مي‌رسد كه مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) به سوي مكه رفته است، پس لشگري را در پي او روانه مي‌كند ولي او را نمي‌يابد... چون لشگر سفياني به سرزمين بيداء رسيد ندا دهنده‌اي از آسمان آواز مي‌دهد: «اي سرزمين بيداء آنان را نابود كن» پس آن سرزمين لشگر را در خود فرو مي‌برد.» ^{( 1 )}

 

^{-------------------------------------------}

1. همان، باب 14، ح 67، ص 289.

بخش خوانده نشده بعدی : ج. خروج يماني

 

5. بحارالانوار، ج 52، ص 308.

خروج يماني

قيام سرداري از سرزمين يمن يكي ديگر از علائم است كه اندكي پيش از ظهور رخ خواهد داد. وي كه مردي صالح و مؤمن است عليه بدي‌ها و انحرافات قيام مي‌كند و با تمام توان با بدي‌ها و تباهي‌ها مبارزه مي‌كند. البتّه جزئيات حركت و اقدامات او براي ما چندان روشن نيست.

امام باقر(عليه السلام) در اين باره فرمود:

«...در ميان بيرق ها]يي كه قبل از قيام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) بلند مي‌شود [پرچمي هدايت كننده‌تر از پرچم يماني وجود ندارد كه آن پرچم هدايت است چون به سوي صاحب شما (امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه

د. صيحه آسماني

يكي ديگر از علائمي كه پيش از ظهور اتفاق مي‌افتد صيحه آسماني است. اين نداي آسماني كه بر اساس بعضي از روايات نداي جبرئيل(عليه السلام) است در ماه رمضان شنيده مي‌شود^{( 1 )} و از آنجا كه قيام مصلح كل، انقلابي جهاني است و همگان منتظر وقوع آن هستند؛ يكي از راه‌هاي آگاهي مردم جهان از اين رويداد همين نداي آسماني خواهد بود.

امام باقر(عليه السلام) فرمود:

«قيام قائم(عليه السلام) تحقق نمي‌يابد مگر اينكه ندا دهنده‌اي از آسمان ندايي دهد كه اهل مشرق و مغرب آن را بشنوند».^{( 2 )}

اين صيحه همچنانكه مايه شادماني مؤمنان است هشداري براي بدكاران است تا از كردار زشت خود دست كشيده و به حلقه ياوران مصلح جهاني بپيوندند.

در باره محتواي اين نداي آسماني روايات مختلفي رسيده است از جمله امام صادق(عليه السلام) فرمود:

«ندا دهنده‌اي از آسمان به نام قائم(عليه السلام) و نام پدرش آواز مي‌دهد».^{( 3 )}

^{----------------------------------------------}

1. همان، باب14، ص 262.

2. الغيبة نعمانى، باب 18، ح 14، ص 265.

3. همان، باب 10، ح 29، ص 187.

 

 

بخش خوانده نشده بعدی : هـ. قتل نفس زكيه

الشريف) دعوت مي‌كند. ^{( 1 )}

 

^{--------------------------------------}

1. همان، باب14، ح 13، ص 264.

بخش خوانده نشده بعدی : د. صيحه آسماني

هـ. قتل نفس زكيه

نفس زكيه به معناي شخص به رشد و كمال رسيده و يا انسان پاك و بي گناهي است كه قتلي انجام نداده است و مقصود از قتل نفس زكيه اين است كه اندكي پيش از قيام امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) شخصيت برجسته و يا بي گناهي بدست مخالفان حضرت كشته مي‌شود.

زمان اين رخداد بر اساس بعضي از روايات 15 شب پيش از قيام امام مهدي(عجل الله تعالي فرجه الشريف) است. امام صادق(عليه السلام) در اين باره فرمود:

«بين قيام قائم آل محمد(صلي الله عليه و آله وسلم) و كشته شدن نفس زكيه تنها 15 شب فاصله است.» ^{( 1 )}

علائم فراوان ديگري نيز در روايات ذكر شده است كه بعضي از آنها عبارتند از:

خروج دجّال (موجودي حيله گر و پليد كه بسياري از انسان‌ها را گمراه مي‌كند)، خورشيد گرفتگي و ماه گرفتگي در ماه مبارك رمضان، آشكار شدن فتنه‌ها و قيام مردي از خراسان.

گفتني است توضيح و تحليل اين نشانه‌ها در كتاب‌هاي مفصّل، بيان شده است. ^{( 2 )}

^{----------------------------------------------}

1. كمال الدين، ج 2، باب 57، ح 2، ص 554.

2. ر.ك: بحارالانوار، ج 52، صص 181 الى 278.

 

بخش خوانده نشده بعدی : خلاصة

خلاصة درس

 

 

جهان پيش از ظهور گرچه چهره غالب آن ‌ظلم و ستم و تباهي است اما به معناي ظالم شدن همه انسانها نيست.

 

در دوره غيبت و آستانه ظهور عمل به فريضه امر به معروف و نهي از منكر تكليف اصلي مردم است تا شرايط ظهور آماده گردد.

 

مهم ترين زمينه‌هاي قيام حضرت عبارت است از: طرح و برنامه، رهبري، وجود ياران و آمادگي عمومي.

ويژگي‌هاي مهم ياران حضرت عبادت است از: معرفت و اطاعت، عبادت و صلاحت، شهات طلبي، شجاعت، صبر و بردباري، اتحاد و پارسائي.

 

براي ظهور حضرت در روايات علائمي ذكر شده است كه حتماً به وقوع مي‌پيوندد مثل: خروج سفياني، قيام يماني، خسف بيداء، صيحه‌ي آسماني و قتل نفس زكيه.

               

مجموعه سوالات درس به درس ادبيات فارسي 3 عمومي

مجموعه سوالات درس به درس ادبيات فارسي 3 عمومي ریاضی وتجربی

مجموعه سوالات درس به درس ادبيات فارسي 3 عمومي

                              

درس اول
ما هم‌چنان ... / افلاك
لغت1- در جمله‌ي «طاعتش موجب قربت است.» قربت؛ يعني ... نزديكي
2- «تضرّع» ؛ يعني ... : التماس كردن،‌زاري كردن
3- «رواق» ؛ يعني ... : پيشگاه خانه
4- «اجابت» با چه واژه‌اي هم‌معني است؟ پذيرفتن، قبول كردن
املا
5- كدام تركيب‌ها غلط املايي دارند؟ «شهد فايق، نخل باسغ، دست عنابت» باسق، انابت
6- عبارت «واصفان هليه‌ي جمالش به تحيّر منصوب» چند غلط املايي دارد؟ دو (حليه، منسوب)
تاريخ ادبيات
7- «نثر آهنگين» معادل است با ... نثر مسجع
8- ديباچه‌ي گلستان از بهترين نمونه‌هاي ... در ادب فارسي است. تحميديه
9- نثرهاي قديم فارسي به چند دسته تقسيم مي‌شوند؟ سه دسته (نثر ساده، نثر مسجع و فني، نثر مصنوع و متكلف)
10- «جمال‌الدين عبدالرزّاق» شاعر كدام‌قرن است؟ اواخرقرن‌ششم
آرايه‌هاي ادبي11- در عبارت «فرّاش باد صبا را گفته تا فرش زمرّدين بگسترد.» تركيب مشخص شده چه آرايه‌اي است؟ استعاره
12- مصراع«ابر و باد ومه وخورشيد وفلك»چه‌آرايه‌اي‌دارد؟مراعات‌نظير
13- «دايه‌ي ابر بهاري» چه آرايه‌اي است؟ تشبيه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
14- «سر به جيب مراقبت فرو بردن» ؛ يعني ... : قلب خود را از هرچه غير خدا حفظ كردن
15- «مكاشفت» در اصطلاح عرفاني چيست؟ پي‌بردن به حقايق
16- در مصراع «ايزد كه رقيب جان خرد كرد» رقيب كدام معنا را دارد؟ نگهبان
17- منظور از مصراع «نام تو رقيب نام خود كرد» چيست؟ منظور آمدن نام پيامبر بعد از نام خدا در برخي از آيات است.
18- منظور شاعر از (بي‌نشان) در مصراع «بي‌دل از بي‌نشان چه گويد باز؟» كيست؟ خداوند

---

درس دوم
رزم رستم و اسفنديار
لغت
1- «پوششي كه جنگاوران قديم به هنگام جنگ مي‌پوشيدند.» مترادف با چه واژه‌اي است؟ برگستوان
2- «باد افره» ؛ يعني ... : مجازات
3- در مصراع «خرد را مكن با دل اندر مغاك» مغاك كدام معني را دارد؟ جاي فرو رفته، گودال
4- «مسالمت» ؛ يعني ... : خوش‌رفتاري
تاريخ ادبيات
5- «حماسه» چند زمينه‌ي اصلي دارد؟ چهار زمينه
6- وجود «ديو سپيد و اسفنديار رويين‌تن» بيانگر كدام زمينه‌ي حماسه است؟ خرق عادت
آرايه‌هاي ادبي
7- مصراع «خم‌آورد بالاي سرو سهي» چه آرايه‌اي دارد؟ استعاره
8- بيت «ز سمّ ستوران در آن پهن دشت / زمين شش شد و آسمان گشت هشت» چه آرايه دارند؟‌ اغراق
9- واژه‌هاي قافيه در بيت «به‌سان پلنگي كه بر پشت گور / نشيند برانگيزد از گور شور» چه آرايه‌اي دارند؟ جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
10- «برآن باره‌ي پيل پيكر نشست» ؛ يعني ... : سوار بر اسب بزرگ خود شد.
11- «بر آراي كار» كدام معني را دارد؟ آماده باش
12- معني «مگير» در مصراع «به باد افره اين گناهم مگير» چيست؟ بازخواست مكن
13- «خرد را مكن با دل اندر مغاك» ؛ يعني ... : برخلاف عقل و احساس خود عمل مكن.
14- مصراع «پي پوزش و نام و ننگ آمدم» كدام معني را دارد؟ براي حفظ آبرو آمده‌ام.
15- «زخم سران» ؛ يعني ... : ضربت جنگاوران
16- بيت «من امروز ني بهر جنگ آمدم / پي پوزش و نام و ننگ آمدم» بيانگر چيست؟ صلح‌جويي
17- «...درجنگ از پاي درآمدند.» ؛‌ يعني ... : در جنگ كشته شدند.

---

درس سوم
كمال‌الملك
لغت
1- «مطاع» ؛‌ يعني ... : اطاعت شده
2- «صيانت» به چه معني است؟ نگهداري
3- «شمايل» ؛‌ يعني ... : چهره و صورت
4- «رعشه» كدام معني را دارد؟ لرزش، لرزه
املاء
5- كدام تركيب‌ها املاي نادرست دارند؟ «حسب‌الامر،‌حرف محمل، تجويز اطبّا» : حرف مهمل
تاريخ ادبيات
6- نام اصلي «كمال‌الملك» چيست؟ محمد غفاري
7- «هزاردستان» اثر كيست؟ علي حاتمي
8- «تالار آيينه» از كيست؟ كمال‌الملك
آرايه‌هاي ادبي
9- «يله‌قربان شيرين» چه آرايه‌اي دارد؟ حس‌آميزي
10- «سرچهار تا شاه رو خوردي» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
11- «هفت‌خط بودن» كنايه است از ... : نهايت‌نيرنگ‌بازي
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
12- «شما كه پرده از صورت شاه شهيد ساخته‌ايد ...» منظور از «شاه شهيد» كيست؟‌ ناصرالدين‌شاه
13- «از رونق و اعتبار افتاده» هم‌معني با چه واژه‌اي است؟ دِمُده
14- «رب‌ّالنوع وجاهت» به چه معني است؟ الهه‌ي زيبايي
15- واژه‌ي «نظميّه» معادل چه واژه‌ي امروزي است؟ نيروي انتظامي
16- «خودرا در آن متّهم گردانيد» ؛ يعني ... : به شك و ترديد افتاد.
17- «صنايع مستظرفه» ؛ معادل است با : هنرهاي ظريف
18- «ملوك مددكار ملك‌الموت باشند». به چه معني است؟ پادشاهان ستمگر باشند.
19- «خوابي برايش ديدم.» ‌؛ يعني ... : ‌برايش نقشه‌اي كشيدم.
20- «طايفه‌ي طرّاران» چه معني مي‌دهد؟‌گروه دزدان

---

درس چهارم
عناصر داستان / گاو
لغت
1- «چمباتمه زده» ؛‌ يعني ... : چهار زانو نشسته
2- «نفله‌شدن» به چه معني است؟ نابود شدن
3- «نشخوار كردن» ؛ يعني ... : جويدن
4- «چوبي بلند كه اسب‌ها را به دو طرف آن بندند.» معادل كدام واژه است؟ يوغ
تاريخ ادبيات
5- داستان«گاو»ازكدام‌كتاب«ساعدي»گرفته شده‌است؟ عزاداران بَيَل
6- كارگردان فيلم «گاو» كيست؟ داريوش مهرجويي
7- نويسنده‌ي رُمان «كليدر» كيست؟ محمود دولت‌آبادي
8- «دون كيشوت» اثر كدام نويسنده است؟ سروانتس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- عبارت «اومده كنار استخر، داره خودشو مي‌زنه و گريه مي‌كنه.» چه نوع نثري است؟ نثر شكسته
10- «آفتاب تازه زده بود.» ؛ يعني ... : آفتاب تازه طلوع كرده بود.
11- «شنيدن بو» چه آرايه‌اي است؟ حس‌آميزي
12- «دماغت چاقه» كنايه است از اين كه ... : حالت خوب است.
13- «شلنگ انداختن» ؛ يعني ... : تند دويدن
14- «كدخدا با تحكّم گفت ...» كدام معني را دارد؟ كدخدا با تندي و درشتي گفت.
15- «همه چي رو به راس» ؛ يعني ... : همه چيز آماده است.
16- مهم‌ترين عناصر داستان چند دسته‌اند؟ پنج دسته
17- هسته يا طرح داستان به حوادث داستان ... مي‌بخشد. وحدت هنري

---

درس پنجم
گل دسته‌ها و فلك
لغت
1- «كراهت» ؛ يعني ... : زشت و ناپسند
2- «متولّي» به چه معناست؟ سرپرست
3- «پاپي‌شدن» كدام معني را دارد؟ پي‌گير بودن
4- «سُقلمه» ؛ يعني ... : ضربه با گوشه‌ي مشت
تاريخ ادبيات
5- «مدير مدرسه» اثر كيست؟ جلال آل احمد
6- داستان «گل دسته‌ها و فلك» از كدام كتاب «جلال آل احمد» گرفته شده است؟ پنج داستان
7- آثار«جلال‌آل‌احمد»به‌چند دسته‌ي‌كلي تقسيم‌مي‌شود؟ چهار دسته
آرايه‌هاي ادبي
8- جمله‌ي «باز رفتيم تو نخ گل‌دسته‌ها» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
9- در جمله‌ي «گنبد عين تخم‌مرغ خيلي گنده‌اي بود.» مشبه به كدام پاسخ است؟ تخم مرغ
10- «خيلي دل داشت.» كنايه است از ... : جرئت داشت.
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- «چنگ به دل زدن» ؛ يعني ... : جذّاب بودن
12- «گُله به گُله» كدام معني را دارد؟ اين جا و آن‌جا
13- «به صرافت افتادم» ؛ قصد كردم
14- عبارت «زورخونه چه دخلي داره به اين گل‌دسته‌ها» دخل داشتن ؛ يعني ... : ربط داشتن
15- «با قفلش كند و كو كرديم» به چه معني است؟ با قفلش رو رفتيم
16- «محل نگذاشتن» ؛ يعني ... : توجه نكردن
17- «عموي من زورخانه كار بود» زورخانه چه محلي است؟ محل ورزش باستاني
18- آيا «گل‌دسته‌ها و فلك» داستاني نمادين است؟ بلي، تمايل انسان به آزادي را بيان مي‌كند.

---

درس ششم
قاضي بست
لغت
1- «برنشستن» ؛ يعني ... : سوار شدن
2- «نماز پيشين» به چه معناست؟ نماز ظهر
3- «ضيعت» ؛ يعني ... : زمين زراعتي
4- معني «توقيع» چيست؟ امضا
املاء
5- عبارت «بانگ و حزاحز و قريو خواست. امير برخواست.» چند غلط املايي دارد؟ چهار غلط (هزاهز، غريو، خاست، برخواست)
تاريخ ادبيات
6- موضوع اصلي كتاب «تاريخ بيهقي» چيست؟ تاريخ سلطنت مسعود غزنوي
7- نام ديگر «تاريخ بيهقي» چيست؟ تاريخ مسعودي
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
8- «آب نيرو كرده بود.» به چه معناست؟ فشار آب زياد شده بود.
9- جمله‌ي «وهنر آن بود ...» ؛ يعني ... : بخت يار بود.
10- «امير مثال داد.» ؛ يعني ... : اميرفرمان داد.
11- «حلال‌بي‌شبهت باشد.» به‌چه معني است؟ بدون شك حلال است.
12- مفهوم عبارت «پيغامي است سوي بونصر در بابي.» چيست؟ براي بونصر درباره‌ي موضوعي، پيغامي است.
13- «دبير كافي» ؛ يعني ... : دبير لايق
14- «درعهده‌ي اين‌نشوم» ؛ يعني... : مسئوليت اين كار را نمي پذيرم.
15- «اوخداوند ولايت‌است»به‌چه‌معني است؟ او صاحب مملكت است.
16- «حُطام دنيا» كنايه است از ... : مال دنيا
17- عبارت «ورز و وبال اين چه به كار آيد؟ كدام معني را دارد؟ گناه و عذاب اين (كار) چه فايده‌اي دارد.

---

درس هفتم
بيهقي و هنر نويسندگي او
لغت
1- «زعارت» ؛ يعني ... : تندخويي
2- «فتنه‌انگيزي» با چه واژه‌اي مترادف است؟ تضريب
3- در عبارت «موي سر ماليده، زير دستار پوشيده كرده» ماليده به چه معني است؟ مرتب
4- به بيان مقصود در كوتاه‌ترين لفظ و كم‌ترين عبارت، چه مي‌گويند؟ ايجاز
املاء
5- عبارت «بيهقي معلومات و محفوظات فراوان و ذوقي روشن در نويسنده‌گي داشت.» كدام واژه نادرست نوشته شده است؟ نويسندگي
6- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «عنان قلم، مهاورات اشخاص، ‌هبري رنگ» : دو (محاورات ،‌حبري)
تاريخ ادبيات
7- «نثر تاريخ بيهقي» چه نوع نثري است؟ نثر مرسل
8- تاريخ بيهقي در عين حقيقت پژوهي، به چه صورت نوشته شده است؟ رماني گيرا و دل‌چسب
درك مطلب
9- «برخويشتن مي‌ژكيد.» كدام معني را دارد؟ غرولند مي‌كرد.
10- «سخن تمام راندن.» ؛ يعني ... : حق مطلب را ادا كردن
11- مفهوم جمله‌ي «نيك از جاي شدن» چيست؟ از كوره در رفتن.
12- مفرد كلمه‌ي «سجايا» كدام واژه است؟ سجيه
13- «خّلق‌گونه» ؛ يعني ... : كهنه
14- عبارت «اين بوسهل مردي امام‌زاده و محتشم بود.» به چه معني است؟ بوسهل مردي بزرگ‌زاده و داراي شكوه و جلال بود.
15- «گزاف‌گو» ؛ يعني ... : بيهوده‌گو
16- «جبّه‌اي داشت حبري رنگ» ؛ يعني ... : جامه‌اي داشت كبود رنگ
17- «امير از آن جهان آمده،» ؛ يعني ... : امير از مرگ نجات يافته
18- «جامه بگردانيد» ؛ يعني ... : لباس عوض كرد.

---

درس هشتم
داستان داستان‌ها / وقت صحر
لغت
1- «تحجّر» در اصطلاح ... : شكل گرفتن انديشه در ذهن است كه تغيير آن ممكن نباشد.
2- «سطوت» ؛ يعني ... : حشمت، مهابت
3- «استيصال» كدام معني را دارد؟ ناچاري
4- «پيركانا» به چه معني است؟ پيراحمق
املاء
5- كدام تركيب املاي نادرست دارد؟ «تجلّي صفات، فراق ملك، حبّ ذات» فراغ كلمات
تاريخ ادبيات
6- كتاب«داستان‌داستان‌ها»اثركيست؟دكترمحمدعلي اسلامي ندوشن
7- «نوعي نوشته يا نمايش نامه با موضوعي غم‌انگيز» چه نام دارد؟ تراژدي
آرايه‌هاي ادبي
8- «بوته‌ي آزمايش» به كنايه ؛ يعني ... : محك زدن و آزمودن
9- مصراع«كفي‌راد دارد،دلي پر ز داد» چه آرايه‌اي دارد؟جناس/مجاز
10- عبارت«زردشت اورا كمربسته كرده‌است.» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه

درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- در كتاب «داستان داستان‌ها» نبرد رستم و اسفنديار چه نام گرفته‌است؟ نبرد بر سر آزادي و اسارت
12- اسفنديار نماينده‌ي كدام قشر از اقشار جامعه است؟ دين و دولت
13- «اسفنديار فرتوتي رستم را تحقير مي‌كند» ؛ يعني ... : اسفنديار پيري رستم را تحقير مي‌كند.
14- «تعبيه‌ي زال» كدام معني را مي‌رساند؟ نيرنگ زال
15- چرا رستم غلبه بر اسفنديار را مشكل مي‌داند؟ چون اسفنديار رويين تن است.
16- منظور از «هفت‌خان» چيست؟ هفت مرحله‌ي دشوار در زندگي و جنگ‌هاي رستم
17- «تو اندر زمانه رسيد نوري« ؛ يعني ... : تازه به دوران رسيده‌اي
18- «كي راد دارد دلي پر ز داد» كدام معني را دارد؟ بخشنده و دادگر است.

---

درس نهم
خون خورشيد / بانگ جرس
لغت
1- «اشاعه» به كدام معني است؟ پراكنده ساختن
2- «شمشير آخته» ؛ يعني ... : شمشير بيرون كشيده شده
3- «جرس» به چه معني است؟ زنگ
4- «تانّي» ؛ يعني ... : آهستگي
تاريخ ادبيات
5- كتاب «برزيگران دشت خون» اثر كيست؟ پرويز خرسند
6- مجموعه شعر«سرود سپيده» اثر كيست؟ حميد سبزواري
املاء
7- كدام تركيب غلط نوشته شده است؟ «نگاه‌هاي تأثّرآميز، صحابه‌ي بلندپايه، رشته‌اي نامرعي»
آرايه‌هاي ادبي
8- عبارت «پيكار داد بود و بيداد و مبارزه‌ي حق بود و باطل» چه آرايه‌اي را دارد؟ تضاد
9- در عبارت «... چون اختري تابناك و پرفروغ از تاريكي‌هاي گريخت.» كدام ركن تشبيه حذف شده است؟ مشبه
10- مصراع«دل‌برعبور از سرخار وخاره‌بنديم.»چه‌آرايه‌اي‌دارد؟جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- «پا در ركاب‌داشتن»به‌چه‌معني‌است؟آماده‌ي هجوم و حمله شدن
12- «وادي اَيمن» كدام سرزمين است؟ فلسطين
13- «كليم‌ا...» لقب كدام پيامبر است؟ موسي
14- در مصراع «مقصد ديار قدس همپاي جلودار» منظور از «جلودار» كيست؟ امام‌خميني
15- مفرد واژه‌ي «صحابه» چيست؟ صاحب
16- «صديق» ؛ يعني ... : كسي كه بسيار راست مي‌گويد.
17- «بانگ‌رحيل» به‌چه‌معني است؟ فراخوان براي رفتن به كوچ كردن
18- منظور از كلمات مشخص شده چيست؟ «وادي پر از فرعونيان و قبطيان است.» اسرائيليان

---

درس دهم
تپه‌ي برهاني / باغ نگاه
لغت
1- «محمل» ؛ يعني ... : كجاوه
2- «نسق» به چه معني است؟ نظم و ترتيب
3- «اهل مروّت» ؛ يعني ... : جوان مردان
4- «وداع» به چه معني است؟ خداحافظي و بدرود

املاء
5- كدام‌تركيب‌غلط‌املايي‌دارد؟ «ناحيه‌ي شقيقه، صداي اضطراب‌آور، حرب احد» اضطراب‌آور
تاريخ ادبيات
6- كتاب «روضه‌ي خلد» اثر كيست و در چه قرني نوشته شده است؟ مجدخوافي، قرن هشتم
آرايه‌هاي ادبي
7- كدام تركيب تشبيه نيست؟ «شراب فرقت، باغ نگاه، موج فروخفته» : موج فروخفته
8- در مصراع «صبح، دو مرغ رها / بي‌صدا، صحن دو چشمان تو را ترك كرد.» دو مرغ رها چه آرايه‌اي دارد؟ استعاره
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- «به‌آخر خط رسيده‌ايم» ؛ يعني ... : مرگ‌ونابودي ما حتمي‌است.
10- «هوا گرگ‌و ميش بود.» به چه معني است؟ صبح بسيار زود بود.
11- منظور از «لب ديوار دل» چيست؟ چشم
12- «پاتك» ؛‌ يعني ... : ضد حمله
13- «يك در حرب اُحد بود» ؛ يعني ... : شخصي در جنگ اُحد شركت كرده بود.
14- «آب برداشتم و گرد تشنگان مي‌گشت.» در كدام واژه «حذف» صورت گرفته است؟ مي‌گشت (مي‌گشتم)
15- «تناول كردن» به چه معني است؟ خوردن
16- «انهدام نيرو» چه معنايي دارد؟ نابودكردن نيروي دشمن
17- «دوران‌هشت‌ساله‌ي‌دفاع‌مقدس»اشاره‌به‌چيست؟جنگ‌ايران وعراق

---

درس يازدهم
ترانه‌ي من
لغت
1- «كژخيم» ؛ يعني ... : بدرفتار، كژرفتار
2- «رايزنان» به چه معني است؟ مشاوران
3- «كسي كه پيشاپيش قافله با زوار حركت مي‌كند و آواز مي‌خواند.» هم معني با چيست؟ چاووش
4- راهب در جمله‌ي «تزار به راهب كمك كرد تا جامه‌ي مرد زخمي را درآورد.»كيست؟ عابدمسيحي / ترساي پارسا و گوشه‌نشيني
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «محتاج مردم، پيش‌آمد نامناسب، جامه‌اي ژنده» : پيشامد نامناسب
تاريخ ادبيات
6- «مكبث» اثر كدام شاعر است؟ ويليام شكسپير
7- «جنگ و صلح» را چه كسي نوشته است؟ لئون تولستوي
8- سروده‌هاي كوتاه شكسپير چه نام دارد؟ غزلواره
آرايه‌ها
9- در عبارت «تزار مثل مار چنبر زد و به‌خواب رفت» وجه شبه چيست؟ چنبرزدن و حلقه‌شدن
10- «مشبه» در جمله‌ي «همانند امواج، دقايق عمر ما نيز به‌سوي فرجام خويش مي‌شتابند.» چيست؟ دقايق عمر

درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- مضمون «غزلواره‌هاي شكسپير» چيست؟ عشق و ستايش جواني و مسائل اخلاقي
12- «خسوف‌هاي كژخيم» ؛ يعني ... : حوادث ناگوار
13- «تزار» كيست؟ لقب پادشاهان روسيه در قديم
14- «تزار جامه‌ي ‌ژنده ‌پوشيد.» به ‌چه ‌معني ‌است؟ تزارجامه‌ي كهنه پوشيد.
15- «در فرزانگي نام‌آور بود.» ؛ يعني ... : به خردمندي معروف بود.
16- «زمان فرّه جواني را مي‌پژمرد.» ؛‌ يعني ... : گذشت روزگار شكوه جواني را از بين مي‌برد.
17- جمله‌ي«با راهبي‌راي‌زند» به چه معني است؟ با راهبي مشورت كند.
18- در شعر «ولادت كه روزگاري از گوهر نور بود...» چرا ولادت گوهر نور است؟ چون آفرينش انسان مقدس است.
19- «زبان» شكسپير در غزلواره‌ها چگونه است؟ روان‌و ساده با تصاوير بديع و زيبا
20- «لئون تولستوي» متعلق به چه قرني است؟ نوزدهم

---

درس دوازدهم
ققنوس / چشم به راه
لغت
1- «متقاعد كردن» ؛ يعني ... : مجاب كردن
2- «بديع» در جمله‌ي «اين آشيانه آن قدر بديع بود كه ...» به چه معني است؟ نو و تازه
3- «ثقبه» ؛ يعني ... : سوراخ كوچك
4- «طرفه» در مصراع «هست ققنوس طرفه مرغي دلستان» چه معني مي‌دهد؟ شگفت‌آور
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «اضغاث احكلام، غليه‌ي حلوا، مالك دوذخ» : قليه‌ي حلوا، مالك دوزخ
6- مجموعه‌ي«ماه‌نو ومرغان‌آواره»اثركدام‌شاعراست؟رابيندررانات تاگور
تاريخ ادبيات
7- «اخلاق الاشرف» اثر كيست؟ عبيد زاكاني
8- «منطق‌الطّير» از كدام شاعر است؟ عطّار نيشابوري
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- اگر كلمه‌اي جز معني اصلي، نشانه و مظهر معاني ديگر قرار گيرد، به آن چه مي‌گويند؟ نماد
10- «ققنوس» نماد چيست؟‌ هويّت و موجوديّت يك ملت
11- «نسلش منقرض شده است.» ؛ يعني ... : نسلش از بين رفته است.
12- «ادب غنايي» در چند شكل مطرح شده است؟ چهار شكل
13- «بث الشكوي» به چه معني است؟ گله و شكايت
14- «مدتي اندك چون چشم به هم زدن» با چه واژه‌اي هم معني است؟ لمحه
15- «به سخره گرفتن» ؛ يعني ... : به بيگاري گرفتن، ريشخندكردن
16- مفهوم بيت «هركه در اين بزم مقرب‌تر است/ جام بلا بيشترش مي‌دهند.» چيست؟ هر كس در اين دستگاه بيشتر مورد توجّه است، بيشتر عذاب مي‌كشد.
17- كتاب «ويس و رامين» از كدام نوع ادبيات است؟ ادب غنايي
18- مفرد واژه‌ي «اكابر» چيست؟ اكبر

---

درس سيزدهم
اميد ديدار / آفتاب وفا
لغت
1- «فرقت» ؛ يعني ... : دوري
2- «خليدن» به چه معني است؟ مجروح شدن
3- «ديدار» در مصراع «چوبينم دوست را يك روز ديدار» به چه معني است. چهره
4- «چه مايه» در مصراع «چه مايه غم خورد تا گل برآرد» چه معني‌اي دارد؟ به مقدار زياد
املاء
5- در كدام تركيب غلط املايي وجود دارد؟ «سبز و نقض، عود و صاج، بانگ طرب» : سبز و نغز، عود و ساج
تاريخ ادبيات
6- چه داستاني است كه بازمانده‌ي يك داستان كهن و عاشقانه‌ي ايراني است؟ ويس و رامين
7- فخرالدين اسعد گرگاني در كدام قرن مي‌زيسته است؟ قرن پنجم
8- «حسّان‌العجم» لقب كدام شاعر است؟ خاقاني
آرايه‌هاي ادبي
9- قافيه‌ي بيت «نه شاخش خشك گردد روز سرما / نه برگش زرد گردد روز گرما» چه آرايه‌اي دارد؟ تضاد، جناس
10- بيت «اگر چه تلخ باشد فرقت يار / در او شيرين بود اميد ديدار» چه آرايه‌اي دارد؟ تضاد
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- بيت «نبيني باغبان چون گل بكارد / چه مايه غم خورد تا گل برآرد» بر چه امري تأكيد دارد؟ تلاش و كوشش
12- آثار «فخرالدين اسعدگرگاني» در شمار كدام نوع ادبيات است؟ ادبيات غنايي
13- «تميار ديدن» ؛ يعني ... : درد و رنج بردن
14- «نامه‌ي سر به مهر» به چه معني است؟ نامه‌ي سربسته
15- «پيك بسته قبا» ؛ يعني ... : پيك مخصوص
16- «عود و ساج» چيست؟ نوعي درخت
17- «پيراستن» ؛ يعني ... : زدودن، زينت دادن
18- «رغم» در اصل ؛ يعني ... : به خاك آلودن بيني

---

درس چهاردهم
پروانه‌ي بي‌پروا / سخن
لغت
1- «گران‌جان» ؛ يعني ... : نادان، فرومايه
2- «مضيف» ؛ يعني ... : مهمان‌خانه
3- «غازه» به چه معني است؟ گلگونه
4- «آوازه‌شدن» ؛ يعني ... : مشهور شدن
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «حقّه‌ي زر، حوضه‌ي ادبيات، شكفته‌گي روح» : حوزه‌ي ادبيات، شكفتگي روح
تاريخ ادبيات
6- «مصيبت‌نامه» اثر كيست؟ عطار نيشابوري
7- نام ديگر كتاب «منطق‌الطير» چيست؟ مقامات‌الطيور
8- كدام اثر عطار نيشابوري به نثر است؟ تذكرة‌الاوليا
آرايه‌هاي ادبي
9- «پاي كوبان» در مصراع «پاي كوبان بر سر آتش نشست.» چه آرايه‌اي است؟ كنايه
10- در مصراع «سرخ شد چون آتشي اعضاي او» وجه شبه چيست؟ سرخي
11- كلمات قافيه در بيت «دست دركش كرد با آتش به هم / خويشتن گم كرد با او خوش به هم» كدامند؟ آتش، خوش
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
12- در «منطق‌الطير» عاشق حقيقي چگونه تصوير شده است؟ به شكل پروانه‌اي كه از آتش پروا ندارد.
13- مصراع «بازگشت و دفتر خود بازكرد» به چه معني است؟ برگشت و آن چه ديده بود شرح داد.
14- در منطق‌الطير پرندگان براي ديدن «سيمرغ» چند مرحله را طي مي‌كنند؟ هفت مرحله
15- «در كاربودن» ؛ يعني ... :‌كارآزموده بودن
16- غزل‌هاي«مولانا»دركدام‌حوزه‌ي‌ادبيات قرار مي‌گيرند؟ ادب غنايي
17- منظور از «گوهر گوينده» چيست؟ نفس ناطقه‌ي انسان
18- «نقصان‌به‌ملك‌رسيد.» ؛ يعني ... كم و كاستي به مملكت راه يافت.

---

درس پانزدهم
كبوتر طوقدار / از ماست كه بر
لغت
1- «متصيّد» ؛ يعني ... : شكارگاه
2- «جال» به چه معني است؟ تله و دام
3- «مطوقّه» چه معني مي‌دهد؟ طوقدار
4- «مظاهرت» ؛ يعني ... : پشتيباني
املاء
5- عبارت «در وقت فراق موافقت اولي‌تر، والّا تاعنان مجال وقيئت يابند.» چند غلط املايي دارد؟ سه (فراغ، طاعنان، وقيعت)
6- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «مواجب صيادت، موالات تو، مرغزاري نزه» : مواجب سيادت
تاريخ ادبيات
7- اصل كتاب «كليله و دمنه» به كدام كشور تعلق داشته است؟ هندوستان
8- مترجم «كليله و دمنه» به زبان عربي كيست؟ ابن مقفع
9- «ناصرخسرو قبادياني» در سرودن چه نوع شعري، شهرت دارد؟ قصيده
آرايه‌هاي ادبي
10- در جمله‌ي «پرزاغ چون دم طاووس نمودي» كدام ركن تشبيه موجود نيست؟‌
11- در مصراع «درفشان لاله در وي چون چراغي» مشبه كدام واژه است؟ لاله
12- درمصراع «امروز همه روي جهان زير پر ماست.» قسمت مشخص شده چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
13- «اختلاف صيادان آن جا متواتر» ؛ يعني ... : صيادان به آن‌جا رفت و آمد بسيار داشتند.
14- «اين مرد را كاري افتاده است.» به چه معني است؟ اين مرد در صدد انجام دادن كاري است.
15- «به تگ ايستاد» چه معني مي‌دهد؟ شروع به دويدن كرد.
16- «در ضبط آوردن» ؛ يعني ... : گرفتن
17- مفهوم «هريك خود را مي‌كوشيد» چيست؟ هر يك براي رهايي خود تلاش مي‌كرد.
18- «سر خويش گرفت» ؛ يعني ... : دنبال كار خود رفت.
19- مفهوم «راه بتافتند.» چيست؟ تغيير جهت دادند.
20- مفهوم جمله‌ي «اهمال جانب من جايز نشمري» چيست؟ در حق من سستي و سهل‌انگاري نمي‌كني.

---

درس شانزدهم
نوروز/ زاغ و كبك
لغت
1- «متقارب» ؛ يعني ... : نزديك شونده
2- «مكاس» مي‌كرد» به چه معني است؟ چانه مي‌زد.
3- «راغ» چه معني مي‌دهد؟ صحرا، بيابان
4- «فتوّت» ؛ يعني ... : جوان‌مردي
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «تمدّن مصنوعي، سروش احورامزدا، صحيفه‌ي عالم» : اهورامزدا
تاريخ ادبيات
6- درون مايه‌هاي مثنوي «هفت‌اورنگ» چيست؟ عرفاني و اخلاقي
7- كدام كتاب را «جامي» به تقليد از گلستان سعدي نوشته است؟ بهارستان
8- كتاب «روضه‌ي خلد» اثر كيست و در چه قرني نوشته شده است؟ مجدخوافي، قرن ششم
آرايه‌هاي ادبي
9- مصراع«رخت‌خود ازباغ به‌راغي‌كشيد»چه‌آرايه‌اي‌دارد؟كنايه،جناس
10- «ارابه‌ي بي‌رحم زمان» چه آرايه‌اي را به وجود آورده است؟ تشبيه، تشخيص
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- مفهوم‌ مصراع «عرضه ده ‌مخزن پنهان‌ كرده» چييست؟ نشان‌دهنده‌ي گنج‌هاي پنهان كوه
12- «رفت به شاگردي رفتار او» ؛ يعني ... : از او تقليد كرد.
13- «نارده كبك» به چه معني است؟ كبك كمياب
14- در بيت «عاقبت از خامي خود سوخته / رهروي كبك نياموخته» چه امري نكوهش شده است؟ تقليد
15- «پايمردي» ؛ يعني ... : شجاعت
16- در عبارت «اين فرزند فراموشكار، مادر خويش را از ياد مي‌برد.» منظور از «مادر» چيست؟ طبيعت
17- «جريده‌ي عالم» ؛ يعني ... : ‌جهان و روزگار
18- «امهال اين، دور از فتوّت» كدام معني را دارد؟ به تعويق انداختن اين دور از جوان مردي است.

---

درس هفدهم
هجرت / آفتاب پنهاني
لغت
1- «سترگ» ؛ يعني ... : زورمند، بزرگ جثه
2- «حرمان» به چه معني است؟ نوميدي
3- «تذرو» چه معني مي‌دهد؟ قرقاول
4- «آيينه» نماد چيست؟ صفا و پاكي
تاريخ ادبيات
5- «رجعت سرخ ستاره» اثر كيست؟ علي معلّم
6- «دري به خانه‌ي‌خورشيد» ازكدام نويسنده است؟ سلمان هراتي
7- كتاب «تنفس صبح» اثر كيست؟ قيصر امين‌پور
آرايه‌هاي ادبي
8- مصراع «بيا كه ياد تو آرامشي است طوفاني» چه آرايه‌اي دارد؟ متناقض‌نما
9- مصراع «هابيليان بوي قيامت مي‌شنيدند» چه آرايه‌اي دارد؟ حس‌آميزي
10- در مصراع «عالم ثناگوي جلال همّت او»، كدام واژه «مجاز» است؟ عالم
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- در مصراع «برخفته‌ي شب، شبروي بيدار ديدم» منظور از «شبرو» كيست؟ امام‌خميني
12- «شوكت ديرينه» در مصراع «از روزن شب، شوكت ديرينه ديده» به چه معني است؟ گذشته‌ي درخشان اسلام
13- «تويي كه در سفر عشق خط پاياني» ؛ يعني ... : پايان بخش خط انبياء‌و اولياء هستي
14- مصراع «تو از حوالي اقليم هركجاآباد» به چه معني است؟ تو به سرزميني تعلق داريد كه همه‌جايش آباد است.
15- منظوراز«اين‌فصل»درمصراع«اين فصل را با من بخوان...»چيست؟ كتاب انقلاب
16- «پلك‌دل پريدن» اعتقادي‌است عاميانه به‌معني... : آمدن‌ميهمان

---

درس نوزدهم
نياز روحاني / چشم‌هاي
لغت
1- «جولاهه» به چه معني است؟ بافنده، نساج، عنكبوت
2- «جولان دادن» ؛ يعني ... : تاخت و تاز كردن
3- «هَزار» در مصراع «آواي خوش هزار تقديم تو باد» چه معني مي‌دهد؟ بلبل
4- «گدازه» ؛ يعني ... : پاره‌ي آتش
تاريخ ادبيات
5- كتاب «اسرارالتوحيد» اثر كيست؟ محمد منّور
6- مجموعه شعر «سفر سوختن» اثر كيست؟
7- وزن رباعي معادل است با ... : لاحول ولا قوة الّا بالله
8- معروف‌ترين شاعر رباعي‌سرا كيست؟ خيام نيشابوري
آرايه‌هاي ادبي
9- «اگر شاعر دليلي غير واقعي، اما شاعرانه بياورد.» از چه آرايه‌اي استفاده كرده است؟ حسن تعليل
10- «گل زخم» چه آرايه‌اي دارد؟ تشبيه
11- «چشم به راه بودن» چه‌آرايه‌اي است؟ كنايه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
12- «قدمت تاريخ» ؛ يعني ... : كهنگي و ديرينگي تاريخ
13- گزارش نويسنده «از زندگي، حالات و احساسات خويش» چه نام دارد؟ حسب حال
14- «بردوش زمانه‌لحظه‌ها سنگين بود» ؛ روزگار به سختي و به كندي مي‌گذشت.
15- «به پاس يك دل ابري» ؛ يعني ... : به خاطر يك دل‌گرفته
16- مفهوم مصراع «خورشيد و زمين و آسمان غمگين بود» چيست؟ طبيعت عزادار بود.
17- از جمله مفاهيم محوري انقلاب اسلامي كدام است؟ عشق و شهيد و شهادت
18- «پاي بدان گو فرو برده» ؛ يعني ... : پاي خود را درون گودال فروبرده بود.

---

---

درس بيست و يكم
بخوان
لغت
1- «علق» ؛ يعني ... : خون غليظ
2- «امم» به چه معني است؟ امت‌ها
3- «قيّه كشيدن» چه معني مي‌دهد؟ جيغ كشيدن به هنگام جشن
4- «مراوده» ؛ يعني ... : با كسي رفت و آمد داشتن
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «كوه‌هاي عبوس،‌كوه حرا، علايم حياط» : علايم حيات
تاريخ ادبيات
6- كتاب «پيامبر» اثر كيست؟ زين‌العابدين رهنما
7- در نوشتن كتاب «پيامبر» از چه شيوه‌اي استفاده شده است؟ توصيف و داستان‌نويسي
آرايه‌ها
8- در عبارت «در همين كوه تاريكي و روشنايي طبيعت پررنگ‌تر است.» چه آرايه‌اي وجود دارد؟ تضاد
9- عبارت «تمام سنگ‌ها حالت استماع دارند،‌گوش مي‌كنند و منتظرند.» چه آرايه‌اي وجود دارد؟ تشخيص
10- «وجه شبه» در اين عبارت چيست؟ «روحش به سان كبوتري كه به اضطراب افتد تكان خورد.» تكان خوردن
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- در عبارت «مكه يك كوه تاريخي دارد و اين كوه يك آشناي صميمي» آشناي صميمي كيست؟ حضرت محمد(ص)
12- كتاب‌هايي كه درباره‌ي زندگي پيامبر نوشته شده است، چه نام‌ دارد؟ سيره
13- در عبارت «اين كوه روحي پيدا كرده بود كه مي‌خواست منشأ آيين نويني بشود.» دين اسلام
14- بيت «نگار من كه به مكتب نرفت و خط ننوشت / به غمزه مسئله آموز صد مدرّس شد» كدام ويژگي حصرت محمد (ص) را بيان مي‌كند؟‌امّي بودن
15- منظور از «رستاخيز موعود» چيست؟ روز قيامت
16- مفرد واژه‌ي «قوافل» چه واژه‌اي است؟ قافله
17- در عبارت «رمه‌ها از ان عبور مي‌كنند و غباري افشان مي‌نمايند.» افشان به چه معني است؟ پراكنده
18- «ابديت» ؛ يعني ... : جاودانگي
19- «مي‌ديد او در بند خودش نيست.» به چه معني است؟ مي‌ديد او به فكر خودش نيست.
20- مفرد كلمه‌ي «كاينات» چيست؟ كاينه

---

درس بيست و دوم
بوي جوي موليان / ملك
لغت
1- «مباهات» به چه معني است؟ فخر كردن
2- «گرده» ؛ يعني ... : نان و خوراكي
3- «ايما» به چه معني است؟ اشاره كردن
4- در مصراع «پيش صاحب نظران ملك سليمان باد است.» صاحب‌نظران به چه معني است؟ عارفان و پارسايان
املاء
5- كدام‌تركيب غلط املايي دارد؟ «حياط دربست، اتاقكي محسور، خبر انتساب» : اتاقكي محصور، خبر انتصاب
تاريخ ادبيات
6- اصل كتاب «سندباد نامه» از كدام كشور بوده است؟ هندوستان
7- «سند بادنامه» اثر كيست؟ ظهيري سمرقندي
8- كتاب «بخاراي من،‌ايل من» از كيست؟ محمدبهمن بيگي
آرايه‌هاي ادبي
9- در مصراع «همچو نرگس بگشا چشم و ببين كاندرخاك...» نرگس نماد چيست؟ چشم
10- عبارت «ازشنيدن اسم‌شهر قند در دلم آب‌مي‌شد.» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
11- «اسبي كه رنگ او ميان زرد و بور باشد.» هم معني با چه واژه‌اي است؟ كرند
12- عنوان درس «بوي جوي موليان» از كدام شاعر گرفته شده است؟ رودكي
13- «از وجه زاد و توشه» ؛ يعني ... : براي خوراك سفر
14- «خيمه‌ي انسان مزن بر در اين كهنه رباط» به چه معني است؟ به اين دنيا دل مبند.
15- ذكر نام‌شاعر درپايان شعر در اصطلاح چه ناميده مي‌شود؟ تخلّص
16- «مادرت را اعانت مي‌كردم.» ؛ يعني ... : به مادرت كمك مي‌كردم.
17- معناي كنايي «آب خوش از گلويش پايين نمي‌رود.» چيست؟ با خوشي و راحتي زندگي نمي‌كند.
18- در جمله‌ي «از ترقّي عدليه چشم پوشيدم.» عدليه به كدام اداره گفته مي‌شد؟‌دادگستري
19- «برجستگي جلو زين اسب كه از چوب، شاخ يا فلز سازند مترادف است با ... : قاچ زين

---

درس بيست و سوم
اقليم عشق
لغت
1- «مضيق» به چه معناست؟ تنگنا
2- «عين اليقين» ؛ يعني ... : يقيني كه از ديدن حاصل شود.
3- «فرقدان» به چه معني است؟ دو ستاره در صورت فلكي دب اكبر
4- «زنّار» ؛ يعني ... : كمربندي كه زردشتيان و مسيحيان به كمر مي‌بستند تا از مسلمانان شناخته شوند.
املاء
5- در بيت «قصد ايشان نهفته اصراري است / كه به ايماكنندگان اظهار» كدام واژه غلط نوشته شده است؟ اسرار
تاريخ ادبيات
6- عمده شهرت «هاتف اصفهاني» به چيست؟ ترجيع‌بند عرفاني
7- «هاتف اصفهاني» شاعر كدام دوره است؟ افشاريان و زنديان
آرايه‌هاي ادبي
8- كدام تركيب «تشبيه» است؟ «چشم دل، اقليم عشق، پاي اوهام» : اقليم عشق
9- مصراع «مرد راهي اگر بيا و بيار» چه آرايه‌اي دارد؟ جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
10- «ترجيع‌بند» چگونه قالب شعري است؟ چند بخش است كه هر بخش قافيه‌ي جداگانه‌اي دارد،‌بيتي فاصله‌ي بندها تكرار مي‌شود.
11- در مصراع «برهمه اهل اين زمين به مراد...» منظور از اهل اين زمين، چه كساني هستند؟ عاشقان
12- «هاتف اصفهاني» در غزل پيرو كيست؟ سعدي و حافظ
13- «سرگران» ؛ يعني ... : بي‌اعتنا
14- «ملك‌لامكان» به‌چه سرزميني گفته مي‌شود؟ گستره‌ي فرمان‌روايي خداوند
15- «اولي‌الابصار» به چه معني است؟ دانايان
16- بيت «باريابي به محفلي كان‌جا / جبرئيل امين ندارد بار» به كدام رويداد اشاره دارد؟ معراج پيامبر
17- معناي‌بيت«شودآسان زعشق كاري‌چند/كه‌بود نزدعقل‌بس‌دشوار» چيست؟عشق‌كارهايي راكه عقل‌نمي‌تواند انجام دهد،‌انجام مي‌دهد.

---

درس بيست و چهارم
موسي و شبان
لغت
1- «نمط» ؛ يعني ... : روش
2- «چارق» به چه معني است؟ كفش چرمي
3- «عتاب» به چه معني است؟ سرزنش، ملامت
4- «فصل كردن» ؛‌يعني ... : جداكردن
تاريخ ادبيات
5- قصه‌ي «موسي و شبان» از كدام دفتر مثنوي است؟ دفتر دوم
6- آموزه‌هاي‌عرفاني«مثنوي‌معنوي»درچه‌قالبي‌بيان شده است؟ تمثيل
آرايه‌هاي ادبي
7- «ژاژ خاييدن» چه آرايه‌اي است؟ كنايه
8- دو واژه‌ي (حلق و خلق) نسبت به هم چه آرايه‌اي دارند؟ جناس
درك مطلب و دانستني‌هاي درس
9- در مصراع «آفتابي را چنين‌ها كي رواست» منظور از (آفتاب) كيست؟ خداوند بزرگ
10- «هر كسي را اصطلاحي داده‌ام» ؛ يعني ... : به هر كس شيوه‌اي آموخته‌ام.
11- در مصراع «در حق او مدح و در حق تو ذم» منظور شاعر از «او و تو» كيست؟ چوپان، موسي
12- در مصراع «ملت عشق از همه دين‌ها جداست.» ملت در كدام معني به كار رفته است؟ عقيده و مذهب
13- در مصراع «من نكردم امر تا سودي كنم.» امر به چه چيزي منظور نظر است؟ عبادت
14- «با كي اَستَت» ؛ يعني ... : با چه كسي سخن مي‌گويي.
15- «فُشار» ؛ يعني ... : سخن بيهوده
16- «آفتابي را چنين‌ها كي رواست» به چه معني است؟ چنين چيزهايي لايق خداوند نيست.
17- «دهان دوختن» كنايه است از ... : سكوت كردن
18- «گران جاني» به چه معني است؟‌ تنبلي و سستي در عبادت
19- عبارت «خون شهيدان را ز آب اولي‌تر است» به چه معني است؟ شهيد در خون تپيده به غسل نياز ندارد.
20- مصراع «عشق را درياي غم، غم‌ناك نيست.» ؛ يعني ... : عشق از درياي غم، ترس و هراسي ندارد

 

---

شبنم عشق
لغت
1- «سُفت» ؛ يعني ... : دوش، كتف
2- «طين» به چه معني است؟ گِل
3- «پنهان كردن حقيقت» معني چه واژه‌اي است؟ تلبيس
4- «جنيبت كش» ؛ يعني ... : ميرآخور
املاء
5- كدام تركيب غلط املايي دارد؟ «خزانه‌ي غيب، تفرّص كردن، خطاب عزّت» : ‌تفرس كردن
تاريخ ادبيات
6- اثر «نجم‌الدّين دايه» چيست؟ مرصادالعباد
7- نجم‌الدّين دايه از عرفاي قرن ... است. هفتم
آرايه‌هاي ادبي
8- كدام تركيب «تشبيه» نيست؟ «شبنم عشق، ابر كرم، خاك آدم» خاك آدم
9- «خاك تن در نمي‌دهد.» چه آرايه‌اي دارد؟ كنايه
10- «يك قبضه خاك» ؛ يعني ... : مشتي خاك
11- «وسايط گوناگون در هر مقام بركار كرد.» ؛ يعني ... : در ساختن هرچيز از واسطه‌ و وسيله‌اي استفاده كرد.
12- مفهوم مصراع «اي به ازل بوده و نابوده ما» چيست؟ تو هميشه وجود داشته‌اي اما ما نبوده‌ايم.
13- «اعورانه بدو در مي‌نگريست.» به چه معني است؟ با يك چشم او را نگاه مي‌كرد.
14- «اصناف موجودات» ؛ يعني ... : موجودات گوناگون
15- عرفا «بار امانت» را چه دانسته‌اند؟ عشق
16- «تعبيه‌كردن» ؛ يعني ... : نهادن
17- نام «فرشته‌ي وحي» چيست؟ جبرئيل
18- «طوع و رغبت» ؛ يعني ... : اطاعت و ميل
19- معني‌كنايي«انگشت‌تعجّب‌دردندان‌گذاشتن»چيست؟حيران‌ماندن
20- «نقش‌هاي بوقلمون آفرينش» ؛ يعني ... : جلوه‌هاي گوناگون خلقت

---

[ یکم آبان 1391 ] [ ] [ علیرضا خواجوی ] [ آرشیو نظرات ]

 

QUESTIONNAIRE

QUESTIONNAIRE

GRADE 8

GRADE 8

 

 

 

 

VIDEOTAPE I.D. #:                      

 

 

 

 

 

 

TIMSS-R Video  Study

James Stigler- Study Director

12436 Santa Monica Blvd.

Los Angeles, CA  90025

 

 

 

According to the paperwork reduction act of 1995, no persons are required to respond to a collection of information unless it displays a valid OMB control number.  The valid OMB control number for this information is __________.  The time required to complete this information collection is estimated to average 12 minutes per response, including the time to review instructions, search existing data resources, gather the data needed, and complete and review the information collected.  If you have any comments concerning the accuracy of the time estimate(s) or suggestions for improving this form, please write to:  U.S. Department of Education, Washington, D.C. 20202-4651.  If you have comments or concerns regarding the status of your individual submission of this form, write directly to: National Center for Education Statistics, 555 New Jersey Avenue, N.W., Washington, D.C. 20208.

TIMSS-R

Videotape Classroom Study

STUDENT QUESTIONNAIRE

 

Thank you for participating in this study.  Both the videotape and the questionnaire will be used only for research purposes, unless you have signed an agreement that states otherwise. All persons with access to this information will be licensed to protect your privacy.

 

Thank you for your careful attention to this questionnaire.  We appreciate the time you are taking to help us better understand mathematics teaching. 

 

 

School’s Name: __________________________________________________________

 

1.                  On what date were you born?

Write in the month, day, and year

(DAY, MONTH, & YEAR FORMAT TO BE USED IN OTHER NATIONS)

 

 

___  ___  MONTH ___  ___  DAY  ___  ___  ___  ___  YEAR

 

2.                  Are you a girl or a boy?

Circle either A or B.

 

Girl………………..A

Boy………………..B

 

 

3.                  Which best describes you? (U.S. VERSION. COUNTRY CHOICES WILL VARY).)

 

What is your ethnicity?

 

Hispanic or Latino ……………………………A           

Not Hispanic or Latino………………………. B

 

What is your race?

(Choose one or more)

 

American Indian or Alaska Native…………….C

Asian…………………………………………. D           

Black or African American……………………E

Native Hawaiian or Other Pacific Islander……F

White………………………………………….G

 

4.                  Were you born in the United States or its territories (such as Puerto Rico, U.S. Virgin Islands)? (U.S. VERSION. COUNTRY NAME WILL VARY).

Circle either A or B

 

Yes……………..A

 

No………………B

 

5.                  If you were not born in United States or its territories (such as Puerto Rico, U.S. Virgin Islands), how old were you when you came to the United States?

                        Write in your age at the time.

           

            I was __________ years old when I came to the United States.

                                                (U.S. VERSION. COUNTRY NAME WILL VARY).

 

6.                  How often do you speak English at home?

            Circle one of the following. (U.S. VERSION. NATIONAL LANGUAGE WILL VARY).

           

Always or almost always…………..A

About half of the time……………...B         

Rarely or never ……………………C

 

 

7.         Altogether, how many people live in your home?

            Write in total number of people.

           

            __________ (Don’t forget to include yourself.)

                       

 

8.         How far in school did your mother and father go?

                        Circle ONE letter in each column

                                                                                                                  Mother        Father

a.  Finished elementary school……………………………………………. A            ..A

b.  Some high school……………………………………………………… B             ..B

c.  Finished high school…………………………………………………… C            ..C

d.  Some vocational/technical school after high school……………………D             ..D

e.  Some community college or university course work…………………...E              ..E

f.  Completed a bachelor’s degree at college or    university……………....F             ..F

g.  I don’t know…………………………………………………………….G           ..G

 

 

9.                  How far in school do you expect to go?

 

a.  Finish elementary school......................................................	A
b.  Some high school..................................................................	B
c.  Finish high school.................................................................	C
d.  Some vocational/technical school after high school.............	D
e.  Some community college or university course work............	E
f.  Complete a bachelor’s degree at college or university..........	F
g.  I don’t know..........................................................................	G

 

10.              Was your mother born in the United States or its territories (such as Puerto Rico, U.S. Virgin Islands)? (U.S. VERSION. COUNTRY NAME WILL VARY).

Circle either A or B

 

            Yes……………..A

 

No………………B

 

 

 

11.              Was your father born in the United States or its territories (such as Puerto Rico, U.S. Virgin Islands)?  (U.S. VERSION. COUNTRY NAME WILL VARY).

Circle either A or B

 

Yes……………..A

 

No………………B

 

 

12.              About how many books are in your home?  (Do not count magazines, newspapers, or your schoolbooks).  Circle only one letter A-E

 

 

None or very few  (1-10 books)…………………………………………...A

Enough to fill one shelf (11-25 books)…………………………………….B

Enough to fill one bookcase (26-100 books)……………………………....C

Enough to fill two bookcase (101-200 books……………………………...D

Enough t fill three or more bookcases (more than 200 books)…………….E

 

 

 

Thank you!

دانشمندان جهان در شیمی و فیزیک

اوگادرو (1856-1776)
عمده شهرت اين فيزيكدان زائيده قانوني است كه در فيزيك بنام قانون اوگادرو معروف است.

ارشميدس (587-212)
او منجنيق هاي شگفت آوري براي دفاع از سرزمين خود اختراع كرده بود كه سودمند بود. او توانست سطح و حجم جسم هايي مانند كره، استوانه و مخروط را حساب كند.

اديسون(1931-1847)
تلگراف، فونوگراف، ميكروفون، چراغ برق و لاستيك مصنوعي از اختراعات اوست. اين مخترع بزرگ از ناشنوايي رنج مي برد. اديسون دوبار ازدواج كرد و پنج فرزند داشت كه يكي از آنها حاكم شهر نيوجرسي شد. تعداد اختراعات او كه به ثبت رسيده 2500 مي باشد.

اقليدس
قضيه اقليدس درباره نامحدود بودن سلسله اعداد اول بدون ترتيد از شاهكارهاي استدلال رياضي است. الگوريتم اقليدس نيز روشي است در رياضي او ثابت كرد.

ژرژ سيمون اهم
كشف وي در فيزيك به نام قانون اهم معروف است.

انيشتين(1955-1879)
بزرگترين فيزيكدان جهان است. تئوري او درباره نسبيت شهرت عظيم دارد. او در كارهاي سياسي بخصوص مسائل صهيونيست فعاليت داشت و نامه اي به روزولت نوشت و باني شروع تحقيقات اتمي شد.

فن براون
در سال 1912 بدنيا آمد. او در 18 سالگي موشكي را به ارتفاع 200 متري پرتاب كرد و بعد با پايگاه نظامي قرارداد منعقد كرد و در هفتم سپتامبر 1944 موشكي را به هوا پرتاب كردو سپس در مايلند آمريكا شروع به كار كرد و اولين قمر مصنوعي را به فضا پرتاب كرد.

برتوله(1822-1748)
قانون تجزيه مضاعف را كه بنام برتوله مشهور است كشف كرد. با ناپلئون به مصر رفت و اكتشافات مهمي بدست آورد. قانون سفيد كردن چلوار و تصفيه آب بوسيله زغال و باروت كلرات از كشفيات اوست.

پاسكال(1661-1622)
او در 16 سالگي كتابي درباره مقاطع مخروطي نگاشت و در 18 سالگي موفق به اختراع ماشين شد.

رونتگن(1923-1845)
وي موفق به اخذ مدرك دكترا در رشته فيزيك گرديد. مطالعات او بيشتر درباره الكتريسيتهو نور و گرما بود. بالاخره موفق به كشف اشعه ايكس شد.

ژول
وي به مطالعه درباره مغناطيس و الكتريسيته پرداخت و در سال 1838 يك موتور الكتريكي اختراع كرد و در صدد برآمد كه ميزان جريان الكتريسيته در سيمي را حساب كند و به اين طريق توانست قانون مشهوري را به نام قانون ژول بيان كند.

پير فرما
كتابي در مورد هندسه به نام مكان هاي سطح و حجم نوشت. متاب ديگري به نام ماگزيموم و مينيموم ها نوشت. فرما را پايه گذار دانش حساب ديفرانسيل و آناليز مي دانند.

كاونديش(1810-1731)
او در علم شيمي صاحب اكتشافات مهمي شد و سرانجام توانست با عمل ضرب مختصري وزن زمين را معين كند.

كلر دويل(1884-1818)
بسيار از اكتشافات وي درباره عمل حرارت هاي قوي است كه در فلزكاري به كار مي رود. او سه فلز كمياب ره نام هاي گلو سينيوم، اينتريوم و آلومينيوم را كشف كرد.

مادام كوري(1934-1867)
او به همراه همسرش پير در سال 1903 موفق به كشف اورانيوم شدند و در سال 1895 موفق به كسب جايزه نوبل شد.

گاليله(1642-1546)
او دريافت كه زمين به دور خورشيد مي چرخد و به همين دليل واتيكان او را محكوم كرد و به زندان انداخت و در اواخر عمر از نيروي بينايي محروم شد.

گوتنبرگ
او به يال 1398 متولد شد. ماشين چاپ از اختراعات اوست و با ماشين چاپ خود كتاب انجيل را منتشر كرد.

ماركني
متولد 1875 در فرانسه. او از طريق دولت فرانسه مامور يك انجمن براي تكميل تلگراف گرديد و توانست براي اولين بار تلگرافي را به بولوني آن طرف انگلستان بفرستد.

هوينگس(1695-1629)
وي اولين فردي است كه لنگر ساعت و فنر ساعت هاي جيبي و دستي را اختراع كرد. او براي اولين بار كمربند اطراف زحل را كشف كرد.

نيوتن
او به سال 1642 متولد شد. نيوتن در كمبريج نمونه و مظهر استاد كم حافظه به شمار مي رفت. او موفق به كشف جاذبه زمين شد.

جيمز وات(1819-1736)
وي با تكميل ديگ بخار خدمت عظيم به فيزيك و مكانيك نمود و همچنين با اختراع كندانساتور بخار كه به وسيله آن صرفه جويي بسيار زيادي در مصرف سوخت به عمل مي آيد كمك شايان به استفاده از نيروي بخار نموده است.

هرتز(1894-1857)
او استاد عالي فيزيك فني بود و در نتيجه كوشش هاي آو امواج الكتريكي شناخته شد.

رابرت هوك(1703-1635)
قانون هوك كه بيان مي كند اندازه نسبي تغيير شكل مكانيكي متناسب با تلاش است نتيجه تلاش اوست. او بنيانگذار علم هواشناسي به شمار مي رود.

 

سوالات امتحانی شیمی 3و ژیش دانشگاهی

غلظت
غلظت را تعریف کنید و کاربرد آنرا بگویید .

پاسخ 1
غلظت به طورکلی نسبت مقدار ماده حل شده به حجم یا جرم حلال یا محلول است . با توجه به اینکه مقدار ماده حل شونده بر حسب مول یا گرم باشد و یا حجم یا جرم حلال یا محلول مورد نظر باشد ، انواع غلظت تعریف شده است . غلظت معمولی ، غلظت مولاریته ، غلظت درصد جرمی ، غلظت ppm ، غلظت درصد حجمی و غلظت مولالیته .

با توجه به اینکه اغلب واکنشهای شیمیایی در صنعت و بدن موجودات زنده بصورت محلول انجام می شوند ، لازم است بتوانیم در حجم مشخصی از محلول مقدار ماده حل شده را محاسبه کنیم . به این منظور از غلظت استفاده می شود. در تمامی انواع غلظت یک نسبت وجود دارد و با استفاده از این نسبت می توان مقدار ماده حل شده در حجم یا جرم مشخصی از محلول را محاسبه کرد .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

الکترونگاتیوی
ما از کجا بفهمیم یک اتم الکترونگاتیوی بیش تری داره؟

پاسخ 1
الکترونگاتیوی تمایل یک اتم برای جذب جفت الکترونهای اشتراکی است . هر بار موثر هسته یک اتم بیشتر باشد ، الکترونگاتیوی آن بیشتر است . از طرفی بار موثر هسته نافلزات بیشتر از فلزات است ، بنابراین اولین روش مقایسه این است که الکترونگاتیوی نافلزات از فلزات بیشتر است . پس بین دو عنصر آگر یکی فلز و دیگری نافلز باشد ، الکترونگاتیوی نافلز بیشتر است .
در هر گروه از بالا به پایین الکترونگاتیوی کاهش می یابد . بنابراین بین دو فلز یا دو نافلز که در یک گروه قرار دارند هر کدام در گروه پایین تر باشد ، الکترونگاتیوی کمتری دارد .

البته بیشترین الکترونگاتیوی مربوط به عناصر زیر است که ترتیب آن مهم بوده و حفظ آن به شما برای جواب دادن به سوالات زیادی کمک می کند :
F>O>N>Cl>C>H

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

قطبیت
قطبیت یک مولکول را چه طور تعیین می کنند؟

پاسخ 2
از طریق بردار قطبیت پیوندهای مولکول نیز می توان قطبیت مولکول را تعیین کرد . اگر جمع بردارهای قطبیت پیوندهای مولکول صفر شود مولکول ناقطبی و اگر جمع بردارهای پیوندهای مولکول صفر نشود ، مولکول قطبی خواهد بود .

پاسخ 1
مولکول قطبی مولکولی است که دارای سر مثبت و منفی است . یعنی یک طرف آن مثبت و طرف دیگر آن منفی است . بنابراین مولکولهایی که بارهای مثبت و منفی بطور یکسان در آنها پخش نشده باشند قطبی خواهند بود .
برای تشخیص قطبیت یک مولکول میتوان از قواعد زیر استفاده کرد :

1- مولکلولهای دواتمی :
الف- اگر دو اتم یکسان باشند مولکول ناقطبی است . مانند O2, H2, Cl2
ب - اگر دو اتم متفاوت باشند مولکول قطبی است . مانند HCl , CO, HF

2- مولکولهای پند اتمی :
الف - اگر اتم مرکزی دارای جفت الکترون ناپیوندی باشد ، مولکول قطبی است . مانند SO2 , H2O , NH3 , H2S

ب - اگر اتم مرکزی دارای جفت الکترون پیوندی باشد :

a- اگر اتمهای متصل به اتم مرکزی یکسان باشند ، مولکول ناقطبی است . مانند CH4 , CCl4 , SO3 , BCl3

b- اگر اتمهای متصل به اتم مرکزی متفاوت باشند ، مولکول قطبی است . مانند CH2Cl2 , CHCl3 , CH2O

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

پل نمکی
نقش پل نمکی چیست؟

پاسخ 1
در یک سلول الکتروشیمیایی ( گالوانی ) با مبادله الکترون بین دو نیم سلول ، در آند ( که الکترون می دهد ) تجمع یونهای مثبت و در کاتد ( که الکتورن می گیرد ) تجمع یونهای منفی افزایش یابد و محلول آند دارای بار مثبت و محلول کاتد دارای بار منفی شود . در نتیجه بین دو الکترود اختلاف پتانسیلی ایجاد می شود که ناشی از تجمع یونهای مثبت و منفی است . این اختلاف پتانسیل مانع حرکت الکترونها از آند به کاتد شده و موجب توقف جریان الکتریسیته در پیل می شود .

برای برقراری مجدد جریان بایستی این اختلاف پتانسیل (ناشی از یونها) برطرف شود . لذا از پل نمکی استفاده می شود . پل نمکی مقادیر زیادی یونهای مثبت و منفی دارد که این یونها به سمت محلول الکترود با بار مخالف حرکت کرده و موجب می شوند محلول هر یک از الکترودها از نظر بار خنثی شوند و جریان الکتریسیته برقرار بماند .

* نمی توان از سیم فلزی بجای پل نمکی استفاده کرد ، زیرا اختلاف پتانسیل بوجود آمده بین دو محلول ناشی از یون است و یونها نمی توانند از طریق سیم فلزی انتقال یابند . پل نمکی بایستی بتواند یونها را از خود عبور دهد .

* در قسمت انیمیشن های پیش دانشگاهی (سلول گالوانی) می توانید حرکت یونهای مثبت و منفی پل نمکی را مشاهده نمایید .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

پتانسیل کاهشی
چرا پتانسیل کاهشی عناصر کاهنده قوی تر نسبت به هیدروژن منفی است؟

پاسخ 1
فلزات نسبت به هیدروژن کاهنده قویتری هستند ، یعنی می توانند به یون هیدروژن الکترون بدهند ، در اینصورت فلز اکسایش و یون هیدروژن کاهش می یابد . چنانچه پتانسیل الکترودی فلز و هیدروژن را به ترتیب برای حالت اکسایش و کاهش بنویسیم برای فلز مقداری مثبت و برای هیدروژن صفر خواهد بود ، ولی چون بنا به قرارداد پتانسیل الکترودی تمام عناصر را برای کاهش عنصر می نویسند ، برای فلز حالت عکس ایجاد شده و مقدار آن منفی می شود . مثلا برای فلز روی (Zn) :
پتانسیل اکسایشی فلز روی Zn ---> Zn(2+) + 2e E= 0.76
پتانسیل کاهشی فلز روی Zn(2+) + 2e ---> Zn E=- 0.76


بنابراین وقتی پتانسیل کاهشی عنصری نسبت به هیدروژن مقداری منفی است یعنی عنصر مورد نظر نسبت به هیدروژن کاهنده قویتری بوده و تمایل دارد در جهت عکس کاهش ، یعنی اکسایش واکنش دهد .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

تنها مولکول قطبی با پبیوند ناقطبی
تنها مولکول قطبی با پبیوند ناقطبی چیست؟

پاسخ 1
تنها مولکولی که چنین ویژگی دارد مولکول اوزون  O3  است . چون اتمهای اکسیژن الکترونگاتیوی یکسان دارند بنابراین پیوندهای آن ناقطبی است ، از طرفی اتم مرکزی آن جفت الکترون ناپیوندی داشته و مولکول خمیده است ، بنابراین قطبی خواهد بود .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

FH و NH3
چرا مولکول هایی مانند FH و NH3 فقط دو پیوند هیدروژنی می دهند؟ مثلا در NH3 اتم N جفت ناپیوندی دارد و چون فقط یکی است، آن گاه از 3 H دیگر، فقط یکیشان می تواند پیوند هیدروژنی دیگری بدهد.

پاسخ 1
پیوند هیدروژنی بین جفت الکترون ناپیوندی اتم F , O , N یک مولکول و اتم هیدروژن مولکول دیگر تشکیل می شود .

در مولکول HF ، اتم فلوئور سه جفت الکترون ناپیوندی دارد و به یک اتم هیدروژن متصل است . ولی چون فلوئور خیلی کوچک است فقط یک پیوند هیدروژنی تشکیل خواهد داد ، بنابراین هر مولکول HF یک پیوند هیدروژنی از طریق F و یک پیوند هیدروژنی از طریق H تشکیل می دهد ، که در مجموع دو پیوند هیدروزنی می تواند تشکیل بدهد .

در مولکول H2O ، اتم اکسیژن دارای دو جفت الکترون ناپیوندی است و به دو اتم هیدروژن متصل است که به قدر کافی مثبت شده اند و اتم اکسیژن نیز به اندازه کافی بزرگ است ، بنابراین هر مولکول H2O دو پیوند هیدروژنی از طریق اتم اکسیژن و دو پیوند هیدروژنی از طریق دو هیدروژنهایش تشکیل می دهد . که در مجموع چهار پیوند هیدروژنی می تواند تشکیل بدهد .

در مولکول NH3 ، اتم نیتروژن فقط یک جفت الکترون ناپیوندی دارد و به سه اتم هیدروژن متصل است ولی چون الکترونگاتیوی نیتروژن نسبت به اکسیژن و فلوئور کمتر است ، هر یک از اتمهای هیدروژن خیلی مثبت نشده اند که بتوانند هر سه ، تشکیل پیوند هیدروژنی بدهند . بنابراین هر مولکول NH3 یک پیوند هیدروژنی از طریق اتم نیتروژن و یک پیوند هیدروژنی از طریق یکی از هیدروژنهایش تشکیل می دهد . که در مجموع دو پیوند هیدروژنی می تواند تشکیل بدهد.

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

انحلال گازها
چرا امونیاک محلولترین گاز است؟

پاسخ 1
آمونیاک محلول ترین گاز در آب است . زیرا تنها گازی است که قادر به تشکیل پیوند هیدروژنی است . بنابراین با تشکیل پیوند هیدروژنی بین مولکولهای آب و آمونیاک ، بخوبی در آب حل می شود .
اکثر گازها ، ترکیبات ناقطبی هستند که عملا در آب نامحلول و یا کم محلول هستند . مانند : O2, H2,CO2,CH4,N2

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

تعیین سرعت واکنش
در واکنشهای چند مرحله ای اگر نمودار پیشرفت واکنش به ما داده شود، آیا همواره آن مرحله ای که دارای بلندترین قله است تعیین کننده سرعت واکنش است یا باید انرژی فعالسازی آنها مورد بررسی قرار گیرند؟

پاسخ 1
در واکنشهای چند مرحله ای ، مرحله ای که دارای بیشترین انرژی فعال سازی است ، کندترین مرحله واکنش بوده و تعیین کننده سرعت واکنش است . چون این مرحله دارای بیشترین انرژی فعال سازی است ، بنابراین بلندترین قله را نیز خواهد داشت .

موفق باشید

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

قطبیت مولکول
از میان جفت گازهای f2و o2, کدام یک آسانتر به مایع تبدیل می شوند؟ با توجه به آنکه جرم f2بیشتر است و یکی از شاخص های بالاتر بودن نیروهای واندروالسی است ولی o2 دارای حجم بیشتری است در نتیجه سطح تماس مولکول های آن بیشتر وبرخورد آن بیشتر پس امکان ایجاد دوقطبی های لحظه ای بیشتر ونیروهای واندروالسی در آن قوی تر خواهد بود.و همانطور که شواهد نشان می دهد نقطه ی ذوبo2بیشتر از f2است

پاسخ 1
گاز O2 آسانتر از گاز F2 به مایع تبدیل می شود ، علت آن بزرگتر بودن حجم مولکولهای O2 نسبت به مولکولهای F2 است و موجب شده است اکسیژن نقطه جوش بالاتری نسبت به فلوئور داشته باشد .
بیشتر بودن جرم فلوئور در نطقه جوش آن تاثیر زیادی ندارد ، زیرا به علت الکترونگاتیوی بالای فلوئور و حجم کم مولکولهای آن ، قطبش پذیری آن کم است . یعنی تحت تاثیر نیروهای اطراف ، بارهای الکتریکی آن به مقدار کمتری جابجا شده و سختتر قطبیتهای لحظه ای و القایی در مولکولهای آن ایجاد می شود .

نطقه جوش : O2 : -182
نقطه جوش : F2 : -188

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

f2 & o2
نقطه جوش f2و o2 را مقایسه کنید؟

پاسخ 1
نقطه جوش یک ترکیب کووالانسی مولکولی به قطبیت و جرم و حجم مولکولهای آن بستگی دارد . هر چه مولکولهای آن قطبی تر باشند و جرم و حجم بیشتری داشته باشند نقطه جوش آن ماده بیشتر خواهد بود .

N2 و CO هر دو جرم یکسان دارند ولی چون CO قطبی و N2 ناقطبی است ، نقطه جوش CO بیشتر خواهد بود .

F2 و O2 هر دو ناقطبی هستند ولی چون حجم O2 بیشتر از F2 است نقطه جوش آن بالاتر خواهد بود .

نقطه جوش : O2 : -182
نقطه جوش : F2 : -188

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

در سوال FH و NH3...
در سوال FH و NH3 منظورتان از بزرگ بودن اتم چیست و بگویید بزرگ و کوچک بودن اتم چه ربطی به پیوند دادن آن دارد. ممنون

پاسخ 1
پیوند هیدروژنی در واقع نوعی پیوند دوقطبی - دوقطبی قوی است به این ترتیب که به علت اختلاف الکترونگاتیوی زیاد بین اتم هیدروژن و عناصر F , O , N و کوچک بودن این عناصر بار الکتریکی مثبت و منفی نسبتا زیادی روی اتمها ایجاد می شود ، در نتیجه نیروی جاذبه نسبتا قوی بین اتم هیدروژن یک مولکول و اتم الکترونگاتیو مولکلول دیگر تشکیل می شود . ماهیت این نیروی جاذبه تا حدود زیادی از نوع جاذبه الکترواستاتیک ( نیروهای جاذبه بین یونهای مثبت و منفی ) است که به آن پیوند هیدروژنی می گویند .

بنابراین در تشکیل پیوند هیدروژنی هم اختلاف الکترونگاتیوی و هم کوچک بودن اتمها مهم می باشند . زیرا هر چه اتمها کوچکتر باشند چگالی بار آنها بیشتر بوده و نیروی جاذبه قویتری ایجاد می کنند . به عنوان مثال الکترونگاتیوی نیتروژن (3.1) و کلر (3.0) تقریبا با هم برابر است ولی مولکول HCl قادر به تشکیل پیوند هیدروژنی نیست . علت آن بزرگتر بودن اتم کلر نسبت به اتم نیتروژن است .
چگالی بار یون : نسبت بار به حجم یک یون را چگالی بار یون می گویند . هر چه چگالی بار یون بیشتر باشد . یعنی تراکم بار روی یون بیشتر بوده و نیروی جاذبه الکترواستاتیک بیشتری ایجاد می کند . چگالی بار یون+Mg2 از یون +Na بیشتر است .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

سری الکتروشیمیایی
در فصل 4 شیمی پیش دانشگاهی جدولی به نام سری الکتروشیمیایی آورده شده است. آیا حفظ کردن تمام آنها الزامی است یا باید تعداد خاصی از آنها را حفظ کرد(در اینصورت توضیح دهید)؟

پاسخ 1
خیر نیازی به حفظ کردن این سری وجود ندارد . بکله فقط بایستی نکات موجود در سری را بدانید تا با استفاده از اطلاعات داده شده سوالات را پاسخ دهید . از جمله مهمترین این نکات عبارتند از :
1- پتانسیل کاهشی هیدروژن صفر است و عناصر کاهنده تر نسبت به هیدروژن پتانسیل کاهشی منفی و عناصر اکسنده تر نسبت به هیدروژن پتانسیل کاهشی مثبت دارند .
2- پتانسیل کاهشی اغلب فلزات منفی است ، بجز تعدادی فلز غیر فعال که پتانسیل کاهشی آنها مثبت است ( زیر هیدروژن قرار دارند ) از جمله مس ، نقره ، جیوه ، پلاتین و طلا
3- پتانسیل کاهشی نافلزات مثبت است و فلوئور بزرگترین ( مثبت ترین ) پتانسیل کاهشی را دارد .
4- فلزات قلیایی و قلیایی خاکی و آلومینیم کوچکترین ( منفی ترین ) پتانسیل کاهشی را دارند .
5- پتانسیل کاهشی آب 0.83- و پتانسیل اکسایش آب 1.23- است . این دو عدد برای تعیین گونه پیروز هنگام رقابت برای اکسایش و کاهش (در آند و کاتد) بین یونها و مولکولهای آب ، در الکترولیز محلولهای آبی مهم می باشند .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

مقایسه الکترولیت ها
برای مقایسه الکترولیت ها چه کار باید کرد و چه پارامترهایی را باید مدّ نظر گرفت؟(خودآزمایی ص 94 س 2 شیمی3)

پاسخ 1
هر چه انحلال پذیری یک ترکیب یونی در آب بیشتر بوده و تعداد مول یون بیشتری تولید کند ، غلظت یونها در محلول آن بیشتر بوده و یونهای بیشتری در قطبهای مثبت و منفی مبادله الکترون خواهند کرد لذا رسانایی الکتریکی بیشتر خواهد بود . یعنی الکترولیت قویتر .

( برای دانش آموزان پیش دانشگاهی )
یادتان باشد که رسانایی الکتریکی یک محلول که در شیمی 3 مورد بحث قرار گرفته است در واقع یک سلول الکترولیتی از نوع الکترولیز می باشد که در قطبهای مثبت و منفی آن واکنشهای اکسایش و کاهش رخ می دهند . بنابراین رسانایی الکتریکی از نوع فیزیکی ( مانند فلزات ) نبوده و رسانایی شیمیایی است .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

گازها
از کجا بفهمیم یک ماده گاز است

پاسخ 1
ترکیبات کووالانسی مولکولی اغلب گاز هستند.
نیروهای جاذبه بین مولکولهای ترکیبات کووالانسی مولکولی بسیار ضعیف بوده و نقطه جوش نسبتا پایینی دارند لذا در دمای معمولی اغلب گاز یا مایع می باشند و اگر هم جامد باشند بسرعت تبخیر شده و حتی تصعید می شوند . مانند :

O2,N2,H2,Cl2,F2,CO2,NH3,SO2,NO2,CH4,C2H6,H2S که گاز می باشند.

CCl4 , H2O, Br2 که مایع می باشند

I2 ، نفتالن که جامد میباشند .

قاعده خاصی برای تشخیص گاز بودن ماده وجود ندارد ، بلکه فقط بایستی آنها را بخاطر سپرد .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

گرماده
چه موادی انحلالشان گرماده است

پاسخ 1
انحلال یک ماده شامل سه مرحله است که بطور همزمان انجام می شود :
1- جدا شدن ذرات حل شونده از یکدیگر : گرماگیر
2- جدا شدن مولکولهای حلال از یکدیگر : گرماگیر
3- پراکنده شدن ذرات حل شونده بین مولکولهای حلال : گرماده

انحلال گرماده : مقدار گرمای آزاد شده از مرحله 3 بیشتر از مقدار گرمای لازم برای مرحله 1 و2 است . مانند : اتانول - سدیم هیدروکسید - کلسیم کلرید

انحلال گرماگیر : مقدار گرمای آزاد شده از مرحله 3 کمتر از مقدار گرمای لازم برای مرحله 1 و2 است . مانند : پتاسیم نیترات - آمونیم نیترات - شکر و ...

*- انحلال اغلب ترکیبات یونی در آب گرماگیر است . زیرا انرژی فروپاشی شبکه آنها زیاد است .
*- انحلال گازها در آب گرماده است . زیرا مولکولهای آنها از یکدیگر جدا بوده و مرحله 1 برای انحلال را ندارند ، بنابراین گرمایی برای این مرحله مصرف نمی کنند .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

مقایسه دو ماده
اگر به ما دو مولکول دادند و بگویند کدام یک زودتر از گاز به مایع تبدیل میشود معیار انتخاب چیست؟ مثال N2 و co

پاسخ 1
هرچه نیروی جاذبه بین مولکولهای یک گاز قویتر باشند ،مولکولها تمایل بیشتری برای کنار هم قرار گرفتن داشته و آسانتر به مایع تبدیل می شوند . دو عامل در نیروی جاذبه بین مولکولهای یک گاز موثر است :
1- قطبیت مولکول 2- جرم و حجم مولکول
هرچه مولکول قطبی تر بوده و جرم و حجم بیشتری داشته باشد ، نیروهای جاذبه واندوالسی بین مولکولها بیشتر بوده و بنابراین آسانتر به مایع تبدیل می شوند .

N2 و CO جرم یکسانی دارند ( جرم هر دو 28 gr/mol است ) ولی CO قطبی و N2 ناقطبی است ، بنابراین نیروی جاذبه بین مولکولهای CO قویتر بوده و سریعتر مایع می شود .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

PH
از کجا بفهمیم که افزودن یک ماده سبب افزایش یا کاهش پی اج یک ماده میشود؟

پاسخ 1
PH یک محلول فقط به غلظت یون +H محلول بستگی دارد .

- اگر با افزودن ماده ای به آب غلظت یون +H افزایش یابد ، PH محلول کاهش خواهد یافت . مانند اسیدها و نمکهای اسیدی نظیر NH4Cl

- اگر با افزودن ماده ای به آب غلظت یون +H کاهش یابد ، PH محلول افزایش خواهد یافت . مانند بازها و نمکهای بازی نظیر NaF

- اگر با افزودن ماده ای به آب غلظت یون +H تغییر نکند ، PH محلول ثابت خواهد بود . مانند نمکهای خنثی نظیر NaCl

همچنین اگر در یک محلول تعادل یونی برقرار باشد و افزودن ماده ای به محلول تعادل را جابجا کند باز هم غلظت +H محلول تغییر کرده و PH محلول تغییر خواهد کرد .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

نیروی واندروالس
نیروی لاندن که از نوع واندروالس است چیست؟و نوع نیروی واندروالس را چگونه تشخیص دهیم؟

پاسخ 1
نیروی لندون نوعی نیروی جاذبه واندروالسی ضعیف است که بر اثر دوقطبی های لحظه ای و القایی بین مولکولها بوجود می آید . این نیروی جاذبه تنها نیروی جاذبه بین مولکولهای ناقطبی است و بدین ترتیب بوجود می آید که در مولکولهای ناقطبی تحت تاثیر نیروهای محیطی ( مولکولهای اطرافش ) و حرکتهای مولکول برای لحظه بسیار کوتاهی توزیع الکترونها بهم خورده و مولکول قطبی می شود ، این قطبیت در مولکولهای اطرافش القا شده و آنها نیز به مقدار کم قطبی می شوند . در این حالت بین مولکولها نیروی جاذبه ضعیفی بوجود می آید که به آن نیروی جاذبه دوقطبی القایی - دوقطبی القایی ( لاندون ) گفته می شود .

تشخیص نوع نیروی واندروالسی :
پیوند هیدروژنی : بین مولکولهایی که اتم هیدروژن متصل به N , O , F دارند تشکیل می شود که عبارتند از : H2O2 , NH3 , H2O , HF

نیروی جاذبه دوقطبی - دوقطبی : بین مولکولهای قطبی مانند : HCl , SO2 , H2S

نیروی جاذبه لاندون : بین مولکولهای ناقطبی مانند : Cl2 , Ar , CH4 , CO2

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

نقطه جوش
نقطه جوش در هیدروکربنها چگونه است؟

پاسخ 1
هر چه تعداد اتمهای کربن هیدروکربن افزایش یابد ، نقطه جوش هیدروکربن افزایش می یابد . زیرا جرم و حجم مولکول افزایش یافته و نیروهای جاذبه واندوالسی لاندون بین مولکولهای افزایش می یابد .

CH4

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

قطبی لحظه ای
قطبی لحظه ای چیست و چه زمان اتفاق می افتد؟

پاسخ 1
قطبییتی که برای لحظه کوتاهی در یک مولکول ناقطبی ایجاد می شود را قطبیت لحظه ای می گویند و زمانی بوجود می آید که توزیع یکنواخت بار الکتریکی مولکول ناقطبی تحت تاثیر نیروهای محیطی بهم خورده و مولکول بطور لحظه ای قطبی شود .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

طول پیوند
طول پیوند کربن-کربن الماس بیشتر است یا گرافیت چرا؟

پاسخ 1
طول پیوند کربن - کربن در الماس بیشتر است . زیرا در الماس تمامی پیوندها یگانه است در صورتیکه در گرافیت هر اتم کربن با چهار پیوند کووالانسی به سه اتم کربن متصل است ، یعنی هر اتم کربن دارای یک پیوند دوگانه و دو پیوند یگانه است . پیوند دوگانه نامستقر بوده و پدیده رزونانس روی می دهد . لذا مرتبه پیوند کربن - کربن در گرافیت 1.33 است که طول پیوند کمتری از پیوند یگانه کربن - کربن در الماس دارد .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

پارافین
چرا به آلکان ها پارافین میگویند؟

پاسخ 1
پارافین به معنی بی میل است و علت اینکه به آلکانها پارافین گفته می شود این است که تمایلی به شرکت در واکنشهای شیمیایی ندارند . زیرا در آلکانها هر اتم کربن توسط چهار پیوند یگانه به چهار اتم دیگر پیوند دارد و شکستن پیوند کربن - کربن یگانه برای شرکت در واکنش شیمیایی انرژی زیادی لازم دارد .
در آلکنها و آلکینها ، پیوند دوگانه و سه گانه وجود دارد که می تواند به راحتی و با انرژی کمتر یکی از پیوندهای کووالانسی پیوند دوگانه یا پیوند سه گانه شکسته شده و در واکنش شیمیایی شرکت کند . بنابراین واکنش پذیری آلکنها و آلکینها از آلکانها بیشتر است .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

حلالیت
بین بوتانول و دی اتیل اتر کدام یک حلالیت بیشتری دارد چرا؟

پاسخ 1
حلالیت الکلها در آب بیشتر از اترها می باشد . اتانول (C2H5OH) با هر نسبتی در آب محلول است ولی دی متیل اتر (CH3OCH3) در آب خیلی کم حل می شود .
لازم به توضیح است که در ترکیبهای سنگین تر حلالیت الکلها با اترها تقریبا برابر است. به عنوان مثال دی اتیل اتر (C2H5OC2H5) و بوتانول (CH3CH2CH2CH2OH) در 25 درجه سانتیگراد هر دو به مقدار 8 گرم در 100 گرم آب حل می شوند .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

نیروی بین مولکولی
نیروی بین مولکولی O2بیشتر است یا F2 ؟ چرا؟

پاسخ 1
نیروی جاذبه بین مولکولهای O2 بیشتر از نیروی جاذبه بین مولکولهای F2 است . زیرا حجم مولکولهای O2 بیشتر از حجم مولکولهای F2 است . هر چند که جرم مولکولهای F2 بیشتر است ولی تاثیر حجم از جرم در نیروهای واندوالسی بین مولکولی بیشتر است .

همین عامل موجب شده است نقطه جوش O2 بیشتر از نقطه جوش F2 باشد .

نقطه جوش : O2 : -182
نقطه جوش : F2 : -188

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

شیمی به چه معناست وسرچشمه ان کجاست
لطفا سوالات شیمی اول دبیرستان راهم بفرستید
با تشکر فراوان

پاسخ 1
شیمی در لغت به معنی کیمیا (chemistry) است که ریشه آن یونانی است . در یونان باستان دانشمندانی بوده اند که به آنها کیمیاگر گفته می شد و با انجام آزمایشات مختلف روی مواد ، چهار هدف اصلی داشتند . اهداف کیمیا گران عبارت بودند از :

1- تبدیل فلرات ارزان قیمت به طلا . مثلا آهن را به طلا تبدیل کنند .
2- ساختن دارویی که بتواند تمام بیماریها را درمان نماید .
3- ساختن اکسیر جوانی ، دارویی که افراد پیر را جوان کند .
4- تهیه حلالی که بتواند تمام مواد را در خود حل کند .

هر چند که هیچگاه به این اهداف دست نیافتند ، ولی کیمیاگران با انجام آزمایشات گوناگون توانستند کمک زیادی به رشد علم شیمی نمایند .

علم شیمی امروزه پایه اصلی رشد و پیشرفت تکنولوژی یک کشور است . بطوریکه تمام صنایع بنوعی به علم شیمی وابسته است . همچنین میتوان گفت همه ما هر لحظه با علم شیمی زنده هستیم و با علم شیمی زندگی می کنیم . بنابراین آموزش علم شیمی موجب می شود ، جهان اطراف خودمان را بهتر بشناسیم و بهتر از امکانات و نعمتهایی که خداوند بزرگ به ما داده است استفاده کنیم .

در مورد سوال شیمی 1 هم ، بزودی در سایت قرار خواهم داد .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

آنتروپی
چرا آنتروپی در شیمی در حال افزایش است؟

پاسخ 1
آنتروپی یعنی بی نظمی و میزان بی نظمی یک سیستم با پایداری سیستم متناسب است . بدین ترتیب که هر چه میزان بی نظمی بیشتر باشد ، سیستم پایدارتر است .
از طرفی تمام پدیده ها در جهان خودبخود تمایل دارند در جهتی انجام شوند که پایدارتر شوند . بنابراین نه تنها در شیمی بلکه کل جهان به سمت آنتروپی بیشتر در حال حرکت است .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

نقطه ذوب پروپان
با سلام

لطفا توضیح دهید که چرا نقطه ذوب پروپان از اتان و متان کمتر است؟
با تشکر بسیار فراوان

Radon

پاسخ 1
سلام
نقطه جوش آلکانهای نرمال با افزایش تعداد اتم کربن افزایش می یابد زیرا در نقطه جوش تنها نیروهای جاذبه موثر می باشند و با افزایش طول زنجیر کربنی نیروهای جاذبه واندروالسی افزایش یافته و نقطه جوش افزایش می یابد.

نقطه ذوب الکانهای نرمال با افزایش تعداد کربن بطور نامنظم افزایش می یابد و هیدروکربنهای با تعداد اتم کربن زوج ، نقطه ذوب بالاتری از هیدروکربنهای با تعداد اتم کربن فرد دارند ، مثلا نقطه ذوب پروپان از اتان کمتر است . البته با افزایش تعداد کربن از شدت این تفاوت کاسته می شود .
آنچه در مورد نقطه ذوب اهمیت بیشتری دارد ، چگونگی قرار گرفتن مولکول در بلور ماده جامد است . سیستم شبکه بلور از نیروی جاذبه بین مولکولی پیشی می گیرد ، یعنی شکل مولکول و چگونگی قرار گرفتن ان در شبکه بلور جامد از نیروی جاذبه بین مولکولی مهمتر می شود .
هیدروکربنهایی با تعداد اتم کربن زوج متقارن تر از هیدروکربنهایی با تعداد اتم کربن فرد می باشند و بهتر می توانند در شبکه بلوری قرار گیرند ، لذا راحتتر به جامد تبدیل شده و نقطه ذوب بالاتری خواهند داشت .
بنابراین میتوان گفت : پروپان تقارن کمتری نسبت به متان و اتان دارد و سختتر در شبکه بلور جامد قرار می گیرد و نقطه ذوب کمتری خواهد داشت .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

در سوال "چرا به آلکان ها پارافین میگویند؟"
در سوال "چرا به آلکان ها پارافین میگویند؟" مگر انرژی پبوند های دوگانه و سه گانه بیش تر از پیوند یگانه نیست؟ پس باید انرژی بیش تری برای شکاندن آن پیوند ها اعمال کنیم. در نتیجه میل پیوند دادن آلکان ها باید از آلکن ها و آلکین ها بیش تر باشد. پس چرا می گوییم آلکان ها پارافینند؟

پاسخ 1
انرژی پیوند دوگانه و سه گانه از پیوند یگانه بیشتر است ، ولی دوبرابر یا سه برابر پیوند یگانه نیست . در واقع هنگام واکنش، پیوند دوگانه یا سه گانه بطور کامل شکسته نمی شود ، بلکه یکی از پیوندها شکسته شده و واکنش انجام می شود . به این واکنشها واکنش افزایشی گفته می شود . مثلا :
C2H4 + H2 -----> C2H6

C2H2 + H2 ----> C2H4
C2H2 + 2H2 ----> C2H6
می توان گفت انرژی لازم برای شکستن یکی از پیوندها در پیوند دوگانه و سه گانه کمتر از انرژی لازم برای شکستن پیوند یگانه در آلکانها است ، لذا آلکنها و آلکینها نسبت به آلکانها راحتتر در واکنشهای شیمیایی شرکت می کنند .
# انرژی پیوندهای یگانه ، دوگانه و سه گانه به ترتیب 346، 602 و 835 کیلوژول بر مول است .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

علت پيشرفت خود به خودي واكنش تجزيه ي n2o4 افزايش بي نظمي است.اينافزايش بي نظمي را چگونه توجيه مي كنيد؟

پاسخ 1
معادله تجزیه N2O4 بصورت زیر است :
N2O4(g) -----> 2NO2(g)1
با توجه به معادله هنگام تجزیه N2O4 ، تعداد مولهای گازی افزایش می یابد ، بنابراین تعداد حالتهایی که مولکولهای گاز می توانند کنار یکدیگر قرار بگیرند بیشتر می شود و بی نظمی افزایش می یابد .
بطور کلی می توان گفت با افزایش تعداد مولهای گازی آنتروپی افزایش می یابد .

بنظر شما وقتی چهار دانش اموز دست یکدیگر را گرفته و با هم حرکت می کنند ،آنتروپی ( بی نظمی ) بیشتری دارند یا وقتی که جدا از هم بوده و هر کدام به سمتی حرکت می نمایند ؟ حتما می گویید وقتی از هم جدا بوده و هر کدام به سمتی حرکت می کنند . این مثال مانند مولکولهای N2O4 است که به مولکولهای NO2 تجزیه می شوند .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

اتم کربن قادر است زنجیره ها و حلقه های کوچک و بزرگ بسیاری از اتم های خود ایجاد کند علت را بیان کنید.

پاسخ 1
اتم کربن می تواند چهار پیوند کووالانسی تشکیل دهد ، از طرفی به علت کوچک بودن می تواند به دفعات با خودش پیوندهای کربن- کربن ایجاد نماید ، لذا اتمهای کربن میتوانند زنجیرها و حلقه های کوچک و بزرگ ایجاد نمایند .
سیلیسیم نیز مانند کربن می تواند چهار پیوند کوالانسی تشکیل دهد ، ولی به علت بزرگتر بودن حجم آن ، زنجیرهای سیلیسیم (مانند کربن) نمی توانند ایجاد شوند .
همچنین کربن می تواند پیوندهای دوگانه و سه گانه تشکیل دهد که موجب تنوع زیاد ترکیبات کربنی شده است .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

پیوندهای شیمیایی موجود در الماس و هیدروژن کاملا غیر قطبی است در صورتی که هیدروژن در درجه حرارت خیلی پایین تر از الماس ذوب میشود توجیه منطقی ارائه دهید

پاسخ 1
هیدروژن یک ترکیب کووالانسی مولکولی با جرم وحجم بسیار کم است ، که مولکولهای آن ناقطبی بوده و بین آنها نیروهای جاذبه بسیار ضعیف واندروالسی ( از نوع لاندون) وجود دارد . این عوامل موجب شده است هیدروزن پایین ترین نقطه ذوب و جوش را در بین تمام ترکیبات داشته باشد . ( هنگام ذوب و جوش هیدروژن بر نیروهای جاذبه بین مولکولی غلبه می شود )
الماس یک جامد کوالانسی است که در آن اتمهای کربن با پیوند های کوالانسی به یکدیگر متصل شده و تشکیل شبکه سه بعدی داده اند . وجود پیوندهای کوالانسی و شبکه سه بعدی موجب شده است ، الماس بالاترین نقطه ذوب و جوش را در بین تمام ترکیبات داشته باشد . ( برای ذوب کردن الماس بایستی بر پیوندهای کوالانسی غلبه کرده و شبکه بلوری متلاشی شود )

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

آیا ترکیبات آلی موجود در هر دسته یا خانواده خواص فیزیکی و شیمیایی مشابهی دارند؟چرا؟

پاسخ 1
بلی . خواص فیزیکی و شیمیایی هر خانواده از ترکیبات آلی به گروه عاملی آن خانواده بستگی دارد . چون ترکیبات هر خانواده گروه عاملی مشابه دارند ،بنابراین خواص فیزیکی و شیمیایی آنها مشابه یکدیگر می باشد .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

چرا نقطه ذوب و جوش ترکیبات مولکولی پایین تر از ترکیبات یونی است؟

پاسخ 1
ترکیبات مولکولی ، از مولکولهای جدا از هم تشکیل شده اند که بین مولکولها نیروهای جاذبه ضعیف واندروالسی وجود دارد ، که با اندکی گرما می توان بر این نیروهای جاذبه غلبه کرد ، لذا نقطه ذوب و جوش بسیار پایینی دارند . مانند : H2,O2,NH3,CO2,CH4,...
ترکیبات یونی دارای شبکه بلوری بوده و بین یونها پیوندهای قوی یونی وجود دارد که برای شکستن پیوندهای یونی و غلبه بر شبکه بلوری مقدار گرمای زیادی لازم است ، لذا نقطه ذوب و جوش بالایی دارند . مانند : NaCl,CaCl2,KF,MgO,....

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

نقطه ی ذوب ید بالاتر است یا پتاسیم یدید؟چرا؟

پاسخ 1
پتاسیم یدید . زیرا پتاسیم یدید( KI ) یک ترکیب یونی است در صورتیکه ید ( I2 ) یک ترکیب کوالانسی مولکولی است .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

در دمای اتاق فلز سدیم پایدارتر است یا سدیم کلرید؟

پاسخ 1
سدیم کلرید پایدارتر است . زیرا در سدیم کلرید با انتقال یک الکترون از فلز سدیم به اتم کلر ، هر دو (یون سدیم و یون کلرید ) به آرایش گاز نجیب رسیده و اکتت شده اند ، درصورتیکه در فلز سدیم ، اتمهای سدیم حالت اکتت نداشته و ناپایدار می باشند و تمایل دارند با از دست دادن الکترون اضافی خود به آرایش گاز نجیب نئون برسند ، لذا فلز سدیم بسیار واکنش پذیر بوده و فعال می باشد .( ناپایدار است )

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

مواد معدنی چه موادی هستند؟

پاسخ 1
مواد معدنی به موادی گفته می شود که در طبیعت بصورت معدن ( مخلوط با مواد دیگر یا محلول در آب ) یافت می شوند . مانند انواع نمکها
در مقابل ترکیبات آلی موادی هستند که منبع حیوانی یا گیاهی داشته و به عبارت دیگر بوسیله موجودات زنده تولید می شوند . مانند قندها ، چربیها ، هیدروکربنها و ....

همچنین می توان گفت به ترکیبات کربن که بوسیله موجودات زنده تولید می شوند ، ترکیبات آلی گفته می شود ولی به ترکیبات حاصل از دیگر عناصر ترکیبات معدنی می گویند .

------------------------------- < < www.chempic.com-----------------------------

تعریف انتروپی

پاسخ 1
میزان بی نظمی یک سیستم را آنتروپی سیستم می گویند . در واقع هرچه یک سیستم خالص تر بوده و اجزاء آن با نظم بیشتری کنار یکدیگر قرار گرفته باشند ، آنتروپی ( بینظمی ) سیستم کمتر خواهد بود . می توان آنتروپی را بی نظمی معنی کرد.
به عنوان مثال :
آنتروپی محلول شکر در آب از آب خالص بیشتر است .
آنتروپی حالت گاز بیشتر از مایع و مایع بیشتر از جامد است ( گاز > مایع > جامد ).

------------------------------- < < www.chempic.c

آموزش نکات کنکوری شیمی 1و2و3و پیش دانشگاهی

1 - شیمی چیست؟
	شیمی یعنی علم ماده ؛ که در باره ساختمان مواد ، خواص مواد ، تغییرات مواد ، ساخت مواد جدید و کاربرد مواد بحث می کند. ما در یک جهان مادی زندگی می کنیم ، بنابراین آشنایی با علم شیمی ، موجب می شود با مواد اطرافمان بیشتر آشنا شده و بهتر بتوانیم از انها استفاده کنیم . اهمیت علم شیمی بقدری زیاد است که می توان گفت : میزان پیشرفت تکنولوژی یک کشور بطور مستقیم به پیشرفت علم شیمی آن کشور بستگی دارد .

..................................................

شیمی 1 - CFC پيشران در افشانه ها
اسپری ها که به آنها افشانه نیز گفته می شود ، محتوی یک مایع می باشند که با فشردن دکمه بالای آنها ، مایع درون آنها با فشار به بیرون پاشیده می شود . مانند انواع حشره کشها ، خشبو کننده ها ، ادکلنها و .... در افشانه ها برای اینکه مایع درون آنها به بیرون رانده شود ، در سطح مایع فشار زیادی ایجاد می کنند ، با فشردن دکمه بالای اسپری ، به علت فشار بالای مایع ؛ مایع درون بطری به بیرون رانده شده و بصورت قطرات ریزی پاشیده می شود . نیروی لازم برای بیرون راندن و پاشیدن مایع در افشانه ها را " پیشران در افشانه ها " می گویند . که از CFC ها استفاده می شده است.

..................................................

شیمی 1 - فریون ها و ساختارشان
فریونها نام تجاری کلروفلوئور کربنها (CFC) می باشند که از اتمهای کربن ؛ فلوئور و کلر تشکیل شده اند . مانند CFCl3 و CF2Cl2 که در آنها اتم کربن به اتمهای فلوئور و کلر پیوند دارد . این ترکیبات به عنوان پیشران ( عامل ایجاد فشار ) در افشانه ها ( اسپری ها ) مورد استفاده قرار می گرفت که امروزه استفاده از آنها ممنوع شده است . علت ممنوعیت استفاده از این ترکیبات این است که انها یکی از عوامل مهم در از بین رفتن لایه اوزون هستند . به این ترتیب که در لایه استراتوسفر تحت تاثیر نور فرابنفش خورشید اتم کلر آزاد می کنند . اتم کلر آزاد شده می تواند هزاران مولکول اوزون را از بین ببرد .

..................................................

شیمی 2 - آرایش الکترونی عناصر واسطه
- در بین عناصر شماره 1 تا 36 عناصر 21 تا 30 عنصر واسطه بوده و تراز 3d در انها پر می شود و مابقی عنصر اصلی هستند . - در عناصر واسطه 21 تا 30 ( بجز کروم و مس که آرایش استثنا دارند ) تعداد الکترون تراز 3d برابر با یکان عدد اتمی آنهاست و تراز 4s آنها نیز پرشده است . مثلا آهن با عدد اتمی 26 در تراز 3d خود 6 الکترون و در تراز 4s خود 2 الکترون دارد .
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - جرم اتم بر حسب amu
هر amu جرمی معادل یک نوترون یا تقریبا یک پروتون دارد ، بنابراین جرم هر اتم بر حسب amu تقریبا برابر با عدد جرمی آن اتم است . مثلا عدد جرمی اتم اکسیژن معمولی 16 است و جرم هر اتم آن 16 amu می باشد .
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - آرایش الکترونی عناصر 31 تا 36
این عناصر همگی در بلوک P قرار داشته و جزء عناصر اصلی می باشند . آرایش الکترونی همگی آنها به 4p ختم شده و تراز 3d و 4s انها پرشده است. تعداد الکترون تراز 4p آنها برابر با یکان عدد اتمی آنهاست . مثلا عنصر شماره 35 در تراز 4p خود 5 الکترون دارد .
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - انرژی یونش
هر عنصر به تعداد الکترونهایش ( عدد اتمی ) دارای انرژی یونش است . - انرژی های یونش متوالی یک عنصر همواره در حال افزایش است . ( IEn> ... >IE3>IE2>IE1 ) - در هر گروه از بالا به پایین انرژی نخستین یونش کاهش می یابد . - در هر دوره از چپ به راست انرژی نخستین یونش افزایش می یابد ، بجز در گروه 13 و 16 که کاهش می یابد . - در هر دوره جدول فلز قلیایی کمترین انرژی نخستین یونش و گاز نجیب بیشترین انرژی نخستین یونش را دارد . - در بین تمام عناصر ، هیلم بیشترین انرژی نخستین یونش و سزیم کمترین انرژی نخستین یونش را دارد.
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - ترازهای فرعی هر دوره جدول تناوبی
بطور کلی در هر دوره جدول ترازهای فرعی زیر در حال پرشدن می باشند : ns , (n-2)f , (n-1)d , np که در آن n شماره دوره جدول است . مثلا در دوره 5 (n=5 ) ترازهای 5s , 4d , 5p به ترتیب پر میشوند . ( چون تراز 3f وجود ندارد آنرا نمینویسیم )
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - پرتوهای رادیواکتیو (آلفا - بتا - گاما )
مواد پرتوزا ، هسته ناپایدار داشته و ضمن متلاشی شدن هسته آنها ، پرتوهایی از خود منتشر می کنند که به آنها پرتوهای رادیواکتیو گفته می شود . پرتوی آلفا : هر ذره پرتوی آلفا شامل 2 عدد پروتون و 2 عدد نوترون است ، بنابراین می توان گفت پرتوی آلفا از جنس هسته اتم هلیم ( +He2) است . بار مثبت داشته و در میدان الکتریکی به سمت قطب منفی منحرف می شود . ذرات آلفا هنگام برخورد به موانع مختلف ، الکترون جذب کرده و تبدیل به اتم هلیم می شوند و بصورت گاز هلیم وارد هوا می گردند. پرتوی بتا : پرتوی بتا از جنس الکترون بوده و بار آن منفی است و در میدان الکتریکی جذب قطب مثبت می شود. ذرات بتا هنگام برخورد با موانع مختلف جذب شده و بصورت الکترون به زمین برمی گردد . پرتوی گاما : پرتوی گاما از جنس امواج الکترومغناطیس است که طول موج بسیار کوچکی داشته و بسیار پرانرژی است . بدون بار بوده و در میدان الکتریکی به سمت قطبهای مثبت و منفی منحرف نمی شود . # هر چند که بار ذرات آلفا از بار ذرات بتا بیشتر است ، ولی چون جرم ذرات آلفا خیلی خیلی بیشتر از جرم ذرات بتا است ( حدود 8000 برابر ) لذا میزان انحراف پرتوی آلفا در میدان الکتریکی کمتر از پرتوی بتا است . در واقع می توان گفت نسبت بار به جرم ذرات بتا از ذرات الفا بیشتر است . ( هرچه نسبت بار به جرم بیشتر باشد انحراف بیشتر است)
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - تغییرات اتم هنگام پرتوزایی
- با خروج هر ذره آلفا از اتم ، 2 پروتون و 2 نوترون از هسته اتم خارج می شود ، بنابراین عدد اتمی 2 واحد و عدد جرمی 4 واحد کاهش می یابد و اتم به اتم عنصر دیگر با هسته سبکتر تبدیل می شود . به عنوان مثال عنصر X با عدد اتمی Z و عدد جرمی A با خارج شدن یک ذره آلفا به عنصر Y با عدد اتمی Z-2 و عدد جرمی A-4 تبدیل می شود . - با خروج هر ذره بتا از اتم ، تعداد پروتونهای هسته اتم یک واحد افزایش و تعداد نوترونهای هسته اتم یک واحد کاهش می یابد . زیرا هنگام خروج پرتوی بتا ، یک نوترون هسته اتم به پروتون و الکترون تبدیل می شود ، که الکترون تشکیل شده بصورت پرتوی بتا از اتم خارج می شود و پروتون درون هسته باقی می ماند . بنابراین با خروج هر ذره بتا ، عدد اتمی عنصر یک واحد افزایش ولی عدد جرمی آن تغییر نمی کند و عنصر به عنصر بعدی خود در جدول تبدیل می شود . به عنوان مثال عنصر X با عدد اتمی Z و عدد جرمی A با خارج شدن یک ذره بتا به عنصر Y با عدد اتمی Z+1 و عدد جرمی A تبدیل می شود . - با خروج پرتوی گاما ، عدد اتمی و عدد جرمی عنصر تغییری نمی کند و فقط اتم مقداری از انرژی خود را از دست داده و به سطح انرژی پایین تر می رسد و پایدارتر می شود .
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - طیف نشری خطی اتم
اگر نور حاصل از التهاب یک ماده را که همان نور منتشر شده از آن است را از یک منشور عبور دهیم و بر صفحۀ حساس عکاسی اثر دهیم تعدادی خطوط جدا از هم روی فیلم ظاهر می شود که به آن طیف نشری خطی اتم گفته می شود هر یک از این خطوط مربوط به سقوط الکترون از یک تراز انرژی به تراز پایین تر است هر خط طول موج معینی دارد و مقدار آن به اختلاف انرژی دو سطحی که الکترون سقوط میکند بستگی دارد به عنوان مثال طیف نشری خطی اتم هیدروژن در ناحیۀ مرئی دارای 4 خط است که مربوط به انتقال الکترونها از ترازهای3، 4، 5 و 6 به تراز 2 = n است. نکته: اگر الکترونهای برانگیخته شده در اتم هیدروژن به تراز 1 = n سقوط کنند طیف نشری خطی آن در ناحیه فرابنفش خواهد بود. نکته: طیف نشری خطی هر اتم خاص همان اتم بوده و می توان با استفاده از آن، عنصر را شناسایی کرد زیرا ترازهای انرژی هر اتم خاص همان اتم است و با اتمهای دیگر متفاوت است «بار هستۀ اتمهای مختلف با یکدیگر متفاوت است» نکته: بونزن دانشمند آلمانی اولین بار دستگاه طیف بین را ساخت و توسط آن توانست طیف نشری اتمهای مختلف را بررسی کند. نکته: امروزه با جمع آوری نور ستارگان دیگر و بررسی طیف حاصل از آنها تا حدودی به عناصر موجود در دیگر ستارگان پی می بریم. نکته: در آتش بازی ها با افزودن نمکهای عناصر مختلف به مواد منفجره رنگهای زیبایی ایجاد میکنند به عنوان مثال با افزودن براده های آهن به باروت سیاه جرقه هایی به رنگ نارنجی ایجاد می شود.
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - تغییرات انرژی نخستین یونش عناصر در یک دوره و گروه
گروه: در یک گروه از بالا به پایین تعداد لایه های الکترونی افزایش می یابد بنابراین فاصلۀ هسته تا الکترونهای لایه ظرفیت بیشتر شده و جدا کردن الکترون از اتم ساده تر خواهد شد یعنی انرژی یونش کمتر می شود به طور کلی در یک گروه از بالا به پایین انرژی یونش کاهش می یابد. دوره: در یک دوره تعداد لایه های الکترونی ثابت است ولی از چپ به راست بار هسته (عدد اتمی) افزایش می یابد بنابراین الکترونهای لایۀ ظرفیت با شدت بیشتری توسط هسته جذب می شوند و جدا کردن الکترون سخت تر خواهد شد بنابراین بطورکلی در یک دوره از چپ به راست انرژی نخستین یونش افزایش می یابد. ولی اندازه گیری های آزمایشگاهی نشان میدهد در عناصر گروههای 13 و 16 انرژی نخستین یونش کاهش می یابد علت آن تقارن اربیتالهای عناصر این گروه است به این ترتیب که در این گروهها با از دست دادن یک الکترون عنصر به حالت متقارنتر میرسد بنابراین راحت تر الکترون از دست میدهد به عنوان مثال B با از دست دادن یک الکترون به حالت متقارن و اکسیژن با از دست دادن یک الکترون به حالت نیمه متقارن میرسد. نکته: در هر دوره عنصر گروه اول کمترین انرژی نخستین یونش و عنصر گروه 18 (گاز نجیب) بیشترین انرژی نخستین یونش را دارد. نکته: در بین تمام عناصر هلیم که اولین عنصر گروه 18 است بیشترین IE1 و سزیم Cs که در پایین گروه یک قرار دارد کمترین انرژی نخستین یونش را دارد.
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - ویژگی های ترکیبات یونی
1- حل شدن در آب: هنگامی که یک ترکیب یونی در آب حل میشود، مولکولهای آب اطراف یونهای مثبت و منفی را احاطه کرده و آنها را از یکدیگر جدا میکنند و یونها توسط مولکولهای آب، آبپوشی میشوند بنابراین در محلول یک ترکیب یونی یونهای مثبت و منفی از یکدیگر جدا بوده و میتوانند درون محلول جا به جا شوند. به عنوان مثال محلول NaCl ، KCl ، CaCl2 و .... 2- ذوب شدن: چنانچه یک ترکیب یونی را به قدر کافی حرارت دهیم پیوندهای یونی بین یونهای آن ضعیف تر شده و یونها از شبکۀ بلوری خارج میشوند، روی یکدیگر لغزیده و حالت مایع به خود میگیرند و ترکیب یونی ذوب میشود. بنابراین در حالت مذاب (مایع) نیز یونها میتوانند نسبت به یکدیگر جا به جا شوند. 3- رسانایی الکتریکی ترکیبات یونی : ترکیبات یونی در حالت محلول در آب و مذاب (مایع) رسانای جریان الکتریسیته میباشند زیرا در این دو حالت یونها قادر به حرکت و جابه جایی میباشند ولی در حالت جامد رسانای الکتریسیته نمی باشند زیرا یونها قادر به حرکت و جا به جایی نیستند. 4- نقطه ذوب و جوش ترکیبات یونی: در یک ترکیب یونی تمام یونهای مثبت و منفی در یک شبکۀ بلوری سه بعدی کنار یکدیگر قرار میگیرند و بین یونهای ناهمنام مجاور هم پیوند یونی وجود دارد. وجود این شبکۀ بلوری و پیوند یونی بین یونها موجب شده است تمام ترکیبات یونی نقطۀ ذوب و جوش نسبتاً بالا داشته و همگی آنها در دمای محیط جامد باشند. نکته: بررسیهای آزمایشگاهی نشان میدهد پیوند بین 2 یون در یک شبکه بلوری قویتر از پیوند بین همان 2 یون به تنهایی است به عنوان مثال اگر قدرت پیوند یونی بین یک یون +Na و –Cl را 1 فرض کنیم در بلور نمک طعام قدرت پیوند یونی 76/1 می باشد. 5- سخت و شکننده میباشند: با توجه به اینکه تمام یونها در یک شبکۀ بلوری سه بعدی کنار یکدیگر قرار گرفته اند و بین آنها پیوندهای قوی یونی وجود دارد لذا ترکیبات یونی بسیار سخت میباشند. از طرفی ترکیبات یونی شکننده اند زیرا بر اثر ضربه، یونها برای لحظۀ کوتاهی نسبت به هم جا به جا شده و یونهای هم نام مجاور یکدیگر قرار میگیرند که یکدیگر را دفع کرده و بلور میشکند.
ترکیبات یونی

..................................................

شیمی 2 - هیبرید رزونانس
در برخی موارد ، فرمول ساختاری پیشنهاد شده برای یک مولکول ، نشان دهنده خواص واقعی و کامل مولکول نیست . در اینصورت برای نشان دادن خواص کامل هر مولکول بجای یک فرمول واحد ، از چندین فرمول ساختاری که مجموعا خواص مولکول مورد نظر را نشان می دهند ، استفاده می شود . این فرمولهای ساختاری را که تنها از نظر آرایش الکترونها با هم تفاوت دارند ، شکلهای رزونانسی ماده می گویند . ساختار واقعی مولکول ، میانگینی از ساختارهای رزونانسی است که به آن هیبرید رزونانسی می گویند . این حالت زمانی رخ می دهد که یک پیوند دوگانه در مجاورت پیوندهای یگانه کاملا مشابه قرار گیرد . به عنوان مثال مولکول SO2 دارای یک پیوند دوگانه (S=O) و یک پیوند یگانه (S-O) است . بنابراین بایستی انرژی پیوند S=O بیشتر از S-O و طول پیوند S=O کمتر از S-O باشد . اندازه گیری طول پیوند و انرژی پیوندها در مولکول SO2 نشان می دهد که هر دو پیوند گوگرد - اکسیژن از نظر انرژی و طول پیوند با هم برابر بوده و حدواسطی (میانگینی) بین پیوند یگانه و دوگانه است . در واقع پیوند گوگرد - اکسیژن ، بین یگانه و دوگانه یعنی 1.5 گانه است . این ساختار مولکول SO2 را هیبرید رزونانس می گویند . در مولکولها و یونهای زیادی می توان هیبرید رزونانس را مشاهده کرد . مانند :مولکولهای O3 , SO2 , SO3 , C6H6 و یونهای کربنات ، سولفیت ، سولفات ، فسفات ، کربوکسیلات #- طول پیوند دوگانه از یگانه کمتر و انرژی پیوند آن از یگانه بیشتر است . مثلا طول پیوند C=C از طول پیوند C-C کمتر و انرژی پیوند C=C از انرژی پیوند C-C بیشتر است. #- رزونانس یون کربوکسیلات را در پیش دانشگاهی فصل 3 می خوانید .
ترکیبات کووالانسی

..................................................

شیمی 2 - تعیین شماره دوره و گروه عنصر در جدول تناوبی
شماره دوره : بالاترین تراز اصلی انرژی هر عنصر ، شماره دوره آن عنصر است . مثلا O : 1s2 2s2 2p4 شماره دوره آن 2 است . شماره گروه : برای تعیین شماره گروه یک عنصر به روش زیر عمل می شود : 1- اگر آرایش الکترونی عنصر به تراز فرعی n-1p , ns ختم شود (در بلوک s قرار داشته باشد) ، شماره گروه آن برابر با تعداد الکترون تراز ns است . مثلا Na : 1s2 2s2 2p6 3s1 شماره دوره آن 3 و شماره گروه آن 1 است . 2- اگر آرایش الکترونی عنصر به تراز فرعی n-1d , ns ختم شود ( در بلوک d قرار داشته باشد ) ، شماره گروه آن برابر با مجموع الکترونهای تراز n-1d و ns است . مثلا Fe : [Ar] 3d6 4s2 شماره دوره آن 4 و شماره گروه آن 8 است . 3- اگر آرایش الکترونی عنصر به تراز فرعی np ختم شود ( در بلوک p قرار داشته باشد ) ، شماره گروه آن مجموع الکترونهای تراز np و 12 است (np+12) مثلا Cl : [Ne] 3s2 3p5 شماره دوره آن 3 و شماره گروه آن 17 است .
خواص تناوبی عناصر

..................................................

شیمی 2 - اندازه گیری نسبت بار به جرم الکترون
میزان انحراف یک ذره در میدان مغناطیسی و الکتریکی به دو عامل بستگی دارد : 1- جرم ذره - هرچه جرم ذره بیشتر باشد میزان انحراف آن کمتر است . 2- بار ذره - هرچه بار ذره بیشتر باشد میزان انحراف آن بیشتر است . تامسون با توجه به این دو عامل و از طریق اندازه گیری میزان انحراف پرتوی کاتدی در میدان الکتریکی و مغناطیسی توانست نسبت بار به جرم الکترون را اندازه گیری نماید . ولی نتوانست بار یا جرم الکترون را به تنهایی اندازه گیری نماید . البته محاسبات تامسون برای تعیین نسبت بار به جرم طولانی بوده و نیازی به یادگیری در دوره دبیرستان نیست .
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - لوله پرتو کاتدی
یک لوله شیشه ای است که در هر طرف آن یک الکترود فلزی قرار دارد و هوای داخل آن به مقدار زیادی خارج شده و فشار بسیار کمی دارد ( حدود 5/0 mmHg ) . چنانچه دو الکترود را به منبع جریان الکتریسیته با ولتاژ بسیار بالا ( حدود 10000 ولت ) متصل نماییم ، جریانی از الکترون از قطب منفی ( کاتد ) به سمت قطب مثبت ( آند ) ایجاد می شود که به آن پرتوی کاتدی گفته می شود . به این لوله ؛ لوله پرتوی کاتدی می گویند . الکترونهای پرانرژی ضمن حرکت از کاتد به آند به مولکولهای هوای باقیمانده درون لوله برخورد کرده و موجب التهاب آنها می شوند و در نتیجه نوری مشاهده می شود .
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - پرتو x
الکترونهای پرانرژی پرتوی کاتدی ضمن برخورد به سطح فلز آند ، الکترونهای فلز آند را برانگیخته کرده و به ترازهای بالاتر منتقل می کنند ، این الکترونها ضمن سقوط به ترازهای پایینتر ، انرژی اضافی خود را بصورت پرتوی X آزاد می کنند. پرتوی X از جنس امواج الکترومغناطیس بوده و بار الکتریکی ندارد . نفوذ پذیری آن از نور مرئی و پرتوهای آلفا و بتا بیشتر است . در واقع بعد از پرتوی گاما ، اشعه X بالاترین قدرت نفوذ را دارد . از اشعه X برای عکس برداری از درون بدن استفاده می شود .
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - انرژی کوانتیده
کوانتوم در لغت به معنای تکه تکه و جزء جزء است . می توان گفت هر چیزی که از قطعات مجزا و یکسان درست شده باشد ، کوانتومی است . به عنوان مثال خودکار ، مداد ، لیوان و ... کوانتومی می باشند زیرا قطعه قطعه می باشند ولی پارچه کوانتومی نیست ، زیرا حالت پیوسته داشته و از قطعات یکسان و مجزا تشکیل نشده است . در مورد انرژی هم می توان از همین قاعده استفاده کرد ، انرژی شخصی که در پله ها بالا می رود کوانتومی است ، زیرا فقط می تواند مقادیر معینی انرژی داشته باشد . این شخص می تواند فقط روی هر پله ایستاده باشد و نمیتواند بین پله ها قرار داشته باشد ولی انرژی شخصی که در سطح شیبدار بالا می رود کوانتومی نیست ، زیرا می تواند در هر نقطه سطح شیبدار بایستد و هر مقداری از انرژی را داشته باشد . الکترونهای اتم تنها می توانند در ترازهای انرژی (لایه های الکترونی) قرار داشته باشند ، بنابراین هر الکترون فقط می تواند مقادیر معینی انرژی داشته باشد . به همین خاطر گفته می شود انرژی الکترونها در اتم کوانتیده است .
ساختار اتم

..................................................

شیمی 2 - خواص فیزیکی و شیمیایی ایزومرها (همپارها)
ایزومرها ترکیباتی هستند که فرمول مولکولی یکسان ولی فرمول ساختاری متفاوت دارند.مانند نرمال بوتان و متیل پروپان چنانچه دو همپار(ایزومر) از یک گروه مواد باشند خواص شیمیایی یکسان دارند و فقط در خواص فیزیکی تفاوت دارند . مانند ایزومرهای یک آلکان ولی اگر دو همپار از دو گروه مواد متفاوت باشند ، در خواص شیمیایی نیز با هم تفاوت دارند . به عنوان مثال الکلها و اترهای هم کربن ایزومر یکدیگر می باشند و خواص شیمیایی کاملا متفاوت دارند .( دی متیل اتر و اتانول )
ترکیبات آلی

..................................................

شیمی 2 - رابطه نقطه ذوب وجوش با انرزی شبکه بلور
بطور کلی میتوان گفت نقطه ذوب و جوش با انرژی شبکه رابطه مستقیم دارد ، بطوریکه هرچه انرژی شبکه بلور یک ترکیب یونی بیشتر باشد نقطه ذوب و جوش آن بیشتر خواهد بود . البته در مواردی ممکن است تغییرات در نقطه ذوب و جوش با یکدیگر متناسب نباشد . مانند (NaCl,KBr)این حالت بیشتر زمانی رخ می دهد که دو ترکیب یونی هم از نظر کاتیون و هم از نظر آنیون با هم اختلاف دارند . علت این پدیده را می توان در تفاوت نقطه ذوب و نقطه جوش بیان کرد . در نقطه ذوب ماده از حالت جامد به مایع تبدیل می شود و ساختار بلوری و شکل هندسی بلور در آن خیلی موثر است ، درصورتیکه در نقطه جوش ماده از حالت مایع به گاز تبدیل می شود و ساختار بلوری تاثیر زیادی ندارد و فقط نیروهای جاذبه بین ذرات در آن موثر هستند .
ترکیبات یونی

..................................................

شیمی 2 - عدد کئوردیناسیون
تعداد یون با بار مخالف در اطراف یک یون در بلور یک ترکیب یونی را عدد کئوردیناسیون آن یون می گویند . به عنوان مثال در بلور سدیم کلرید (NaCl) در اطراف هر یون سدیم ، 6 یون کلرید وجود دارد ، بنابراین عدد کئوردیناسیون یون سدیم 6 است . همچنین عدد کئوردیناسیون یون کلرید 6 است ، یعنی در اطراف هر یون کلرید ، 6 یون سدیم وجود دارد .
ترکیبات یونی

..................................................

شیمی 2 - ساختار مولکول اوزون (O3)
ساختار مولکول اوزون بدین صورت است که دو اتم اکسیژن با هم پیوند کووالانسی دوگانه دارند (O2) و اتم اکسیژن سوم یک پیوند داتیو از یکی از اکسیژنها دریافت کرده است (O3) . البته در مولکول اوزون رزونانس وجود داشته و پیوند دوگانه می تواند نامستقر باشد . بدین ترتیب ساختار مولکول اوزون بدین صورت است است که سه اتم اکسیژن با پیوند کووالانسی یگانه به هم پیوند دارند و یک پیوند کووالانسی هم بصورت نامستقر بین سه اتم وجود دارد .
ترکیبات کووالانسی

..................................................

شیمی 2 - نقطه ذوب آلکانها
نقطه ذوب الکانها با افزایش تعداد کربن افزایش می یابد ، بجز در پروپان که بطور استثناء کاهش می یابد . علت آن ساختار هندسی مولکول پروپان است که از مولکول پروپان ، مولکولهای آلکان ساختار خمیده پیدا می کنند و اتمهای کربن بصورت زیگزاک در می آیند . این ساختار هندسی موجب می شود ، مولکولهای پروپان بخوبی کنار هم قرار نگیرند و نقطه ذوب کاهش یابد . بعد از پروپان چون همگی این ساختار را دارند ، مجددا نقطه ذوب حالت عادی یافته و افزایش می یابد.
ترکیبات آلی

..................................................

شیمی 2 - تفاوت زاویه SO2 و CO2
CO2 یک مولکول خطی با زاویه 180 درجه است زیرا اتم مرکزی جفت الکترون ناپیوندی نداشته و دارای دو قلمرو الکترونی است ، درصورتیکه در SO2 اتم گوگرد به علت جفت الکترون ناپیوندی مولکولی خمیده با زاویه پیوندی حدود 119.5 است .
ترکیبات کووالانسی

..................................................

شیمی 2 - ترتیب پرشدن ترازهای فرعی انرژی
برای رسم آرایش الکترونی یک عنصر بایستی ترتیب پرشدن ترازهای فرعی را بدانیم ، برای عناصر سبک ( تا عدد اتمی 36 ) ترتیب پرشدن ساده بوده و به آسانی بخاطر سپرده می شود ، ولی برای عناصر سنگین ( مثلا عدد اتمی 82 ) حفظ کردن ترتیب پرشدن مشکل بوده و احتمال اشتباه وجود دارد . یکی از روشهای ساده برای نوشتن ترتیب پرشدن ترازهای فرعی ، استفاده از جدول تناوبی است . ترازهای فرعی که در هر دوره جدول پر میشوند بصورت زیر است : دوره 1 : s دوره 2 : s p دوره 3 : s p دوره 4 : s d p دوره 5 : s d p دوره 6 : s f d p دوره 7 : s f d p چنانچه ترازهای انرژی فرعی دوره های جدول را به ترتیب بنویسیم خواهیم داشت : s sp sp sdp sdp sfdp sfdp ترتیب بدست آمده همان ترتیب پرشدن ترازهای فرعی است . فقط بایستی شماره تراز اصلی هر تراز فرعی را بصورت زیر بنویسیم : برای s از شماره 1 شروع می کنیم و آنها را به ترتیب شماره گزاری میکنیم : 1s 2s p 3s p 4s d p 5s d p 6s f d p 7s f d p برای p از شماره 2 شروع می کنیم و آنها را به ترتیب شماره گزاری میکنیم : 1s 2s 2p 3s 3p 4s d 4p 5s d 5p 6s f d 6p 7s f d 7p برای d از شماره 3 شروع می کنیم و آنها را به ترتیب شماره گزاری میکنیم : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s f 5d 6p 7s f 6d 7p برای f از شماره 4 شروع می کنیم و آنها را به ترتیب شماره گزاری میکنیم : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s 5f 6d 7p ترتیب بدست آمده همان ترتیب پر شدن ترازهای فرعی است : 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s 5f 6d 7p
ساختار اتم

..................................................

شیمی 3 - تفاوت فاز و حالت
منظور از حالت ماده جامد ، مایع و گاز است . در صورتیکه منظور از فاز به هر بخشی از ماده که ساختار مولکولی یکسان داشته باشد یک فاز گفته می شود . در واقع می توان چند فاز مختلف با یک حالت داشته باشیم . برای درک بهتر تفاوت آنها به مثالهای زیر توجه کنید . - آب خالص :یک فاز . زیرا تمام قسمتهای آن ساختار مولکولی یکسان دارند . - محلول شکر در آب : یک فاز . زیرا در محلولها ماده حل شونده بطور یکنواخت پراکنده شده و قسمتهای مختلف آن ساختار یکسان دارد .( منظور از ساختار یکسان خالص بودن ماده نیست بلکه یکنواخت بودن پراکندگی مولکولهای آن است ، حتی اگر ناخالص باشد ) - محلول اشباع شکر در آب که مقداری شکر جامد حل نشده در آن وجود داشته باشد : دو فاز ، فاز محلول و فاز شکر جامد - محلول اشباع شکر و نمک طعام در آب که مقداری شکر و نمک جامد در آن وجود داشته باشد : سه فاز ، فاز محلول ، فاز شکر جامد ، فاز نمک طعام جامد - مخلوط آب و روغن : دو فاز ، فاز آب و فاز روغن . در این مثال با اینکه آب و روغن در دو مایع هستند ولی دو فاز می باشند . - آب در حال جوشیدن : دو فاز ، فاز آب و فاز حبابهای بخار آب - مخلوط سدیم کلرید و شکر : دو فاز ، فاز سدیم کلرید و فاز شکر
محلولها

..................................................

شیمی 3 - روش وارسی
چند قاعده مهم که در موازنه بصورت وارسی می تواند مورد استفاده قرار گیرد بصورت زیر است . 1- بهتر است موازنه را از ترکیبی آغاز نماییم که بیشترین تعداد عنصر و اتم را داشته باشد . 2- اگر در معادله عنصر آزاد وجود داشت( مثلا O2 , H2 , N2 , Na و ... ) ، بهتر است موازنه آنها را به آخر موکول نماییم . 3- از ضریب کسری تنها برای عناصر آزاد استفاده نماییم و برای مواد مرکب تا حد امکان از ضریب کسری استفاده نکنیم . 4- اگر از عنصری در یک طرف معادله در دو ماده وجود داشت ، موازنه آن عنصر را به آخر موکول کنیم . موازنه را از عناصری شروع کنیم که در هر طرف معادله در یک ماده ( مرکب ) وجود دارند . مثلا در واکنش زیر بهتر است موازنه را از C2H6 و از عنصر کربن یا هیدروژن شروع کنیم . C2H6 + O2 -------> CO2 + H2O
واکنشهای شیمیایی

..................................................

شیمی 3 - انحلال پذیری ترکیبات یونی در آب
عوامل مختلفی در انحلال پذیری مواد در آب موثر می باشند . از جمله حجم و بار یونهای ترکیب یونی ( چگالی بار یونها ) ، جرم مولی ترکیب یونی ، پایداری یونهای نمک ، انرژی شبکه بلور نمک و ... . در مورد جرم مولی مطلب جالبی هست که کمتر به آن توجه می شود . انحلال پذیری ترکیبات بر حسب گرم در 100 گرم آب اندازه گیری می شود . بنابراین هر جرم مولی ماده حل شونده بیشتر باشد ، مقدار این عدد بزرگتر می شود . به عنوان مثال در دمای 40 درجه انحلال پذیری NaCl و KNO3 به ترتیب 38 و 60 گرم در 100 گرم آب است و ظاهرا انحلال پذیری KNO3 تقریبا دو برابر NaCl است . ولی جالب است که اگر انحلال پذیری این دو نمک را برحسب مول در 100 گرم آب حساب کنیم با هم تقریبا برابر شده و به ترتیب 0.6 و 0.65 می باشد . در واقع از نظر مول این دو نمک یکسان در آب حل می شوند و فقط چون جرم مولی KNO3 بیشتر است ، انحلال پذیری آن عدد بزرگتری می شود . عامل دیگری که در انحلال پذیری موثر است ، انرژی شبکه بلور نمک است ، وقتی نمکی در آب حل می شود که انرژی حاصل از آبپوشی، انرژی لازم برای فروپاشی شبکه را تامین نماید . اگر این انرژی تامین شود انحلال پذیری بخوبی صورت می گیرد ، در غیر اینصورت فقط به مقداری در آب حل می شود که انرژی لازم تامین شده باشد . با این توضیح وقتی محلول سیرشده ای را حرارت می دهیم ، گرمای داده شده قسمتی از این انرژی لازم را تامین کرده و انحلال پذیری افزایش می یابد.
محلولها

..................................................

شیمی 3 - خواص مقداری و شدتی
برای خواص شدتی و مقداری بهتر بجای تعریف کتاب از تعاریف زیر استفاده کنیم : خاصیت شدتی : خاصیتی است که مقدار آن خاصیت برای جزئی از سیستم و کل سیستم برابر است . مثلا دما . دمای قسمتی از سیستم و کل سیستم یکسان است . خاصیت مقداری : خاصیتی است که مقدار آن خاصیت برای جزئی از سیستم از کل سیستم کمتر است . مثلا جرم . جرم قسمتی از سیستم از جرم کل سیستم کمتر است . باتوجه به این تعریف خواص رنگ ، فشار ، غلظت ، دما ، ظرفیت گرمایی ویژه ، ظرفیت گرمایی مولی ، چگالی و ... شدتی و خواص جرم ، حجم ، ظرفیت گرمایی و گرما مقداری هستند . در مورد فشار می توان گفت : فشار قسمتی از سیستم و کل سیستم یکسان است ، بنابراین شدتی است . در مورد رنگ که در گردن بالن کمتر است ، علت آن این است که ضخامت محلول در قسمت گردن بالن کمتر بوده و نور ضمن عبور از آن قسمت کمتر جذب می شود ، بنابراین روشن تر دیده می شود . ولی باید بدانید که رنگ آن با دیگر قسمتهای بالن یکسان است و خاصه شدتی خواهد بود. ( بشرطی که محلول همگن باشد )
ترمودینامیک

..................................................

شیمی 3 - دمای استاندارد
دمای استاندارد برای مقاصد مختلف با هم متفاوت است ، به عنوان مثال برای روابط حجمی گازها دمای استاندارد صفر درجه در نظر گرفته می شود ، در صورتیکه برای شرایط استاندارد ترمودینامیکی دمای استاندارد معمولا 25 درجه ( دمای اتاق) در نظر گرفته میشود . حتی وقتی در مورد مواد مختلف و پایدارترین حالت آنها بحث می شود ، دمای استاندارد می تواند هر دمایی باشد . به عنوان مثال دمای استاندارد برای بخار آب 100 درجه سانتیگراد است . یا دمای استاندارد آهن مذاب حدود 1500 درجه است .
ترمودینامیک

..................................................

شیمی 3 - دمای شعله اتان ، اتن و اتین
هرچند که گرمای سوختن اتان از اتن و اتین بیشتر است ولی دمای شعله اتین از دو گاز دیگر بیشتر می باشد. علت آن تعداد مولهای گاز ایجاد شده در واکنش سوختن اتان ، اتن و اتین است . C2H6 + 3.5O2 ------> 2CO2 + 3H2O C2H4 + 3O2 ------> 2CO2 + 2H2O C2H2 + 2.5O2 ------> 2CO2 + H2O طبق معادلات فوق از سوختن یک مول اتان ، 5 مول گاز تولید می شود ، درصورتیکه از سوختن یک مول اتین ، 3 مول گاز تولید می شود . از طرفی گرمای تولید شده در هر واکنش صرف افزایش جنبش مولکولهای تولید شده در همان واکنش میشود که همان دما شعله است . چون تعداد مول گاز تولید شده در واکنش سوختن اتین کمتر است ، به هر مول از گاز تولید شده گرمای بیشتری رسیده و جنبش گازهای تولید شده بیشتر خواهد بود ، در نتیجه شعله آن دمای بالاتری خواهد داشت. (لطفا خودتان محاسبات لازم را انجام دهید . گرمای تولید شده در هر واکنش را بر تعداد مول گاز تولید شده در همان واکنش تقسیم کنید )
ترمودینامیک

..................................................

شیمی 3 - ظرفیت گرمایی ویژه آب در حالتهای جامد ، مایع و گاز
یکی از عوامل موثر در ظرفیت گرمایی ، نیروِی جاذبه بین مولکولهای مواد است . هر چه نیروی جاذبه بین مولکولی بیشتر باشد ، برای افزایش جنبش مولکولهای ماده گرمای بیشتری لازم است ، در نتیجه ظرفیت گرمایی بالاتر خواهد بود . عامل دیگری که در ظرفیت گرمایی موثر است درجات آزادی ذرات ماده می باشد ، منظور از درجات آزادی ، تعداد انواع حرکتهایی است که ذرات ماده می توانند انجام بدهند .این حرکات همان حرکتهای انتقالی ، ارتعاشی و چرخشی است. هر چه درجات آزادی ماده ای بیشتر باشد ، ظرفیت گرمایی ان بیشتر است . برای توجیه ظرفیت گرمایی هر ماده بایستی هر دو عامل را در نظر گرفت . آب و یخ از نظر نیروی جاذبه بین مولکولی تقریبا با هم یکسان می باشند ولی از نظر درجات آزادی ، درجات آزادی یخ بسیار کمتر از آب است . در نتیجه ظرفیت گرمایی یخ کاهش یافته و حدودا نصف آب است . آب و بخار آب از نظر درجات آزادی خیلی با هم اختلاف ندارند ، ولی نیروهای جاذبه بین مولکولی در بخار آب بسیار کمتر از آب است ، در نتیجه ظرفیت گرمایی بخار آب کاهش یافته و حدودا نصف آب است .
ترمودینامیک

..................................................

شیمی 3 - بخش ناقطبی و قطبی در یک مولکول
در یک مولکول پیچیده قسمتهای کربنی بخش ناقطبی محسوب می شوند ، ولی قسمتهایی که دارای گروههای اکسیژن دار است ، بخش قطبی محسوب می شوند . بطور کلی می توان گفت گروههای اکسیژندار مانند هیدروکسیل (OH) ، اتری (-O-) ، الدهیدی (CHO-) ، کتونی (C=O-) ، کربوکسیلیک اسید (COOH-) و استری (COOR-) همگی به علت داشتن اکسیژن که اتم با الکترونگاتیوی بالا است ، قطبی بوده و موجب قطبی شدن مولکول می شوند . در یک مولکول هر چه گروههای قطبی (اکسیژندار ) بیشتر باشد ، مولکول قطبی تر بوده و در آب محلول تر خواهد بود . و بر عکس هر چه بخشهای کربنی بیشتر باشد ، مولکول ناقطبی خواهد بود . به عنوان مثال در مولکول ویتامین C گروههای قطبی زیاد بوده و مولکول قطبی می شود ولی در مولکول ویتامین A فقط یک گروه (OH-) وجود داشته و مابقی مولکول کربنی است و مولکول ناقطبی می شود . ویتامین C محلول در آب ولی ویتامین A نامحول در آب است.
محلولها

..................................................

شیمی 3 - انحلال گرماده و انحلال گرماگیر
حل شدن یک ماده در آب شامل سه مرحله است که بطور همزمان انجام می شوند : 1- جدا شدن مولکولهای حل شونده از یکدیگر ( گرماگیر) 2- جدا شدن مولکولهای آب از یکدیگر (گرماگیر) 3- پراکنده شدن مولکولهای حل شونده بین مولکولهای آب (گرماده) هنگام حل شدن ماده ای در آب : - اگر مجموع گرمای گرفته شده در مراحل 1 و 2 بیشتر از گرمای حاصل از مرحله 3 باشد ، انحلال گرماگیر خواهد بود مثل حل شدن شکر و نمک طعام در آب - اگر مجموع گرمای گرفته شده در مراحل 1 و 2 کمتر از گرمای حاصل از مرحله 3 باشد ، انحلال گرماده خواهد بود مثل حل شدن سدیم هیدروکسید در آب تا حدودی می توان محدودیت انحلال را به همین مطلب نسبت داد . بدین ترتیب که برای حل شدن ماده ای در آب بایستی انرژی کافی برای غلبه بر شبکه بلور آن ماده تامین شود . بطوریکه تا وقتی این انرژی تامین شود انحلال صورت می پذیرد.
محلولها

..................................................

شیمی 3 - بار الکتریکی ذرات کلوئیدی
ذرات کلوئیدی خودشان باردار نیستند ، این ذرات یونهای محلول در آب را جذب کرده و سطح آنها باردار می شوند . چون ذرات یک کلوئید یک نوع یون را جذب می کنند ، نوع بار همگی آنها یکسان است ، (یعنی همگی منفی یا مثبت می باشند ) ولی مقدار بار ذرات کلوئیدی یکسان نیست ، زیرا سطح ذرات کلوئیدی یکسان نبوده و مقدار یون جذب شده در هر ذره متفاوت خواهد بود
محلولها

..................................................

شیمی 3 - نقطه جوش مایعات
نقطه جوش یک مایع دمایی است که فشار بخار مایع با فشار هوا برابر شود . به عنوان مثال فشار بخار آب در دمای 100 درجه برابر 760 میلی متر جیوه است ، بنابراین آب در فشار یک اتمسفر ( 760 mmHg) در دمای 100 درجه بجوش می آید. # هر چه نیروی جاذبه بین مولکولهای یک مایع ضعیفتر باشد ، فشار بخار آن بیشتر بوده و در دمای پایینتری بجوش می آید . مثلا فشار بخار اتانول در دمای 78 درجه برابر 760 mmHg است ، بنابراین اتانول در دمای 78 درجه بجوش می آید. با توجه به این توضیحات هنگام جوشیدن ،مایعات مختلف فشار بخار برابر ، ولی دماهای مختلف دارند .
محلولها

..................................................

شیمی 3 - خواص کلوئیدها
کلوئیدها از نظر اندازه ذرات بین محلول و سوسپانسیون قرار می گیرند و از طرفی مخلوط ناهمگن می باشند . بنابراین خواص آنها حدواسط محلول و مخلوط ناهمگن است و بیشتر خواص مخلوطهای ناهمگن را دارند . از نظر پایداری بهتر است بگوییم کلوئیدها نسبتا پایدار هستند . فقط کلوئیدهای باردار پایدار بوده و جدا نمی شوند . بقیه کلوئید ها بمرور زمان جدا می شوند . البته جدا شدن کلوئیدها نسبت به سوسپانسونها کندتر صورت می گیرد . در مورد شفاف بودن ، میزان شفاف بودن کلوئیدها کمتر از محلول ها است . بهتر است بگوییم ، شفاف و مات هستند و ذرات کلوئیدی می توانند بر پرتوی نور تاثیر داشته و مسیر نور در آنها قابل مشاهده است. (اثر تیندال )
محلولها

..................................................

پیش دانشگاهی - رادیکال
اتم یا گروهی از اتمها که دارای یک یا چند اربیتال تک الکترونی می باشند را رادیکال می گویند . رادیکالها ذراتی بسیار فعال و واکنش پذیر می باشند که به سرعت در واکنشهای شیمیایی شرکت می کنند
سینیتیک شیمیایی

..................................................

پیش دانشگاهی - سرعت واکنش
افزایش دما بر سرعت واکنشهایی که انرژی فعالسازی بیشتری دارند ، تاثیر بیشتری دارد . بطوریکه هر چه Ea یک واکنش بزرگتر باشد ، افزایش دما سرعت آنرا بیشتر افزایش می دهد .
سینیتیک شیمیایی

..................................................

پیش دانشگاهی - سرعت واکنش
در یک واکنش ، ماده ای که کوچکترین ضریب استوکیومتری را در معادله شیمیایی دارد ، کمترین سرعت و ماده ای که بزرگترین ضریب استوکیومتری را دارد بیشترین سرعت تولید یا مصرف را دارد . در واکنش زیر ماده A کمترین سرعت مصرف و ماده D بیشترین سرعت تولید را دارد . A + 2B ------>2C + 3D
سینیتیک شیمیایی

..................................................

پیش دانشگاهی - مواد جامد و مایع خالص
سرعت مصرف یا تولید مواد جامد یا مایع خالص را در واکنشهای شیمیایی نمیتوان بر حسب مولار بر زمان ( M/S) تعیین کرد . زیرا غلظت مواد جامد و مایع خالص ثابت بوده و در طول انجام واکنش تغییر نمی کنند . سرعت مصرف یا تولید این مواد را بایستی بر حسب مول بر زمان (mol/S) تعیین کرد .
سینیتیک شیمیایی

..................................................

پیش دانشگاهی - انرژی فعالسازی
انرژی فعالسازی ( رفت یا برگشت ) همواره مقداری مثبت است . در صورتیکه آنتالپی واکنش میتواند مثبت یا منفی باشد .
سینیتیک شیمیایی

..................................................

پیش دانشگاهی - واکنشهای برگشت پذیر
واکنشهای برگشت پذیر در یک سیستم شیمیایی بسته ، معمولا بطور کامل انجام نمی شوند . زیرا قبل از کامل شدن ، واکنش به تعادل رسیده و غلظت مواد واکنش ثابت می شود .
تعادل شیمیایی

..................................................

پیش دانشگاهی - پیچیده فعال
سطح انرژی پیچیده فعال ( کمپلکس فعال ) همواره بیشتر از سطح انرژی مواد واکنش دهنده و مواد فراورده است و در ساختار آن تمامی پیوندها ضعیف نمی شوند ، بلکه فقط پیوندهایی که قرار است تشکیل یا شکسته شوند سست و ضعیف می شوند که انها را بصورت نقطه چین نشان می دهند .
سینیتیک شیمیایی

..................................................

پیش دانشگاهی - تاثیر دما بر سرعت واکنش
افزایش دما موجب افزایش انرژی جنبشی مولکولهای واکنش دهنده شده و تعداد برخوردهای با انرژی کافی افزایش می یابد ، بنابراین سرعت واکنش افزایش خواهد یافت . ( تعداد مولکول بیشتری می توانند به پیچیده فعال تبدیل شوند ) هر چه انرژی فعالسازی واکنش بیشتر باشد ،افزایش دما سرعت واکنش را بیشتر افزایش می دهد ، لذا افزایش دما بر سرعت واکنشهای گرماگیر بیشتر است ، زیرا انرژی فعالسازی آنها بیشتر است.
سینیتیک شیمیایی

..................................................

پیش دانشگاهی - علت تاثیر بیشتر دما بر سرعت واکنشهای با Ea بیشتر
می دانیم در یک واکنش تنها واکنش دهنده هایی می توانند به فراورده تبدیل شوند که انرژی کافی برای تبدیل به پیچیده فعال را داشته باشند . در یک واکنش با Ea کم ، درصد زیادی از واکنش دهنده ها انرژی کافی داشته و به فراورده ها تبدیل می شوند ( مثلا 80% به فراورده تبدیل می شوند و 20% بصورت واکنش دهنده می مانند) ولی در یک واکنش با Ea زیاد ، درصد کمی از واکنش دهنده ها انرژی کافی داشته و به فراورده ها تبدیل می شوند ( مثلا 20% به فراورده تبدیل می شوند و 80% بصورت واکنش دهنده می مانند) . افزایش دما موجب افزایش سرعت واکنش می شود، زیرا واکنش دهنده های بیشتری انرژی کافی برای تبدیل به پیچیده فعال داشته و به فراورده تبدیل می شوند . بنابراین در واکنش با Ea کم ، که درصد واکنش دهنده ناچیز است ، تاثیر دما بر افزایش سرعت کم است ؛ ولی در واکنش با Ea زیاد ، که درصد واکنش دهنده ها قابل ملاحظه است ، تاثیر دما بر افزایش سرعت زیاد است .
سینیتیک شیمیایی

..................................................

پیش دانشگاهی - نمک چیست ؟
اگر بجای هیدروژنهای یک اسید ، فلز قرار گیرد به ترکیب حاصل نمک گفته می شود . نمکها ترکیبات یونی میباشند ، ولی نمی توان گفت تمام ترکیبات یونی نمک هستند ، زیرا بازها ( هیدروکسید فلزات ) و اکسید فلزات ، ترکیب یونی هستند ولی نمک نمی باشند . البته ترکیبات یون آمونیم هم نمک می باشند . زیرا یون آمونیم کاتیون چند اتمی بوده و می تواند تشکیل نمک بدهد . مانند : NaBr,K2SO4,NaHCO3,NH4Cl,LiNO3,NH4NO3 نمکها همگی ترکیب یونی هستند که از یونهای مثبت و منفی تشکیل شده اند ولی خود ترکیباتی خنثی میباشند . طریقه تشکیل نمکها گوناگون است ، از جمله : 1- واکنش بین اسید و باز 2- واکنش فلزات با اسید 3- واکنش فلز با نافلز 4- واکنش فلز با محلول نمک فلز دیگر 5- واکنش هالوژنها با محلول هالوژن پایین تر از خودش
اسید و باز

..................................................

پیش دانشگاهی - چرا ثابت تعادل تنها به دما بستگي دارد؟
ثابت تعادل زمانی تغییر می کند که غلظت واکنش دهنده ها و فرآورده ها در خلاف جهت هم تغییر کنند ، یعنی غلظت واکنش دهنده ها کاهش و غلظت فرآورده ها افزایش یابند یا برعکس غلظت واکنش دهنده ها افزایش و غلظت فرآورده ها کاهش یابد . در این صورت نسبت غلظت فرآورده ها به واکنش دهنده ها که همان ثابت تعادل است تغییر می کند . هنگام تغییر غلظت و فشار ، غلظت واکنش دهنده ها و فرآورده ها بگونه ای تغییر می کنند که هر دو افزایش یا هر دو کاهش می یابند ، در نتیجه نسبت بین آنها( K ) تغییر نخواهد کرد و فقط هنگام تغییر دما ، غلظت آنها در خلاف جهت هم تغییر می کنند که موجب تغییر مقدار ثابت تعادل می شود .
تعادلهای شیمیایی

..................................................

پیش دانشگاهی - تفاوت نقطه هم ارزی و نقطه پایانی
نقطه هم ارزی ، مقدار اسید یا بازی است که در واکنش سنجش حجمی طبق محاسبات استوکیومتری مورد نیاز است . می توان گفت با توجه به محاسبات استوکیومتری ( شیمی 3 ) برای واکنش مقدار معینی از اسید ، مقدار معینی باز مورد نیاز است . به این مقدار اسید یا باز که برای واکنش کامل اسید و باز مورد نیاز است ، نقطه هم ارزی گفته می شود . بنابراین نقطه هم ارزی بطور تئوری و بصورت محاسبات معین می شود . در نقطه هم ارزی وقتی اسید و باز با نسبت مولی معین بطور کامل با هم واکنش داده و تولید نمک می کنند ، محلول حاصل با توجه به نوع نمک بدست آمده می تواند اسیدی ، بازی یا خنثی باشد . اسید قوی و باز قوی : نمک خنثی -----> PH=7 اسید قوی و باز ضعیف : نمک اسید -----> PH<7 اسید ضعیف و باز قوی : نمک بازی -----> PH>7 به این PH ، PH نقطه هم ارزی می گویند . نقطه پایانی ، مقدار اسید یا بازی است که در آزمایش سنجش حجمی با توجه به تغییر رنگ شناساگر بدست می آید . می دانیم در آزمایش سنجش حجمی برای تشخیص کامل شدن واکنش از شناساگر استفاده می شود به این ترتیب که پایان آزمایش با تغییر رنگ شناساگر تعیین می شود ، از طرفی شناساگرهای مختلف در PH های مختلف تغییر رنگ می دهند که ممکن است با PH نطقه هم ارزی یکسان نباشد . بنابراین نقطه پایانی و هم ارزی یکسان بدست نخواهد آمد . # هر چه PH تغییر رنگ یک شناساگر به PH نقطه هم ارزی نزدیکتر باشد ، آزمایش سنجش حجمی دقیق تر خواهد بود .
اسید و باز

..................................................

پیش دانشگاهی - فرق اسید قوی با اسید غلیظ
منظور از اسید قوی ، اسیدی است که بطور کامل یونیزه شود . مانند HCl, HClO4 ولی منظور از اسید غلیظ ، محلولی از اسید با مولاریته زیاد است . مانند محلولی با مولاریته بالا از HNO2 ، HF , H2SO4 . یعنی اسید غلیظ می تواند قوی یا ضعیف باشد .
اسید و باز

..................................................

پیش دانشگاهی - حفاظت کاتدی
منظور از حفاظت کاتدی قرار دادن فلز مورد نظر در مجاورت فلز کاهنده تر می باشد . در این صورت هنگام واکنش ، فلزمورد نظر در مقابل فلز کاهنده تر نقش کاتد داشته و فلز کاهنده تر اکسایش می یابد . بدین ترتیب فلز مورد نظر در مقابل اکسایش که همان خوردگی است حفاظت می شود . به این روش حفاظت ، حفاظت کاتدی گفته می شود. به عنوان مثال برای حفاظت آهن در مقابل خوردگی آنرا در مجاورت روی (Zn) یا منیزیم Mg) قرار می دهند . بدین ترتیب آهن در مقابل این فلزات کاتد بوده و این فلزات با از دست دادن الکترون اکسایش می یابند .
الکتروشیمی

..................................................

پیش دانشگاهی - قدرت اسیدی کربوکسیلیک اسیدها
در کربوکسیلیک اسیدهای راست زنجیر هرچه تعداد اتمهای کربن افزایش یابد قدرت اسیدی کاهش می یابد ، زیرا گروههای کربنی ، گروههای الکترون دهنده می باشند که از میزان بار مثبت هیدروژن اسیدی گروه کربوکسیل می کاهند . بنابراین قدرت اسید ی اتانوئیک اسید از پروپانوئیک اسید بیشتر است . از طرفی هالوژنها الکترون کشنده هستند و موجب افزایش قدرت اسیدی کربوکسیلیک اسید می شوند ، بطوریکه هر چه هالوژن الکترونگاتیوی بیشتری داشته باشد ، قدرت اسیدی را بیشتر افزایش می دهد . بنابراین فلوئورواتانوئیک اسید از اتانوئیک اسید قدرت اسیدی بیشتری خواهد داشت و در نهایت قدرت اسیدی بصورت زیر خواهد بود : فلوئورواتانوئیک اسید > اتانوئیک اسید > پروپانوئیک اسید در مورد فلوئورو اتانوئیک اسید و کلرواتانوئیک اسید نیز چون الکترونگاتیوی فلوئور از کلر بیشتر است ، قدرت اسیدی این دو اسید بصورت زیر است : فلوئورواتانوئیک اسید > کلرواتانوئیک اسید

 

 

درخت ساکوار

ساکورا (به ژاپنی: 桜 サクラ Sakura) نامی است که مردم ژاپن، درخت گیلاس را به آن می‌خوانند. همچنین به شکوفهٔ درخت گیلاس نیز به‌اختصار ساکورا گفته می‌شود. ساکوراها هم در طبیعت به صورت خودرو و هم به صورت پرورشی وجود دارند. بیشتر گونه‌های درختان ساکورای پرورشی را ساکوراهای زینتی تشکیل می‌دهند. ساکوراهای زینتی از نظر زیبایی گل کیفیت بالایی دارند اما شکوفه‌ها معمولاً تبدیل به گیلاس نمی‌شوند یا در صورت تبدیل‌شدن، کیفیت لازم را برای عرضه به بازار ندارند. به غیر از کاشت این درخت جهت لذت‌بردن از زیبایی آن، از زمان‌های بسیار کهن تا کنون، علاوه بر میوه، از گل و برگ ساکورا نیز به‌عنوان مادهٔ غذایی استفاده می‌شود.

عمر درختان خودروی ساکورا بسیار طولانی‌است. عمر تک‌درختی به نام جیندای-زاکورا در استان یاماناشی در حدود ۲۰۰۰ سال برآورد شده‌است. ژاپنی‌ها از دیرباز به شکوفهٔ گیلاس و تماشای آن اهمیت خاصی می‌دادند و آن را گل سرسبد تمامی گل‌ها می‌دانند. به طور سنتی شکوفهٔ ساکورا گل ملی کشور ژاپن به شمار می‌آید و در شعر و ادبیات این کشور جایگاه خاصی دارد. ژاپن از نظر تعداد و تنوع درخت‌های گیلاس غنی‌ترین کشور دنیاست. امروزه در این کشور مجموع تعداد گونه‌‌، رقم و نژادهای ساکورا به حدود ۶۰۰ نوع رسیده‌است.

دربارهٔ ریشهٔ واژهٔ ساکورا 桜 چند نظریه وجود دارد. بر طبق نظر برخی از پژوهشگران، نام این نوع درختان در ابتدا هانا نو ساکو کی به معنی «درختی که گل از آن شکفته می‌شود» بوده‌است. بعد این نام تبدیل شده‌است به ساکو (به ژاپنی: 咲く、さく　saku) که معنای آن «شکفته‌شدن» است. سپس به آن پسوند را (به ژاپنی: 等、ら　ra) به معنی «مجموع» و «گروه» افزوده شده‌است‌، به طوری که روی هم واژهٔ ساکورا معنی «درختان شکوفا» می‌دهد.

ادامه در پیک بعدی *************************

آموزش شیمی 3 فصل 2

ترمودینامیک و ترموشیمیایی:
دانش مطالعه تبدیل شکل های مختلف انرژی  به یکدیگر و راه های انتقال آن ترمودینامیک نام دارد . وشاخه ای از شیمی که تغیییرات انرژی گرمایی در واکنش های شیمیایی را بررسی میکند ترموشیمیایی یا گرماشیمی نامیده میشود.  انرژی و ذرات سازنده ی یک ماده:
ذرات سازنده ی یک ماده همواره در حال حرکت و جنبش اند بنابر این دارای انرژی جنبشی هستند . به حرکت های نامنظم ذرات حرکت های گرمایی می گویند. حرکت های ذرات شامل حرکت انتقالی ،چرخشی و ارتعاشی است. مجموعه انرژی جنبشی ذرات سازنده ی ماده ، انرژی گرمایی آن ماده نامیده می شود. نکته :
1- انرژی جنبشی به جرم جسم و سرعت حرکت آن بستگی دارد .
2- اگر سرعت دو جسم یکسان باشد آن که جرمش
بیشتر است انرژی جنبشی بیشتری دارد.
3- اگر دو جسم جرمشان برابر باشند آن که سرعتش بیشتر است انرژی جنبشی بیشتری دارد.   یکاهای انرژی:

یکاها یا واحدهای رایج انرژی کالری و ژول هستند.
کالری مقدار گرمای مورد نیاز برای افزایش دمای یک گرم آب خالص به اندازه ی یک درجه ی سلسیوس است .
ژول انرژی لازم برای بال بردن جسمی به جرم 1Kgبه ارتفاع cm10از سطح زمین است.
برای اندازه گیری مقادیر ترمودینامیک بیشتر از kjوkcal
استفاده می شود.   حرکت مولکولی
یک مولکول می تواند دارای حرکت های زیر باشند:
1-انتقالی:
عبارت از حرکت مرکز جرم مولکول است
2- دورانی یا چرخشی:
عبارت از حرکت دورانی مولکول حول محوری که از مرکز جرم آن می گذرد.
3-ارتعاشی:
شامل نوسان اتم های مولکول به نحوی که مجموعا تأثیری
در حرکت مرکز جرم یا دوران حول این محور نداشته باشد. 

دانلود سوالات ادبیات فارسی 1و2و3

سوالات نهایی ادبیات فارسی جهت دانلود آماده استفاده است

جهت دانلود به ادامه مطلب بروید

دانلود سوالات ادبیات فارسی 1و2و3

سوالات نهایی ادبیات فارسی جهت دانلود آماده استفاده است

جهت دانلود به ادامه مطلب بروید

سوالت و پاسخنامه عربی 1

درس سوم
التلميذُ المثالي: دانش آموز نمونه

كلمه ها و تركيب هاي تازه :
اَسِف : متأسفم
الرخيص :‌ارزان
الْأخْدية : كفش
السّجادة : قاليچه
اِسْتَقْبََلَ :‌استقبال كرد
علّقَ : آويخت
اِسْتَيْقَظَ : بيدار شد
غداً :‌فردا
أصْبَحَ : شد، گرديد
المثالي : نمونه، الگو
اَقْبَلَ : روي آورد
الْمحرْقة : سوزان
اتْعقد : برگزار شد
الأسْوةَ :‌نمونه
الأنيقة : شيك
تَوَضّأ : وضو گرفت
الْبائع : فروشنده
الْمُسترحيّة :‌نمايش نامه
بائع الصّحف : روزنامه فروش
مَنِحَ –َ : بخشيد
الباهظ : گران
النّذير : هشدار دهنده
الْبشير : بشارت دهنده
الوسام : نشان
تكامَلَ : تنبلي كرد
هيّأَ : ساخت ، آماده كرد
الثّمن : قيمت
ثَمْنُه باهظ : قيمتش گران است
حبّب : خوشايند ساخت

 

قواعد درس سوم
معرفي باب تفعُّل : تفاعُل ، افتعال ، انفعال ، استفعال

اولين صيغه ماضي	اولين صيغه مضارع	مصدر	حروف زائد
تَفَّعَلَ	يَتَفَعَّلُ	تَفَعُّلْ	ت - ع
تعلم	يتعلم	تعلم	ت - ل
تَفاعَلَ	يَتَفاعَلُ	تَفاعُل	ت - ا
تواضع	يتواضع	تواضع	ت - ا
افْتَعَلَ	يَفْتَعِلُ	افتعال	ا - ت
احترم	يحترم	احترام	ا - ت
انْفَعَلَ	يَنْفَعِلُ	انفعال	ا - ن
انجمد	ينجمد	انجماد	ا - ن
استَفْعَلَ	يَستَفْعِلُ	استفعال	ا - س - ت
استخرج	يستخرج	استخراج	ا - س - ت

 

براي ساختن فعل امر : ابتدا حرف مضارع (ت) را از سر فعل مضارع مخاطب بر مي داريم سپس در صورت نياز بر سر فعل همزه مي آوريم. آنگاه حركت همزه را مشخص مي كنيم و در پايان از آخر فعل نون يا ضمه را حذف مي كنيم (غير از صيغه جمع مؤنث)

تَتَعلّمُ --> تَعَلّمْ
تتواضَعُ --> تواضَعْ
تَحْتَرِمُ --> احْتَرَمْ
تَسْتَخْرِجُ --> اِسْتَخْرِجْ

تمرينات درس سوم

تمرين اول
1- عيّن الصحيح علي حسَبَ النّصْ
بر اساس متن صحيح را معين كن :

1. انعقدت الحمْلةُ لتعيين التلميذ النّاجح .
جشن براي تعيين دانش آموزان موفق تعيين شد- صحيح

2.التلميذُ المثالي يَشْتَغِلُ بالدراسة و بَيْع الصّحفُ
دانش آموز نمونه به درس خواندن و روزنامه فروشي مشغول است- صحيح

3. الذي يَدْرُسُ و يَعْمَلُ لا يُمْكِنُ له النّجاحُ
كسي كه درس مي خواند و كار مي كند موفقيت براي او ممكن نيست- غلط

4. الذي يَجْمَعُ العملَ و الدّراسة يَعْرِفُ قيمة الوقْت
كسي كه كار و درس خواندن را جمع مي كند ارزش وقت را مي داند- صحيح

 

2– اِكْمل الفراغ مناسبا للضمير
جاي خالي را با ضمير مناسب پر كن

	هم	هن	هما	باب	انتما	انتن	انتم
ماضي(ض ع ف)	اِستضعفوا	اِستَضعفنَ	اِستضعَفا	استفعال	اِستضعفتما	اِستَضعفْتن	استضعفتم
مضارع(ع ر ض)	يَتعارضون	يتعارضنَ	يَتعارضانِ	تفاعل	تتعارضان	تَتعارضنَ	تتعارضون
امر(ع ل م)	_	_	_	تَفعل	تَعَّلما	تَعلمن	تعلموا

 

4 – عين الصحيح : صحيح را معين كن

1 – لا يَسْتَسْلِمُ الأحرارُ للظُّلم
انسانهاي آزده در برابر ظلم ....
تسليم نشدند
تسليم نمي شوند
نبايد تسليم شوند

2 – يا ايّهاالنبيُّ، جاهد الكفّار و المنافقينَ ....
اي پيامبر با كافران و منافقان .....
جهاد كردن
جهاد مي كني
جهاد كن

3– تعلّمُ حُسْنَ الاستماعِ كما نَتعلّمُ حسُِنَ الحديث
خوب گوش كردن را ....... همان طور كه خوب صحبت كردن را
بياموز – آموختي
مي آموزي – آموختي
بياموز – مي آموزي

 

پرتوهاي قرآني :
الف) با توجه به معني فعل هاي زير ترجمه ايات را كامل كنيد . نوع و صيغه و مصدر فعل هاي تعيين شده را بنويسيد.
تكبر (تكبر ورزيد)
اسْتكبَرَ (سركشي كرد)
كبّر (بزرگداشت داشت)

1. سَأَصْرِفُ عن آياتي الذيّن يتكبّرون َ في الارض بغيْر الحقّ
به زودي كساني را كه در زمين به ناحق تكبر مي ورزند از آياتم روي گردان خواهم ساخت.
نوع :مضارع - صيغه: جمع مذكر غايب - مصدر: تكبُّر

2 – اسْتكبَرَ هو و جُنودُهُ في الارض بغيْر الحق (قصص 39)
او و سپاهيانش به ناحق در زمين سركشي كردند
نوع : ماضي - صيغه: مفردمذكر غايب - مصدر اسكتبار

3 – يا ايُّها المدبر، قُمْ فَاَنْذرْ و رَبُّكَ فكَبّر (مدثر 1- 3)
اي جامه در سر كشيده ، برخيز و بيم ده و پروردگارت را بزرگ دار.
نوع : امر - صيغه : مفرد مذكر مخاطب مصدر: تكبير

 

ب – دو آينه زير را بخوانيد و به سؤالات پاسخ دهيد :
فاسْتغْفروُا لِذنوُبُهمْ و مَنْ يَغْفِرَُ الذّنوبَ الاّ الله . (آل عمران / 35)
پس براي گناهان خويش آمرزش خواستند و كيست جز خدا كه گناهان را بيامرزد

فسَبّحْ بحَمْدِ ربّكَ و اسْتَغفِرْهُ انّهُ كانَ توّابا ( نصر /3)
پس به ستايش پروردگارت تسبيح گوي و از او آمرزش بخواه كه در بسيار توبه پذير است
سؤال :

1- تفاوت ميان غفرو اسْتغفر از جهت معني چيست؟
غفر يعني ، آمرزيد در حالي كه استغفر يعني آمرزش خواست

2 - تفاوت ميان غفّر و استغفر از جهت معني چگونه است؟
غفر ثلاثي مجرد و استغفر ثلاثي مزيد است

 

سوال هاي كنكوري درس سوم

1- ترجمه كدام گزينه صحيح نيست؟ الف) اسْتقبَلَهُ المديرُ بحفاوةٍ . - مدير به گرمي از استقبال كرد
ب) نحنُ اَجتمعْنا هنا لتكريم تلميذٍ مثاليّ .- ما براي بزرگداشت دانش آموزي نمونه در اين جا جمع شده ايم.
ج) هلْ تعْرفين بائعَ الصّحفِ؟- آيا روزنامه فروشي را مي شناسي؟
د) هيّأ نفْسَهُ للذّهابُ - خودش براي رفتن آماده شد

2 – ترجمه كدام گزينه صحيح نيست؟الف) النّاجح :‌موفق
ب) علّقَ : معلق ماند
ج) الوسام : مدال
د) عُنُق : گردن

3 - ترجمه كدام گزينه صحيح نيست؟الف) تكامَلَ : تنبلي كرد
ب) الصُّحُف : روزنامه ها
ج) الرّخيص : گران
د) المسرحيّه : نمايش نامه

4 – كدام گزينه از باب تفاعل است؟الف) انْتخبْ
ب) يشْتَغِلُ
ج) يَتكاسَلونَ
د) تتأمّلُ

5 – كدام گزينه از باب انفعال است؟الف) اسْتكْبَرَ
ب) اجْتَمعنا
ج) يَتساقَطُ
د) يَنْبَسِطُ

6 – كدام گزينه از باب افتعال است ؟الف) يَسْتَمعُ
ب) كفّر
ج) ينْقلِبُ
د) اَرْسَلْنا

7 – كدام گزينه از باب تفعل است ؟الف) اسْتغْفروا
ب) سبّح
ج) أنْذِر
د) تتقدّمُونَ

8- كدام گزينه از باب استفعال است ؟الف) يتحدثانِ
ب) يَسْتكبرونَ
ج) يَفْتَخِرُ
د) اكْتَسبْنا

9 – كدام گزينه فعل امر مفردند كه مخاطب از تقدّم است؟الف) اقدّمْ
ب) تقدّمْ
ج) قدَّمْ
د) تَقدّمي

10 – كدام گزينه فعل امر مثني مؤنث مخاطب از تقابَلَ است؟الف) تقابلا
ب) تقابَلوا
ج) قابلا
د) اقابلا

11 – كدام گزينه فعل ماضي مفرد مؤنث غايب از احْتَملَ است؟الف) احْتَمِلْتَ
ب) احْتملا
ج) احْتَمِلَتْ
د) احْتَملْنَ

12- كدام گزينه فعل مضارع منفي مفرد مذكر غائب از انْقلب است؟الف) لا يَنقَلِبُ
ب) لا نَنْقَلِبُ
ج) ما يَنْقَلِبُ
د) لا يَنقَلِبانِ

13 – كدام گزينه فعل امر جمع مذكر مخاطب از استَقْبَلَ است؟الف) اسْتَقْبلوُا
ب) اسْتَقْلِبوا
ج) اِسْتَقْبِلْنَ
د) اسْتَقْبِلي

14 – كدام گزينه ثلاثي مزيد است؟الف ) رَجَعوا
ب) يَشْعرون
ج) اعتَمدَ
د) طرَفْتُمْ

15 – كدام باب سه حرف زايد دارد؟الف) استفعال
ب) تفعل
ج) انفعال
د) تعامل

سوالات شیمی 3

9- با توجه به معادله در شرایط دما و فشار ثابت از واکنش 6/4 لیتر گاز آمونیاک ، چند سانتیمتر مکعب گاز هیدروژن         1

 فلوئورید بدست می آید ؟                                                                                  

 

 

 

 

10- در صنعت نیتریک اسید طبق واکنشهای  زیر از آمونیاک بدست می آید .                                                                                1  

                   

        

          

برای  تهیه 100 کیلوگرم نیتریک اسید ، چند گرم آمونیاک بایستی مورد مصرف قرار گیرد ؟                                                           

 

 

 

 

 

 11-  ازواکنش 2/1 سانتیمتر مکعب آلومینیم با 40 میلی لیتر محلول 2/3 مولار سولفوریک اسید ، چند گرم گاز هیدروژن       2

 بدست می آید ؟                                                                                      

( چگالی Al=2/7 g/cm3)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

12- پتاسیم نیترات بر اثر حرارت بالا طبق معادله زیر تجزیه می شود . برای تولید 5600 سانتیمتر مکعب گاز اکسیژن  در    5/1

    چند گرم پتاسیم نیترات با درصد ناخالصی 24 نیاز داریم ؟                                                               STPشرایط 

              

 

 

سوالات فیزیک2 همراه با جواب تشریحی

سقوط آزاد: حرکتی است در راستای قائم و تنها تحت تاثیر نیروی وزن(در شرایط خلا– مقاومت هوا ناچیز).نوعی حرکت با شتاب ثابت است.جرم،جنس وشکل جسم هیچ تاثیری در حرکت ندارد.در این نوع حرکت سرعت در زمان های مساوی و متوالی Tتشکیل تصاعد حسابی با قدرنسبتgT میدهد ومسافت نیز تصاعدی است با قدر نسبت  .

    ,       ,     ,  * در حالتی کهT=1 باشد قدر نسبت برابرgاست.                                                                                              برای جسمی که رها شده:                                                                                                                                                           برای جسمی که به سمت پایین پرتاب شده:                                                                                                   برای جسمی که به سمت بالا پرتاب شده:قدر نسبت-g است   و       

قرارداد: به سمت بالا+ به سمت پایین– است. 

تست:(سراسری)گلوله ای درشرایط خلا رها میشود وبا سرعت  به زمین می خورد.یک ثانیه قبل ازبرخورد به زمین در چه ارتفاعی برحسب متر بوده است؟                                75(4      30(3        35(2       40(1

تست:(سراسری)گلوله ای در شرایط خلا از ارتفاع h رها می شود و 100m آخر سقوط را در 2s طی می کندh چند متر بوده است؟                                                                   245(4    180(3     320(2     125(1                                                                      

تست:(سراسری)گلوله ای در شرایط خلا از بالای برجی با سرعت اولیه ی  رو به بالا پرتاب می شود و 2S بعد به به جای اولش و2S بعد به زمین می خورد.ارتفاع برج چند متر بوده است؟25(4       40(3      45(2       80(1

تست:(سراسری)گلوله ای در شرایط خلا به سمت پایین پرتاب می شود و در ثانیه ی هشتم دو برابر ثانیه ی دوم حرکتش جابه جا می شود.سرعت اولیه ی جسم چند  بوده است؟         45(4       30(3        25(2        15(1                                                                                                                                                                                                         

یادآوری:در حرکت کند شونده علامت سرعت وشتاب مخالف هستند.

  y= gt²  V₀t                         V= gt V₀                   V²- V₀² = 2g y)                                                                                                                                     مثال:ازلبه پرتگاهی به ارتفاع 25m جسمی راباسرعت 20 به سمت بالاپرتاب می کنیم.پس ازچه مدت به زمین می رسد؟   

معادلات حرکت جسمی که رها شده است:(سقوط آزاد به سمت پایین بدون سرعت اولیه0 = V₀ )  1) y= gt²           V=gt                       5) V² =2gy y=vt gt² V      پایینون سرعت اولیه       جسم هیچ تاثیری در حرکت ندارد.

                             4) 3)               y= vt           2)

            =                 8)    =7)                      =  =6)  

* سرعت متوسط در ثانیه ی t ام با مسافت برابراست و درnثانیه ازt:                           

* در تمام روابط فوق مقادیر مثبت می باشند. y در روابط فوق جابه جایی و مسافت طی شده توسط متحرک است اگر جسم از ارتفاع h رها شده باشد ارتفاعش از سطح زمین h – y خواهد شد.

*طبق رابطه 1 اگر جسمی در شرایط خلا رها شود مسافت پیموده شده اش با مجذور زمان متناسب است:  =           بنابر این جسمی که پس از مدت t از رها شدن به زمین می رسد در مدت   به اندازه ی   راهش را می پیماید. *طبق رابطه ی 5 اگر جسمی در شرایط خلا رها شود سرعت با جذر مسافت متناسب است:            =     بنابر این جسمی که  پس از رها شدن با سرعت v به زمین می رسد هنگامی که به اندازه ی   راهش را می پیماید سرعتش  است.  

*نمودار مسافت طی شده برحسب مجذور زمان جسمی که رها شده استy                                                                 مانند شکل است که شیب ان معرف نصف شتاب جاذبه ی محل می باشد.  

                                                                                                         

تست:جسمی از ارتفاع 80 متری سطح زمین رها می شود در60 متری زمین سرعتش چه کسری از سرعت برخورد به زمین است؟ 1)        2)        3)       4)2

تست:(آزاد)گلوله ای درخلا از ارتفاع h رها می شود ومسافتی که در ثانیه ی آخر طی می کند برابر تمام مسافت طی شده قبل از آن است. h چند متر بوده است؟                  75(4           30(3             135(2         58(1                                                                                                                                                                                                                                                       

معادلات حرکت سقوط آزاد به سمت پایین با سرعت اولیه V₀ :                   1) y = gt²+v ₀t                     V=gt+V₀               5) V² V₀²=2gy   y=vt gt² V      پایینون سرعت اولیه       جسم هیچ تاثیری در حرکت ندارد.

                            4)  3)              y= (v+v₀)t      2)

 =              8)   + V₀ =7)                     V₀+  =  = 6)  

* سرعت متوسط در ثانیه ی t ام با مسافت برابراست و درnثانیه ازt:                   

* در تمام روابط فوق مقادیر مثبت می باشند. y در روابط فوق جابه جایی و مسافت است اگر جسم از ارتفاع h پرتاب شده باشد ارتفاعش h – y خواهد شد.

 معادلات حرکت سقوط آزاد جسمی که با سرعت اولیه V₀ به سمت بالا پرتاب شده:  1) y =   gt²+v ₀t +Y₀    V= gt+V₀  5) V² V₀²= 2g(y - Y₀)   y= vt gt² V      پایینون سرعت اولیه       جسم هیچ تاثیری در حرکت ندارد.

 +Y₀        4) 3)          y= ( v+v₀)t +Y₀     2)

 - =     8)   + V₀  - =7)             V₀+  - =  = 6)  

* سرعت متوسط در ثانیه ی t ام با مسافت برابراست و درnثانیه ازt:               

* در تمام روابط فوق مقادیر مثبت می باشند. y و Y₀ در روابط فوق ارتفاع است اگر جسم در سطح زمین باشد y یا Y₀ برابر صفر فرض می شود.

*هنگامی که جهت حرکت جسم به سمت بالاست از علامت + برای V استفاده می کنیم پایین - .             

تست:بزرگی سرعت گلوله ای که در شرایط خلا از بالای برجی با سرعت اولیه ی  رو به بالا پرتاب می شود وقتی به زمین می خورد V است.اگرسرعت اولیه ی پرتاب   بود سرعت جسم در لحظه ی رسیدن به زمین:      1)بیش از 2V می شود                                2) 2V  می شود                                                         3)کمتر از 2V و بیش از V می شود                4) به h بستگی دارد ممکن است بیش از 2V یا کمتر از آن شود. 

مشخصات نقطه ی اوج: در نقطه ی اوج سرعت صفر استV=0 .اگر سرعت درنقطه ای v باشد

  ,   :ارتفاع اوج                            :زمان  اوج 

*فاصله هرنقطه تا اوج با مجذورسرعت در آن نقطه نسبت مستقیم وبا شدت میدان نسبت عکس دارد.                                                                                                                                             *زمان رفت و برگشت به هر نقطه دو برابر زمان رسیدن به نقطه ی اوج است.          تست:دو جسم همزمان از یک نقطه با سرعت اولیه ی یکسان  در دو سوی مخالف بالا وپایین پرتاب می شوند اگر زمان حرکت یکی دو برابر دیگری باشد ارتفاع نقطه ی پرتاب چند متر بوده است؟                                                 160(4                             80(3                                 40(2                            20(1                                                                                                                                *زمان اوج همچنین زمان  رفت و برگشت به هر نقطه با سرعت در آن نقطه نسبت مستقیم و با شدت میدان گرانش محل نسبت عکس دارد.                                                                                                *ارتفاع اوج با زمان اوج همچنین زمان  رفت و برگشت به هر نقطه متناسب هستند.                                                      *مسافت طی شده در n ثانیه ی آخر قبل از رسیدن به اوج:                                                    *مسافت طی شده در ثانیه ی آخر قبل از رسیدن به اوج:همواره نصف شدت میدان گرانش محل است.

*یک نقطه ی دو گانه:هنگامی که جسمی به سمت بالا پرتاب می شود از هر نقطه بالای نقطه ی پرتاب دو بار می گذرد،هر یک از این نقاط را یک نقطه ی دو گانه می گوییم.(به جز نقطه ی اوج که منحصر به فرد یا یگانه می باشد.)

مشخصات یک نقطه ی دو گانه:اگر جسمی را با سرعت اولیه ی  به سمت بالا پرتاب کنیم و هنگام رفت در لحظه ی  از یک نقطه ی دو گانه بگذرد و در هنگام بازگشت در لحظه ی  از همان نقطه بگذرد،  و  ریشه های معادله ی درجه دوم هستند که در آن h فاصله ی این نقطه از نقطه ی پرتاب است.    

سرعت اولیه ی جسمی که در یک نقطه ی دو گانه است:           فاصله ی یک نقطه ی دو گانه تا نقطه ی پرتاب:                                               سرعت جسمی که در یک نقطه ی دو گانه است:                         زمان اوج جسمی که در یک نقطه ی دو گانه است از لحظه ی پرتاب:             

مثال:جسمی از سطح زمین رو به بالا پرتاب می شود در لحظات 3S , 5S از لبه ی پنجره ای می گذرد.سرعت اولیه ی پرتاب و ارتفاع پنجره چقدراست؟                                                                                                

تست:(سراسری)گلوله ای در شرایط خلا با سرعت اولیه ی  رو به بالا پرتاب می شود اگر زمان دو عبور متوالی از  ارتفاع اوج 2S باشدارتفاع اوج چند متر بوده است؟15(4             12.5(3           10(2          17.5(1                                     تمرین:روابط زیر را به دست آورید:                                                                                                                                الف- مدت زمانی که طول می کشد تاسرعت گلوله به  برسد:  ب- ارتفاعی که درآن سرعت گلوله به  برسد:               د- مدت زمانی که طول میکشد تا گلوله به  ارتفاع اوج برسد:        ج- سرعت گلوله در  ارتفاع اوج:                                                           1)              2)     3)                                    4)      برخورد گلوله ها:                                                                                                                                                       الف – اگر گلوله ای را با سرعت اولیه ی  به سمت با لا پرتاب کنیم و  ثانیه بعد از همان نقطه و با همان سرعت اولیه گلوله ی دیگری را پرتاب کنیم در لحظه ی برخورد،گلوله ها در یک نقطه ی دو گانه هستند و    بنابر این سرعت گلوله ها در این نقطه عبارت است از:              g                                                         

مثال:گلوله ای را با سرعت اولیه ی  به سمت بالا پرتاب می کنیم ، چه مدت بعد گلوله دیگری را با همان سرعت به سمت بالا پرتاب کنیم تا در  ارتفاع اوج به گلوله ی اول برخورد کند؟  یا                             

ب – دو گلوله هم زمان از دو نقطه پرتاب شوند،اگر فاصله ی دو گلوله در لحظه ی پرتاب را d و سرعت نسبی آنها را V فرض کنیم،زمان برخورد آنها عبارت است از:                                                                                                                                         *شتاب نسبی دو گلوله ی دارای حرکت سقوط آزاد صفر است.                                                             تست1:گلوله ای از سطح زمین با سرعت  رو به بالا و گلوله دیگری همزمان از یک بلندی با سرعت  رو به پایین پرتاب میشود 0.1S بعد سرعت نسبی دو گلوله چند  است؟ (4           24(3             10(2           2(1 تست2:(سراسری)گلوله ای در شرایط خلا با سرعت اولیه ی  رو به بالا پرتاب می شود اگر گلوله ی دیگری بعد از 2 ثانیه باهمان سرعت در همان راستا به بالا پرتاب کنیم ودر ارتفاع 15 متری مبدا به هم برخورد کنند  چند است؟  15(4          20(3            10(2          30(1                                                                                  

تست3:اگر در شرایط خلا جسمی از 30متری رها شود با سرعت 24متربرثانیه به زمین برسد،شتاب گرانش در محل آزمایش چند متربرمجذورثانیه است؟1)6_/9          2)8_/9       3)81_/9          4)10

تست4:اگر در شرایط خلا و درمحلی که شتاب گرانش 8_/9 متربرمجذورثانیه است،جسمی از ارتفاع 1_/44متری رها شود اندازه ی سرعت متوسط در ثانیه ی آخر حرکت چند متربرثانیه است؟1)9_/14    2)30    3)5_/24     4)25

تست5:گلوله ای از سطح زمین با سرعت اولیه ی V_o در هوا در راستای قائم به سمت بالا پرتاب می شود.پس از مدت t₁ به نقطه ی اوج می رسد و در برگشت درمدت t₂ با سرعت V به زمین می رسد.کدام گزینه درست است؟                     1)V = V_o و t₂ = t₁     2)V V_o و t₁ t₂   3) V V_o و t₁ t₂   4) V V_o و t₁ t₂

تست6:گلوله ای در شرایط خلا با سرعت  در راستای قائم از ارتفاع h به طرف بالا پرتاب می شود و 5_/2 ثانیه قبل از برخورد به زمین سرعت  دارد h چند متر است؟g=10 1)60       2)80      3)135      4)200    تست7:بالنی با سرعت 10 متر بر ثانیه در راستای قائم به سمت بالا در حال حرکت است.اگر جسمی را از درون بالن رها کنیم جسم با سرعت 30متربرثانیه به زمین می رسد،ارتفاع بالن در لحظه ی رسیدن جسم به زمین چند متر است؟                                                                                     1)40       2)80       3)25        4)160     

تست8:جسمی را از ارتفاع h با سرعت V_o به پایین پرتاب می کنیم،بعد از 4 ثانیه به زمین می رسد،در فاصله لحظات 1 تا 3 ثانیه مقدار 90 متر جابه جا می شود،h چند متر است؟1)380      2)180     3)320        4)120

تست9:آسانسوری باسرعت5متربرثانیه پایین میآید شخصی که داخل آسانسوراست گلوله کوچکی را ازارتفاع80سانتی متری کف آسانسور رها می کند،گلوله پس از چند ثانیه به کف می رسد؟1)2_/0     2)4_/0       3)8_/0      4)16_/0

تست10:آسانسوری از حال سکون با شتاب 8_/1 متربرمجذورثانیه پایین میآید دو ثانیه بعد شخصی که داخل آسانسوراست گلوله کوچکی را از ارتفاع 1 متری کف آسانسور رها می کند،سرعت گلوله نسبت به شخص داخل آسانسور هنگام برخورد با کف آسانسورچند متر برثانیه است؟g=9.8   1)4         2)4_/0       3)6_/7       4) 5_/4

تست11:گلوله ای در شرایط خلا با سرعت  در راستای قائم پرتاب می شود و در2 ثانیه آخر حرکت 90 متر جا به جا می شود ارتفاع پرتاب چند متر است؟ g=10         تجربی89  1)120      2)140      3)135      4)200

تست12:گلوله ای در شرایط خلا با سرعت  در راستای قائم از ارتفاع h به طرف بالا پرتاب می شود وپس از 4_/7 ثانیه به زمین می رسد.8_/5 ثانیه پس ازپرتاب،گلوله درچند متری زمین قرار دارد؟ g=10تجربی خارج کشور89                                                                                                     1)29       2)58       3)2_/67        4)2_/96

1)2      2) 3      3)1     4)3     5)4     6)4       7)2       8)2      9)2     10)1       11)2        12)3

ترجمه عربی 1 تا درس 6

ترجمه عربی 1 تا درس 6

.: Weblog Themes By Blog Skin :.

 

عربی اول عمومی ، دوم عمومی و انسانی ، سوم عمومی وانسانی دبیرستان

ترجمه دروس عربی سال اول دبیرستان

درس اول

پروردگارا ، اعضای بیرونی بدن مرا برای خدمت به خودت قوی کن واعضای درونی بدن مرا برای برخورداری از عزمی راسخ ،استوار بدار (یاری کن) .

پرودگارا چهره ام را به سوی تو قرار دادم و ای پروردگار ، دستم را به سوی تو دراز کرده ام .

ای کسی که فراخیِ نعمت را به کمال داده است و ای بر طرف کننده ی  بلا ها . بر محمّد و خاندان محمّد درود بفرست و برای من آنچه را که تو شایسته آن هستی انجام بده .

درس دوم

خدایا مدتی است که مسلمان شده ام ولی دوستم را ندیده ام با مادرم در این باره صحبت کردم او اجازه نمی دهد و پیر است نیازمند پرستاری و مراقبت است .

ولی ...

چه کنم ؟ آیا مرا کمک می کنی ؟!

شبی

مادر جان صبرم تمام شده ! من مشتاق دیدار پیامبر (ص) هستم.

چگونه بر دوری تو صبر کنم! ... نه ... نه ... من پیر هستم ... نمی توانم ... !

ولی قبل از غروب خورشید باز خواهم گشت به تو قول می دهم!

ولی ... عیبی ندارد ... بسیار خوب . من قبل از غروب خورشید منتظرت هستم .

حتماً ... حتماً ... خیلی متشکرم ای مادر!

در راه

چگونه این نعمت را شکر کنم؟!

بعد از چند ساعت من در خدمت دوستم هستم!

آیا ممکن است ...؟ ای اویس ! آیا باور می کنی؟

اویس به شهر پیامبر(ص) نزدیک شد. چه سعادتی ! چه سعادتی!

و در شهر

آقا!آقا ... خانه پیامبر(ص) کجاست ؟ کجاست ...

آنجا ،آنجا

آه ... رسیدم .... پایان جدایی ... !

به در خانه زد .

ببخشید، دوست من! می خواهم دوستم رسول خدا(ص) را دیدار کنم.

خوش آمدید.

نه ... نه ... کجاست ... کجاست؟

او به جایی نزدیک سفر کرده است ،

انشاءالله بعد از مدت کمی برمی گردد.

این مسافت دور را برای دیدار دوستم پیمودم.

مادرم؟!

با ناراحتی بر روی زمین نشست ... به آسمان نگاه کرد به دنبال جای خورشید

 می گشت ...

وفای به عهد؟!

اویس با ناراحتی از جایش بر خاست وبه یارپیامبر گفت: بیشتر از این نمی توانم! مادرم منتظرم است .

... سلامم را به دوستم برسان وشهر را ترک کرد .

پیامبر (ص) از سفرش بازگشت ...

به راستی که من نفس خدای رحمان را از جانب یمن می یابم ! بوی بهشت از سمت "قرن" پخش می شود!

وبعد از سالها ... اویس در حالی که از محبوب محبوبش دفاع می کرد در جنگ صفّین جهاد کرد پس شهید بر روی زمین افتاد. شهادت بر تو گوارا باد ای اویس .

درس سوم

دانش آموز نمونه

ارزان است ... ارزان است ... !

لباس های زیبا ... کفش های شیک ... ! همه چیز ارزان است ... بشتابید... بشتابید .

این بسیار زیباست ... بهای (قیمت) آن گران است!

ای پسرم انتخاب کن . به بها (قیمت)فکر نکن .

مادر ! چرا این دانش آموز مشغول روزنامه فروشی است؟

آیا درس ندارد؟!

بله ولی اینان از خواندن درسها فرار می کنند. آنان تنبلی می کنند ... حتماً ... هیچ شکّی نیست.

ولی  تو را چه می شود که درنگ می کنی(می اندیشی) ... ؟!

خورشید سوزان است ... فردا جشن است .

مادر!جشنی در مدرسه بر گزار می شود.

چیز زیبایی است ! به چه مناسبتی؟

برای تعیین دانش آموز نمونه.

او کیست؟

نمی دانم ... حتماً آن پسر  . نمی دانم  . نمی دانم .

به هر حال ... آیا با هم می رویم ای مادر؟

ای پسرکم! تو می دانی که فردا وقت تحویل قالیچه به صاحبش است. نمی توانم، متأسفم .

عیبی ندارد.

قبل از طلوع صبح بیدار شد و وضو گرفت و بعد از نماز ، خودش را برای رفتن آماده کرد ... پس به تنهایی رفت .

فـﻰ الْمدرسةِ

در مدرسه :

خوش آمدید ... خوش آمدید ... بفرمایید ... بفرمایید ...

خیلی متشکّرم

و بعد از چند دقیقه مراسم شروع شد و بعد از اجرای نمایشنامه ای و سرودی ...

ما اینجا برای بزرگداشت دانش آموز ی نمونه جمع شده ایم ... او برای همه الگوست ... در اخلاق ... در درس ... وکار. این وی است "سعید" .

خدایا ! چه می بینم ؟ او همان فروشنده است .

پسرکم ... پسرکم ... اشتباه کرده ام ... نه ... نه .... او موفّق است .

در حقیقت ما تنبلی و سستی می کنیم .

سعید جلو آمد و مدیر به گرمی از او استقبال کرد و بعد از دست دادن با او مدال تلاش و فعّالّیت را به گردن او آویخت و جایزه ای به او بخشید.

درس چهارم

عبرت

ای مردم کاروان اعلاحضرت قارون بزرگ در راه است. دور شوید. دور شوید.

خدایا ما را از شرّ این طاغوت خلاص کن .

به راستی او بدترین آفریده است .

نگاه کن ... قارون با شکوه خارج شد.

ای کاش ثروت قارون از آنِ ما بود ... !

برادر من!  فایده ثروتی که پشت آن لعنت مردم است چیست؟    او نسبت به نعمت خدا کافر است.

برما لازم است به سوی قارون برویم.

آیا نصیحت قبول می کند؟

نه ... نه ... معلوم است ... او مرد خود بزرگ بینی است .

برما لازم است کار واجب را به جا بیاوریم ما مژده دهنده و بیم دهنده هستم .

در قصر قارون :

چه می خواهید ؟

امر به معروف و نهی از منکر را(دستور دادن به کار نیک و باز داشتن از کار زشت)

ای قارون

ای قارون به فقیران و بیچارگان و ستمدیدگان نیکی کن .

شما مـﺆمن به دین موسی هستید ...!

ای نگهبان !

دیناری از طلا (یک دینار طلا) به آنان بپرداز ... آنان فقیرند ...

نه ... نه ... پول نمی خواهیم.

وکسانی که طلا و نقره جمع می کنند و آن را در راه خدا انفاق نمی کنند آنان را به عذاب دردناکی بشارت بده .

این حرفها چیست؟

خارج شوید ... قصرم را ترک کنید ...

شما فساد کننده هستید .

به راستی که تو سزای کارت را مشاهده خواهی کرد .

چند ماه بعد:

شنیده ام که موسی (ع) قارون را به راه حق دعوت کرده است .

آری ... ولی ... او به دین پیامبران کافر است .

فرار ... فرار ...

این عاقبت تکذیب کنندگان است .

چه اتفاقی افتاده است؟

خدا بر قارون عذاب نازل کرده ... عذاب ...

کمک ... کمک!

اموالم رابه زودی انفاق خواهم کرد ...

به زودی به فقیران کمک خواهم کرد ...

هنگام گریز نیست.

و این چنین ، زمین او را بلعید و زینت و کاروان و قصرها از بین رفت و قارون عبرتی برای نسلها شد .

درس پنجم

صحنه هایی از زندگی ساده

بازار پارچه فروشان :

امام علی "سلام بر او باد" همراه خدمتگزار جوانش به سوی بازار رفت .

لباسها ... لباسها ... از بهترین انواع ...

آیا پیراهنی برای خودم و پیراهنی برای خدمتگزارم داری؟

بله ... بله ... ای امیر مـﺆمنان . بفرما . من در خدمت تو هستم ...

وقتی امیر مـﺆمنان دانست که فروشنده او را شناخته است ،آنجا را ترک کرد وبه دکّان دیگری رفت . 

جامه ای برا ی خودم و جامه ای برای خدمتگزارم می خواهم.

بفرما ... بفرما ... من در خدمت تو هستم؟

امام پیراهنی به سه درهم و پیراهنی ارزان تر انتخاب کرد .

این از آنِ تو و ارزان تر از آنِ من .

نه ... نه ... تو به آن سزاوارتری ... تو امیر مـﺆمنانی ... !

نه ... تو جوان هستی و تمایلات جوانان را داری .

بعد از مدّتی امام "بر او سلام باد" برای بر پا کردن نماز جمعه حاضر شد.

در هنگام خطبه :

ای پدرم! نگاه ... نگاه کن ... !                  امیر مـﺆمنان احساس گرمای شدید می کند او خودش را با آستینش باد می زند.

نه ... نه ... ای پسرم! او خودش را باد نمی زند ... بلکه پیراهنش را خشک می کند. او آن را        قبل از حضورش برای نماز شسته است.

عجیب است ... ! عجیب است ... ! آیا پیراهن دیگری ندارد؟!

تعجّب نکن! داستانی را بعد از مغرب برایت توضیح خواهم داد.

بعد از نماز مغرب، پدر صحنه پیش آمده را برایش ترسیم کرد .

در روزی از روزها:

یکی از یاران : رسول خدا غمگین است ... او ... چه کنیم؟

سلمان: من می دانم چه کنم ؟! او از دیدار دخترش فاطمه شاد می شود. پس سلمان به خانه فاطمه (س) رفت و به او خبر داد.

در راه :

وقتی سلمان لباسهای فاطمه (س) را دید; شروع به گریه کرد ...

چه اندوهی! دختران سزار وخسرو در پارچه های ابریشم و حریرند و لباس دختر محمّد این چنین است.

بعد از چند دقیقه نزد پیامبر(ص)

فاطمه(س): ای رسول خدا سلمان از لباسهایم تعجّب کرد ...

رسول خدا(ص):ای سلمان! به راستی که دخترم در"گروه پیشتازان" است .

درس ششم

تجربه

مادر: خدای من! ... دخترم! چه کنم؟

او به شدّت مریض است ... به کجا مراجعه کنم؟

خواهر_ هیچ فایدهای ندارد ... هیچ فایده ای ندارد ...

ای خواهرم! بی تابی نکن نه ...

چرا ، نمی توانم . دختر عزیزم بیمار است .

این بیماری در این شهر شیوع دارد . . . هیچ چاره ای نیست . . .

در شهر:

مصیبتی بزرگ! چرا پزشکان نمی توانند این بیماران را معالجه کنند؟

تعداد بیماران بسیار است ... و بیمارستان مناسبی در شهر نیست.

مجلس مشورتی:

ای وزیر ! اخبار چه داری؟

اخبار تأسّف بار ... مردم در مصیبت بزرگی افتاده اند. بیماری ها شایع شده است.

چرا راهی برای حلّ این بیماری جست وجو نمی کنید؟

دانشمندان کشور را برای جست و جو پیرامون این امر دعوت می کنیم.(می خواهیم)

خوب است ، خوب است .

آفرین! دانشمند مشهوری در شهر ری وجود دارد. او پزشک ماهری است .

منظور تو محمّد بن زکریّای رازی کاشف الکل است؟!

خوب است، خوب است! او را با شکوه و احترام دعوت کنید.(بخواهید)

نزد رازی :

ای دانشمند شکوهمند! شهر ما در مشکل بزرگی قرار دارد ... بیماریها شایع است وبیمارستان مناسبی نداریم.

چرا اقدام به ساختن بیمارستان نمی کنید؟

مشکل ما به دست آوردن جای مناسبی برای بیمارستان است.

اختلاف بسیاری میان پزشکان در مورد تعیین جای مناسب وجود دارد .

بسیارخوب ،بسیار خوب من در مورد این امر فکر می کنم.

تا کی؟

تا آخر هفته!

در خانه :

خدایا در قلبم نور و فهم و علم قرار بده

انواع تغییرات فیزیکی

مطالب علمی و هنری و ورزشی و تصاویری از طبیعت

انواع تغییرات فیزیکی مواد

مثالهایی برای تغییر فیزیکی

 

·         مغناطیسی شدن آهن در مجاورت آهن ربا یک پدیده فیزیکی است. زیرا اولا اثری بر خواص شیمیایی آهن ندارد و ثانیا با دور کردن آهن ربا و یا با استفاده از روش‌های فیزیکی می‌توان این خاصیت را از بین برد.

 

·         اغلب فرایندهای انحلال از فسیل ، حل شدن قند یا نمک در آب ، حل شدن بنزن در تولوئن و حل شدن ید در تتراکلریدکربن.

 

·         ملغمه شدن فلزات (آلیاژ فلزات).

 

·         تصعید نفتالین در دمای اتاق.

 

·         مخلوط کردن گرد کات کبود آبی رنگ و پودر زرد رنگ گوگرد و تولید گرد سبز رنگ نیز صرفا یک پدیده فیزیکی است و تغییر رنگ آن ناشی از انجام یک پدیده شیمیایی نیست.

 

آسیاب کردن مواد نیز یک پدیده فیزیکی می‌باشد. زیرا هیچگونه تغییری در ساختار مواد صورت نمی‌گیرد.

 

انحلال

 

پدیده انحلال نیز یک پدیده فیزیکی می‌باشد و بطور کلی ، حل شدن یک ماده حل شونده در یک حلال ، شامل مراحل زیر می‌باشد:

 

·         جدا شدن ذرات تشکیل دهنده ماده حل شونده از یکدیگر.

 

·         جدا شدن مولکولهای حلال از یکدیگر و پخش شدن ذرات ماده حل شونده در بین مولکولهای حلال.

 

·         بوجود آمدن نیروی جاذبه بین ذرات جسم حل‌شونده و مولکولهای حلال.

 

در مرحله اول و دوم‌ ، برای غلبه بر نیروهای جاذبه بین مولکولی مواد حل‌شونده و حلال ، باید انرژی جذب شود و در مرحله سوم با بوجود آمدن نیروهای جاذبه بین ذرات حل‌شونده و حلال ، انرژی آزاد می‌شود. بدین ترتیب اگر انرژی جذب شده بیشتر از انرژی آزاد شده باشد فرایند حل شدن ، گرماگیر است و برعکس اگر انرژی جذب شده کمتر از انرژی آزاد شده باشد، فرایند انحلال ، گرماده است. برای مثال ، حل شدن اسید سولفوریک و هیدروکسید سدیم در آب ، گرماده و حل شدن اوره در کلرید آمونیوم در آب ، گرماگیر می‌باشد.

 

 

 

 

 

تقطیر

 

اجزای سازنده محلولی از یک ماده حل شده غیر فرار را می‌توان با تقطیر ساده از هم جدا کرد. برای این کار ، محلول را می‌جوشانیم تا حلال فرار ، تبخیر و از ماده حل‌شده جدا شود. با سرد کردن بخار ، حلال مایع جمع آوری می‌شود و ماده حل شده غیر فرار بصورت باقیمانده تقطیر باقی می‌ماند و اجزای سازنده محلول ، حاوی چند جزء فرار را می‌توان با فرایند تقطیر جزء به جزء با استفاده از اختلاف دمای جوش از هم جدا کرد، مانند تقطیر جزء به جزء نفت خام.

 

تبلور

 

تبلور معمولا در موقع تبدیل یک حالت فیزیکی به حالت فیزیکی دیگر صورت می‌گیرد. این تبدیل به سه صورت زیر انجام می‌شود:

 

·         تبلور در هنگام تبدیل حالت مایع به جامد: این نوع تبلور به دو صورت زیر انجام می‌گیرد:

 

o        انجماد مواد مذاب: در اثر سرد کردن ماده مذاب ، اتمها یا مولکولها با هر موقعیتی که دارند، متراکم و بی‌حرکت می‌شوند و ماده منجمد می‌شود. در این صورت ، جسمی جامد بدون داشتن نظم ذره‌ای تشکیل می‌شود. ولی اگر سرد شدن به آرامی و کندی انجام گیرد، اتمها و مولکولها با توجه به نیروی جاذبه و اطاعت از شبکه تبلور کنار هم چیده شده و بلور منتظمی را تشکیل می‌دهند.

 

o        تبلور مواد محلول: در این نوع تبلور ، باید محلول به حالت فراسیر شده باشد. در چنین محلولهایی ، بلورها تشکیل و ته‌نشین می‌شوند. رشد بلورها از طریق اتصال منظم یونها ، اتمها و یا مولکولهای معلق در محلول به نطفه های بلور صورت می‌گیرد.

 

·         تبلور در هنگام تبدیل حالت بخار به جامد (سوبلیماسیون): در این حالت تبلور بلورها مستقیما از تبدیل بخار به جامد حاصل می‌شوند. مثال بسیار روشن ، تشکیل قشرهای بلور یخ ناشی از انجماد مستقیم بخار آب اطاقها بر روی شیشه پنجره‌ها در سرمای زمستان می‌باشد.

 

·         تبلور مواد جامد: تشکیل بلورهای دانه درشت از بلورهای کوچکتر که تحت تاثیر فشار و حرارت و در مدت زمان طولانی صورت می‌گیرد، مانند تشکیل بلورهای دانه درشت کلسیت از بلورهای ریز کربنات کلسیم.

 

 

 

 

انجماد

 

فرایندی که درآن ، تبدیل فاز مایع به جامد صورت می‌گیرد، انجماد نامیده می شود و نقطه انجماد یک محلول ، دمایی است که در آن ، مایع و جامد در فشار 1atm، در حال تعادلند. در نقطه انجماد ، دمای سیستم مایع - جامد ثابت می‌ماند تا اینکه تمام مایع منجمد شود.

با سرد شدن مایع ، حرکت مولکولهای آن ، بیش از پیش کند می‌شود و سرانجام ، در دمای انجماد ، انرژی جنبشی تعدادی از مولکولها به اندازه ای کم می‌شود که جاذبه‌های بین مولکولی می‌توانند آنها را در ساختار بلورین نگه دارند. در این حال انجماد آغاز می شود و مولکولها بتدریج در مواضع طرح بلورین قرار می‌گیرند تا این که تمام مایع به جامد تبدیل شود. برای مثال ، انجماد آب در اثر سرما.

 

تبخیر

 

فرایندی که در آن ، تبدیل فاز مایع به بخار صورت می‌گیرد، تبخیر نامیده می‌شود. تبخیر یک مایع ، شامل جدا شدن مولکولها از سطح مایع و پراکنده شده آنها در فضای بالای مایع است. با افزایش دما ، فشار بخار مایع افزایش می‌یابد و موقعی که فشار درون مایع با فشار خارجی برابر می‌شود (در دمای جوش) ، عمل تبخیر در تمام مایع روی داده و بخار در محیط پخش می‌گردد. مانند تبخیر آب یا هر مایع دیگر در اثر جذب گرما.

 

تصعید

 

فرایندی که در آن ، جامد بدون عبور از حالت مایع مستقیما به بخار تبدیل می‌گردد، تصعید نامیده می‌شود. این فرایند ، برگشت پذیر است. برای مثال ، اگر یخ خشک (دی‌اکسید کربن جامد) را تحت فشار 1atm ، گرم کنیم، در دمای 78,5- درجه سانتی‌گراد ، مستقیما به گاز تبدیل می‌شود. آنتالپی مولی تصعید ، مقدار گرمایی است که بایستی به یک مول از ماده جامد داده شود تا مستقیما به گاز تبدیل گردد.

 

میعان

 

فرایندی که در آن ، فاز بخار به فاز مایع تبدیل شود، میعان نامیده می شود. در این فرایند ، با کاهش دما انرزی جنبشی مولکولهای بخار کاهش یافته و نیروی جاذبه بین مولکولها افزایش می‌یابد و در نتیجه ، در دمای خاصی مولکولهای بخار به مایع تبدیل می‌شود. در واقع ، وقتی یک مول بخار بر اثر تراکم به مایع تبدیل می‌شود، انرژی آزاد می‌شود. این تغییر آنتالپی را آنتالپی میعان مولی می‌نامیم.

آنتالپی میعان مولی ، از نظر عددی برابر با گرمای تبخیر مولی در همان دما است، با این تفاوت که این کمیت دارای علامت منفی است. نمونه‌ای از فرایند میعان ، سرد کردن بخار آب و تبدیل آن به مایع می‌باشد.

 

 

 

 

 

مفهوم فاز

 

یک فاز ، بخشی از ماده است که تمام آن ، از نظر ترکیب شیمیایی و خواص فیزیکی یکسان باشد. در شرایط معینی از فشار و دما بسیاری از مواد خالص می‌توانند بصورت گاز ، مایع یا جامد باشند. بعنوان نمونه ، آب با توجه به فشار و دما می‌تواند بصورت بخار ، مایع یا جامد باشد. به هر کدام از این شکل‌های فیزیکی ، یک فاز می‌گویند.

وقتی که تغییر فازی انجام می‌شود، ماهیت شیمیایی ماده تغییر نمی‌کند، بنابراین تغییر فاز ، یک تغییر فیزیکی است. برای مثال ، ذوب یخ یک تغییر فیزیکی است که در آن فاز جامد به فاز مایع تبدیل می‌شود و بطور کلی ، هر کدام از تبدیل‌های جامد به مایع ، مایع به بخار ، بخار به جامد ، مایع به جامد و جامد به بخار یک تغییر فاز بشمار می‌آیند. فرایندهایی که در آنها ، تغییر فیزیکی صورت می‌گیرد، در زیر آمده است.

 

ذوب

 

فرایندی که در آن فاز جامد به فاز مایع تبدیل می‌شود، ذوب نامیده می‌شود و نقطه ذوب یک محلول ، دمایی است که در آن ، مایع و جامد در فشار کل 1atm، در حال تعادلند. در نقطه ذوب ، دمای سیستم مایع - جامد ثابت می‌ماند تا اینکه تمام فاز جامد به فاز مایع تبدیل شود. در حالت جامد ، نیروهای جاذبه بین مولکولی ، مولکولها را در مواضع مشخص از شبکه بلورین ثابت نگه می‌دارد و با افزایش دما ، انرژی جنبشی مولکولها افزایش می‌یابد و این افزایش حرکت مولکولی برخلاف نیروی جاذبه عمل کرده و باعث می‌شود ساختار بلورین از بین برود و مایع جاری شود.

بهمین جهت ، مایعات شکل مشخصی ندارند، ولی دارای حجم معینی هستند. برای مثال آب شدن یخ در اثر جذب گرما ، نمونه‌ای از فرایند ذوب می‌باشد.

 

تغییر فیزیکی

 

 

 

علوم طبیعت > شیمی > شیمی فیزیک

(cached)

 

 

---

 

 

 

 

 

فرایندهایی که در آنها ، تنها حالت فیزیکی ماده تغییر می‌یابد و ماده ای به ماده دیگر تبدیل نمی‌شود، تغییر فیزیکی نامیده می‌شود.

 

 

 

 

 

 

 

فرایند تبخیر ، نوعی از تغییر فیزیکی

 

 

 

دید کلی

 

بطور کلی ، تغییراتی که در هر واکنش بر روی مواد واکنش‌دهنده صورت می‌گیرد، به دو نوع تغییر فیزیکی و تغییر شیمیایی تقسیم بندی می‌شوند. در تغییر شیمیایی ، ساختار ذره های تشکیل‌دهنده ماده دچار تغییر می‌شود و ماده ای به ماده دیگر تبدیل می‌شود، مانند فرایند سوختن ، زنگ زدن و فاسد شدن و... . ولی در تغییر فیزیکی تغییری در آرایش الکترونی اتم‌ها در مولکولها صورت نمی‌گیرد. یعنی ماهیت شیمیایی ماده تغییر نمی‌یابد و فقط حالت فیزیکی ماده تغییر می‌یابد.

بنابراین در تعادل‌های فازی ، تغییر حالت فیزیکی را خواهیم داشت. بنابراین تغییر کلیه حالات ماده نظیر ذوب ، انجماد ، تبخیر ، میعان ، تصعید ، تقطیر و... و نیز انحلال نمک‌ها، بازها و مواد آلی نظیر قند و الکل در آب ، پدیده‌های فیزیکی محسوب می‌گردند

 

 

واکنش‌های برگشت پذیر

 

این واکنش‌ها در شرایط مناسب در هر دو جهت رفت و برگشت پیش می‌روند، مثلا اگر بخار آب را از روی گرد آهن داغ عبور دهند، اکسید آهن همراه با گاز هیدروژن پدید می‌آید.

 

(3Fe(s) + 4H₂O(g) ? Fe₃O₄(s) + 4H₂ (g

 

و اگر گاز هیدروژن را بر اکسید آهن ( Fe₃O₄ ) عبور دهند، آهن و بخار آب تولید می‌شود. واکنش برگشت:

 

Fe₃O₄ + 4H₂ ? 3Fe + 4H₂O

واکنش رفت و برگشت در مجموع یک واکنش برگشت پذیر را تشکیل می‌دهند و در نتیجه ، واکنش اثر بخار آب بر آهن داغ ، برگشت پذیر است. در زندگی روزانه با موارد زیادی از واکنش‌های برگشت پذیر برخورد می‌کنیم، مانند شارژ مجدد باطری اتومبیل. مواد شیمیایی موجود در باطری خودرو هنگام تولید جریان برق بتدریج مصرف شده و به مواد دیگری تبدیل می‌شود. با شارژ مجدد باطری ، واکنش‌های برگشت انجام می‌گیرند و مواد اولیه پدید می‌آیند

نوشته شده توسط alimohammadpoor | نظرات دیگران [ 0 نظر] 

تغییرات مواد5

سه شنبه 9 مهر 87 , ساعت 3:9 عصر

مثالهایی از فرایندهای شیمیایی

 

همانظور که قبلا ذکر شد، در تغییر شیمیایی ، ماهیت شیمیایی مواد تغییر می‌یابد و فراورده‌های جدید با خواص متفاوت از مواد اولیه تولید می‌شود. بنابراین پدیده های زیر نمونه هایی از تغییرهای شیمیایی محسوب می‌شوند:

 

·         سوختن انواع سوخت‌ها. مانند بنزین ، نفت ، گاز طبیعی و... در مجاورت هوا

 

·         زنگ زدن فلزات

 

·         گوارش غذا

 

·         رسیدن میوه

 

·         پختن غذا

 

·         فساد مواد

 

·         محکم شدن تدریجی سیمان.

 

·         انحلال آمونیاک در آب. زیرا در اثر انحلال ، قسمتی از مولکولهای آمونیاک با مولکولهای آب ترکیب شده و ماده جدیدی به نام هیدروکسیدآمونیوم تولید می‌نمایند. بهمین دلیل که واکنش شیمیایی بین حلال و حل شونده رخ می‌دهد، حل شدن بیشتر جنبه شیمیایی دارد.

 

·         لخته شدن مواد کلوئیدی. در اثر لخته شدن ، پیوندهای جدیدی تشکیل می‌گردد که باعث تجمع مولکولهای یک محلول کلوئیدی می‌شود.

تشکیل بخارات در اثر حرارت دادن اکسید جیوه

واکنش‌های شیمیایی برگشت پذیر و برگشت ناپذیر

 

واکنش‌های برگشت ناپذیر

 

در این قبیل واکنش‌ها ، محصولات واکنش بر هم اثر شیمیایی ندارند. به همین دلیل واکنش فقط در جهت رفت انجام می‌گیرد و تا مصرف شدن کامل واکنش‌دهنده پیش می‌رود. مثلا اگر تکه‌ای نوار منیزیم را در ظرف محتوی HCl وارد کنیم، واکنش شدیدی میان منیزیم و اسید رخ می‌دهد و فلز بتدریج در اسید ، حل و ناپدید می‌شود و همزمان با ناپدید شدن فلز ، حباب‌های گاز هیدروژن درون اسید به چشم می‌خورند که از ظرف خارج می‌شوند.

بنابراین این واکنش یک‌طرفه است و فقط در جهت رفت پیش می‌رود. یعنی اگر مقداری گاز هیدروژن را در محلول کلرید وارد کنیم، هیچگونه واکنشی انجام نمی‌گیرد.

 

Mg + 2HCl ? MgCl₂ + H₂

علاوه بر واکنش فوق ، سوختن انواع سوخت‌ها مانند بنزین ، نفت ، گاز طبیعی و... در مجاورت هوا ، محکم شدن تدریجی سیمان ، پختن تخم مرغ ، مچاله شدن نایلون در برابر شعله ، نمونه‌هایی از واکنش‌های برگشت ناپذیرند

 

تغییر گرماگیر و تغییر گرماده

 

مطابق قانون پایستگی انرژی ، در هر واکنش ، باید انرژی کل ثابت بماند. بنابراین در واکنش‌ها ، اختلاف انرژی میان فراورده‌ها و واکنش‌دهنده‌ها به صورت گرما ظاهر می‌شود. از این رو ، واکنش‌هایی نظیر واکنش‌هایگرماده می‌گوییم و در مقابل ، واکنش‌هایی که در آنها سطح انرژی شیمیایی فراورده‌ها بیشتر از واکنش‌دهنده‌ها باشد، واکنش‌هایتجزیهجامد که با گرم کردن ، به دو گاز آمونیاک و کلرید هیدروژن تبدیل می‌شود.

بنابراین در اندازه گیری و محاسبه انرژی واکنش‌های شیمیایی ، چیزی که همیشه محسوس و قابل اندازه‌گیری است، تفاوت محتوای انرژی یا بعبارتی سطحH1: سطح انرژی مواد واکنش دهنده

 

H2: سطح انرژی مواد حاصل

 

H2 < H1

 

H2-H1< 0

به این ترتیب تغییر آنتالپی ?H در یک واکنش انرژی‌ده ، منفی است.

در یک واکنش گرماگیر خواهیم داشت:

H2>H1?H2-H1>0??H>0

 

 

 

درباره وبلاگ

منوی اصلی

 

کد آمار ارسال نظرات 25 می باشد

 

حکایت های جالب

سه حکایت آموزنده

 

چنين حكايت كنند كه...



همنشيني با فرد نابينا
شخص پرخوري هنگام افطار با كوري هم نشين شد. از قضا كور از او شكم خواره تر بود و به او مجال نمي داد.
هنگام رفتن پرخور به صاحب خانه گفت: خانه احسانت آباد. من امشب دو دفعه از تو شاد شدم:
اول بار بدان سبب كه مرا با كوري هم مجموع كردي و چنين انگاشتم كه كاملا خواهم خورد و دوم بار پس از فراغ از خوردن شاد شدم از اينكه اين كور مرا نخورد

همه ماست هاي خود را كيسه كردند

وزير به پادشاه مي گويد: قوت مردم فقير ماست است و ماست بند ها نيز مرتب قيمت ماست را بالا مي برند. حكمي بده كه قيمت ماست ها زياد نشود.
پادشاه نيز امر مي كند كه قيمت ماست نبايد از فلان مقدار بيشتر شود.
روزي به پادشاه خبر مي دهند كه ماست بند هاي شهر دو نوع ماست مي فروشند. ماست شاه عباسي كه به قيمت اعلام شده فروش مي رود و ماستي كه به قيمت بالا فروش مي رود.
پادشاه با لباس مبدل به بازار مي رود و طلب ماست مي كند. ماست بند مي گويد: چه ماستي مي خواهي؟ پادشاه با تعجب مي پرسد: ماست مي خواهم ديگر! چه فرقي مي كند؟ ماست بند مي گويد: گوئي تازه به اين مملكت آمدي؟! در اين ولايت دو نوع ماست داريم. ماست شاه عباسي كه همان دوغي است كه در جلوي در است و به قيمت اعلام شده به فروش مي رود و ماستي هم پشت دكان داريم كه ماستي سفت و آب رفته است و قيمتش بالاتر از قيمت اعلام شده است. حالا از كدام مي خواهي؟
پادشاه دستور مي دهد كه ماست بند را وارونه از در دكان آويزان كنند و كمرش را محكم ببندند و تمام ماست هاي آب بسته را در پاچه هاي شلوارش بريزند و بعد پاچه هايش را محكم ببندند و آن قدر در آن حالت بماند تا تمام آب ماست ها كشيده شود.
بعد از اين حكم تمام ماست بند ها از ترس شاه ماست هاي خود را در كيسه كردند و مقابل در دكان آويختند. از آن پس هر كسي كه كاري را از روي ترس و اجبار انجام مي دهد مي گويند كه: فلاني ماستش را كيسه كرده است

بنياد ظلم از اندك شروع شود

روايت كرده اند كه براي انوشيروان عادل در شكارگاهي گوشت شكاري را كباب كردند. نمك در آنجا نبود پس يكي از غلامان به روستايي رفت تا نمك بياورد.
انوشيروان به آن غلام گفت: نمك را به قيمت روزانه ( نه كمتر) خريداري كن تا آئين نادرستي را بنيان نگذاري و در نتيجه روستا خراب نگردد.
به انوشيروان گفتند: اندكي كمتر از قيمت خريدن چه آسيبي مي رساند؟
انوشيروان پاسخ داد: بنيان ظلم در آغاز از اندك شروع شده و سپس به طور مكرر بر آن افزوده شده و زياد گشته است

اگر از باغ رعيت ملك خورد سيب   برآورند غلامان او درخت از بيخ

در پی هوای پاکیزه

در پی هوای تازه
هوا کره یا اتمسفر
پوشش نازکی از هوا که دورادور کره ی زمین را فرا گرفته است
99%هوا کره در 30کیلومتری  سطح زمین قرار دارد .
باعث پشتیبانی برای ادامه ی زندگی ما موجودات زنده است.

هوا کره سر شار از مواد شیمیایی است. چون اجرای فرایند های صنعتی –تنفس و سوزاندن سوختها با استفاده از برخی از گاز های هوا صورت می  گردد.
و همچنین علاوه بر انسان و موجودات زنده ،چون پدیده هایی مانند طوفان ، زلزله، آتشفشان ، و حتی سیل بر حجم گازها ، قطره های مایع و ذره های معلق در هوا کره می افزاید ، هر چند بر ترکیب شیمیایی  هوا کره بی تأثیرند ، اما شرایط زیست محیطی محلی و جهانی را تحت تأثیر قرار می دهند.    

     در این بخش یاد می گیریم .....                    

          

—.ساختار و ترکیب شیمیایی هوا کره                                                                                

2.خواص عمومی گازها                                                                                                

3.فرایندهای موثر بر آب و هوا                                                                                        

4.تجدید پذیری طبیعی هوا کره                                                                                         

خود آزمایی صفحه 47-46 را انجام دهید.                                                            

هوا کره را بهتر بشناسیم                                                            

لزوم شناخت هوا کره                                                                                        

رشد جمعیت و گسترش صنایع در بیشتر کشور های جهان با عث آلودگی روز افزون شدید هوا میشود ،

لذا شیمیدانان و فیزک دانان با مطالعه و پژوهش روی رفتار و ویژگی های هوا کره ، آن را بیشتر شناخته و راههای مقابله با آلودگی آن را پیدا می کنند .                                      

تنها جزئی از هوا کره که از فضا   دیده میشود ، بخار آب فشرده به شکل ابر است.

لایه های هوا کره

1.تروپسفر (نزدیک ترین لایه به زمین)

2.استراتوسفر (اوزون در این لایه قرار دارد )

3.مزوسفر

4.ترموسفر (دورترین لایه به زمین)

      تروپوسفر                                                      

       

بخشی از هوا کره که همه ی موجودات در آن زندگی می کنند ، این بخش در فاصله ی 10-12 کیلومتری زمین قرار دارد و بیشتر جرم هوا کره را شامل می شود .

تجزیه هوای به دام افتاده درون حباب های یخچال های طبیعی نشان میدهد که مخلوط شدن پیوسته گاز ها در ترو پوسفر ، ترکیب تروپوسفر را در تاریخ زندگی بشر تقریباً ثابت نگه داشته است.

اجزای سازنده ی هوا

1.اکسیژن 21%و نیتروژن 78%اجزای اصلی هوا

2.آرگون 0.96%و کربن دی اکسید 0.03%اجزای جزئی

3.اجزای ناچیز،هیدروژن –زنون – اوزون – اکسید های نیتروژن – کربن مونوکسید وگوگرد   دی اکسید

فتوسنتز-تنفس

1.فرایندی است که طی آن گیاهان کربن دی اکسید هوا و آب را جذب کرده و اکسیژن به عنوان یکی از فراورده های آن به حساب می آید.

2.فرایندی است که در آن اکسیژن هوا برای سوخت و ساز گرفته شده و کربن دی اکسید

و آب به عنوان فرآورده های آن می باشد                                                                                                                          

مقایسه نوع ودرصد حجمی گازها در دم و باز دم .  

 

1.نیتروژن بیشترین درصد حجمی گازها ی موجود در دم و باز دم است .

2.در هوای دم نسبت به هوای باز دم کربن دی اکسید و بخار آب کم و اکسیژن بیشتر است و برعکس

3.در فرایند تنفس گاز نیتروژن مصرف نمیشودولی تولید بیشتر کربن دی اکسید و آب از اکسیژن مصرفی درصد نیتروژن اندکی پایین می آید.

فشار هوا و تغییر ارتفاع از سطح زمین

ما در کف اقیانوسی از هوا زندگی میکنیم .

سیال :.

—مادهای که به حالت مایع یا گاز باشد و به راحتی جریان یابد را سیال می گوییم

—برای تجزیه و تحلیل هوا کره و نمونه برداری از آن از فضا پیماهای خاصی استفاده می شود.دستگاه های داخل آن در هر مقطع زمانی،یک لیتر هوا را به عنوان نمونه گرفته حجم ،تعداد اتم ها و مولکول ها و ترکیب شیمیایی آن را اندازه گیری کرده و ثبت می نماید .

—1.تا ارتفاع 12کیلومتری زمین ترکیب شیمیایی هوا تقرباً ثابت است . 78%نیتروژن

—21%اکسیژن ، 0.96%و مقادیر ناچیز از چند گاز

—2.بالای 12 کیلومتری زمین ترکیب هوا با نواحی پائین تقریباً یکسان است ولی فضا پیما وجود اندکی گاز اوزون را نشان میدهد . در این ارتفاع هوا کاملاً آرام و بی تلاطم است.

—3.در ارتفاع 50 تا 80 کیلومتری تعداد ذرات به نسبت کمتر است.

4.در بالاتر از ارتفاع 200کیلومتری که محل قرار گرفتن ماهواره های مخابراتی است تعداد ذرات نمونه آنقدر کم است که دستگاهها قادر به اندازه گیری نیستند

فشار هوا

 

ما به عنوان یک موجود زنده ،چون در ته اقیانوسی از هوا که مخلوطی از چند گاز دارای وزن است ، زندگی می کنیم ،فشاری از طرف این گازها بر سطح بدن ما وارد میشود که به آن فشار

هوا می گوییم.

**در خارج از هوا کره هوایی وجود ندارد بنابراین فضانوردان لباسهای ویژه می پوشند که درون فضای بسته آنها فشار ساختگی وجود داشته باشد بدون این لباس آنان در فضا ممنفجر می شوند .

ابزار اندازه گیری فشار، فشار سنج یا بارومتر جیوه ای است .

طرز کار فشارسنج جیوه ای (شکل 9صفحه55)

یک لوله ی شیشه ای به طول حدود یک متر انتخاب و آن را از جیوه بر میکنیم .

انتهای باز لوله را با انگشت گرفته ودر همین حال آن را در داخل یک ظرف پر از آب جیوه قرار میدهیم . وقتی انگشت خود را برمی داریم جیوه در لوله پایین می آید و یک ناحیه خلأدر فضای بالای

جیوه در لوله تشکیل می دهد.جیوه در لوله در بالی ظرف جیوه معیاری از فشار هواست .

چرا؟

ادامه مطلب در پیک بعدی *************

جدول مندلیف

1 - H - Hydrogen

Atomic Weight: 1.00794 g/mol

Oxidation States: 1

Boiling Point: 20.28 K

Melting Point: 13.81 K

Density: 0.0899 (Gas 273K g/l)

Electron Configuration: 1s1

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 2.10

Heat of Vaporization: 0.4581 kJ/mol

Heat of Fusion: 0.0585 kJ/mol

Electrical Conductivity: --

Thermal Conductivity: 0.1815 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 14.304 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 13.598

Atomic Volume: 14.10 cm³/mol

Atomic Radius: 2.08 Å

Covalent Radius: 0.32 Å

Synthetic: No

2 - He - Helium

Atomic Weight: 4.00260 g/mol

Oxidation States: --

Boiling Point: 4.216 K

Melting Point: 0.95 K

Density: 0.1785 (Gas 273K g/l)

Electron Configuration: 1s2

Acid/Base Properties: --

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: --

Heat of Vaporization: 0.084 kJ/mol

Heat of Fusion: 0.021 kJ/mol

Electrical Conductivity: --

Thermal Conductivity: 0.152 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 5.193 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 24.587

Atomic Volume: 31.80 cm³/mol

Atomic Radius: --

Covalent Radius: 0.93 Å

Synthetic: No

3 - Li - Lithium

Atomic Weight: 6.941 g/mol

Oxidation States: 1

Boiling Point: 1615 K

Melting Point: 453.7 K

Density: 0.53 g/cm³

Electron Configuration: 1s2,2s1

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 0.98

Heat of Vaporization: 147.1 kJ/mol

Heat of Fusion: 3.0 kJ/mol

Electrical Conductivity: 11.7 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 84.7 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 3.582 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.392

Atomic Volume: 13.10 cm³/mol

Atomic Radius: 1.55 Å

Covalent Radius: 1.23 Å

Synthetic: No

4 - Be - Beryllium

Atomic Weight: 9.01218 g/mol

Oxidation States: 2

Boiling Point: 3243 K

Melting Point: 1560 K

Density: 1.85 g/cm³

Electron Configuration: 1s2,2s2

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.57

Heat of Vaporization: 297 kJ/mol

Heat of Fusion: 11.71 kJ/mol

Electrical Conductivity: 25 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 200 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 1.825 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 9.322

Atomic Volume: 5.0 cm³/mol

Atomic Radius: 1.12 Å

Covalent Radius: 0.90 Å

Synthetic: No

5 - B - Boron

Atomic Weight: 10.811 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 4275 K

Melting Point: 2365 K

Density: 2.34 g/cm³

Electron Configuration: 1s2,2s2,p1

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Rhombohedral

Electronegativity: 2.04

Heat of Vaporization: 507.8 kJ/mol

Heat of Fusion: 22.6 kJ/mol

Electrical Conductivity: 5x10e-12 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 27.0 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 1.026 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 8.298

Atomic Volume: 4.60 cm³/mol

Atomic Radius: 0.98 Å

Covalent Radius: 0.82 Å

Synthetic: No

6 - C - Carbon

Atomic Weight: 12.011 g/mol

Oxidation States: +/-4, 2

Boiling Point: 5100* K

Melting Point: 3825* K

Density: 2.26 g/cm³

Electron Configuration: 1s2,2s2,p2

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 2.55

Heat of Vaporization: 715 kJ/mol

Heat of Fusion: --

Electrical Conductivity: 0.07 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 80-230 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.709 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 11.260

Atomic Volume: 5.30 cm³/mol

Atomic Radius: 0.91 Å

Covalent Radius: 0.77 Å

Synthetic: No

7 - N - Nitrogen

Atomic Weight: 14.0067 g/mol

Oxidation States: +/-3, 5,4,2

Boiling Point: 77.344 K

Melting Point: 63.15 K

Density: 1.251 (Gas 273K g/l)

Electron Configuration: 1s2,2s2,p3

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 3.04

Heat of Vaporization: 2.7928 kJ/mol

Heat of Fusion: 0.36 kJ/mol

Electrical Conductivity: --

Thermal Conductivity: 0.02598 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 1.042 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 14.534

Atomic Volume: 17.30 cm³/mol

Atomic Radius: 0.92 Å

Covalent Radius: 0.75 Å

Synthetic: No

8 - O - Oxygen

Atomic Weight: 15.9994 g/mol

Oxidation States: -2

Boiling Point: 90.188 K

Melting Point: 54.8 K

Density: 1.429 (Gas 273K g/l)

Electron Configuration: 1s2,2s2,p4

Acid/Base Properties: --

Crystal Structure: Cubic

Electronegativity: 3.44

Heat of Vaporization: 3.4109 kJ/mol

Heat of Fusion: 0.222 kJ/mol

Electrical Conductivity: --

Thermal Conductivity: 0.2674 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.92 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 13.618

Atomic Volume: 14.0 cm³/mol

Atomic Radius: 0.65 Å

Covalent Radius: 0.73 Å

Synthetic: No

9 - F - Fluorine

Atomic Weight: 18.99840 g/mol

Oxidation States: -1

Boiling Point: 85.0 K

Melting Point: 53.65 K

Density: 1.696 (Gas 273K g/l)

Electron Configuration: 1s2,2s2,p5

Acid/Base Properties: --

Crystal Structure: Cubic

Electronegativity: 3.98

Heat of Vaporization: 3.2698 kJ/mol

Heat of Fusion: 0.26 kJ/mol

Electrical Conductivity: --

Thermal Conductivity: 0.0279 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.824 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 17.422

Atomic Volume: 17.10 cm³/mol

Atomic Radius: 0.57 Å

Covalent Radius: 0.72 Å

Synthetic: No

10 - Ne - Neon

Atomic Weight: 20.1797 g/mol

Oxidation States: --

Boiling Point: 27.10 K

Melting Point: 24.55 K

Density: 0.900 (Gas 273K g/l)

Electron Configuration: 1s2,2s2,p6

Acid/Base Properties: --

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: --

Heat of Vaporization: 1.77 kJ/mol

Heat of Fusion: 0.34 kJ/mol

Electrical Conductivity: --

Thermal Conductivity: 0.0493 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 1.030 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 21.564

Atomic Volume: 16.90 cm³/mol

Atomic Radius: 0.51 Å

Covalent Radius: 0.71 Å

Synthetic: No

11 - Na - Sodium

Atomic Weight: 22.98977 g/mol

Oxidation States: 1

Boiling Point: 1156 K

Melting Point: 371.0 K

Density: 0.97 g/cm³

Electron Configuration: [Ne]3s1

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 0.93

Heat of Vaporization: 98.01 kJ/mol

Heat of Fusion: 2.601 kJ/mol

Electrical Conductivity: 20.1 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 141 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 1.23 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.139

Atomic Volume: 23.70 cm³/mol

Atomic Radius: 1.90 Å

Covalent Radius: 1.23 Å

Synthetic: No

12 - Mg - Magnesium

Atomic Weight: 24.305 g/mol

Oxidation States: 2

Boiling Point: 1380 K

Melting Point: 922 K

Density: 1.74 g/cm³

Electron Configuration: [Ne]3s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.31

Heat of Vaporization: 127.6 kJ/mol

Heat of Fusion: 8.95 kJ/mol

Electrical Conductivity: 22.4 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 156 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 1.02 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.646

Atomic Volume: 14.0 cm³/mol

Atomic Radius: 1.60 Å

Covalent Radius: 1.36 Å

Synthetic: No

13 - Al - Aluminum

Atomic Weight: 26.98154 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 2740 K

Melting Point: 933.5 K

Density: 2.70 g/cm³

Electron Configuration: [Ne]3s2,p1

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 1.61

Heat of Vaporization: 290.8 kJ/mol

Heat of Fusion: 10.7 kJ/mol

Electrical Conductivity: 37.7 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 237 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.90 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.986

Atomic Volume: 10.0 cm³/mol

Atomic Radius: 1.43 Å

Covalent Radius: 1.18 Å

Synthetic: No

14 - Si - Silicon

Atomic Weight: 28.0855 g/mol

Oxidation States: 4,2

Boiling Point: 2630 K

Melting Point: 1683 K

Density: 2.33 g/cm³

Electron Configuration: [Ne]3s2,p2

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 1.90

Heat of Vaporization: 359 kJ/mol

Heat of Fusion: 50.2 kJ/mol

Electrical Conductivity: 4x10e-4 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 148 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.70 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 8.151

Atomic Volume: 12.1 cm³/mol

Atomic Radius: 1.32 Å

Covalent Radius: 1.11 Å

Synthetic: No

15 - P - Phosphorus

Atomic Weight: 30.97376 g/mol

Oxidation States: 5, +/-3,4

Boiling Point: 553 K

Melting Point: 317.3 K

Density: 1.82 g/cm³

Electron Configuration: [Ne]3s2,p3

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Monoclinic

Electronegativity: 2.19

Heat of Vaporization: 12.4 kJ/mol

Heat of Fusion: 0.63 kJ/mol

Electrical Conductivity: 10e-16 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 0.235 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.769 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 10.486

Atomic Volume: 17.0 cm³/mol

Atomic Radius: 1.28 Å

Covalent Radius: 1.06 Å

Synthetic: No

16 - S - Sulfur

Atomic Weight: 32.066 g/mol

Oxidation States: 6, +/-2,4

Boiling Point: 717.62 K

Melting Point: 392.2 K

Density: 2.07 g/cm³

Electron Configuration: [Ne]3s2,p4

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Orthorhombic

Electronegativity: 2.58

Heat of Vaporization: 10 kJ/mol

Heat of Fusion: 1.73 kJ/mol

Electrical Conductivity: 5x10e-16 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 0.269 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.710 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 10.360

Atomic Volume: 15.50 cm³/mol

Atomic Radius: 1.27 Å

Covalent Radius: 1.02 Å

Synthetic: No

17 - Cl - Chlorine

Atomic Weight: 35.4527 g/mol

Oxidation States: +/-1, 3,5,7

Boiling Point: 239.18 K

Melting Point: 172.17 K

Density: 3.214 (Gas 273K g/l)

Electron Configuration: [Ne]3s2,p5

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Orthorhombic

Electronegativity: 3.16

Heat of Vaporization: 10.20 kJ/mol

Heat of Fusion: 3.21 kJ/mol

Electrical Conductivity: --

Thermal Conductivity: 0.0089 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.48 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 12.967

Atomic Volume: 18.7 cm³/mol

Atomic Radius: 0.97 Å

Covalent Radius: 0.99 Å

Synthetic: No

18 - Ar - Argon

Atomic Weight: 39.948 g/mol

Oxidation States: --

Boiling Point: 87.45 K

Melting Point: 83.95 K

Density: 1.784 (Gas 273K g/l)

Electron Configuration: [Ne]3s2,p6

Acid/Base Properties: --

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: --

Heat of Vaporization: 6.506 kJ/mol

Heat of Fusion: 1.188 kJ/mol

Electrical Conductivity: --

Thermal Conductivity: 0.0177 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.520 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 15.759

Atomic Volume: 24.2 cm³/mol

Atomic Radius: 0.88 Å

Covalent Radius: 0.98 Å

Synthetic: No

19 - K - Potassium

Atomic Weight: 39.0983 g/mol

Oxidation States: 1

Boiling Point: 1033 K

Melting Point: 336.8 K

Density: 0.86 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]4s1

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 0.82

Heat of Vaporization: 76.9 kJ/mol

Heat of Fusion: 2.33 kJ/mol

Electrical Conductivity: 16.4 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 102.5 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.757 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 4.341

Atomic Volume: 45.30 cm³/mol

Atomic Radius: 2.35 Å

Covalent Radius: 2.03 Å

Synthetic: No

20 - Ca - Calcium

Atomic Weight: 40.078 g/mol

Oxidation States: 2

Boiling Point: 1757 K

Melting Point: 1112 K

Density: 1.55 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]4s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 1.00

Heat of Vaporization: 154.67 kJ/mol

Heat of Fusion: 8.53 kJ/mol

Electrical Conductivity: 31.3 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 200 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.647 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.113

Atomic Volume: 29.90 cm³/mol

Atomic Radius: 1.97 Å

Covalent Radius: 1.74 Å

Synthetic: No

21 - Sc - Scandium

Atomic Weight: 44.9559 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 3109 K

Melting Point: 1814 K

Density: 2.99 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d1,4s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.36

Heat of Vaporization: 304.80 kJ/mol

Heat of Fusion: 16.11 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.5 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 15.8 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.568 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.54

Atomic Volume: 15.0 cm³/mol

Atomic Radius: 1.62 Å

Covalent Radius: 1.44 Å

Synthetic: No

22 - Ti - Titanium

Atomic Weight: 47.88 g/mol

Oxidation States: 4, 3

Boiling Point: 3560 K

Melting Point: 1935 K

Density: 4.54 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d2,4s2

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.54

Heat of Vaporization: 425.2 kJ/mol

Heat of Fusion: 18.6 kJ/mol

Electrical Conductivity: 2.6 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 21.9 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.523 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.82

Atomic Volume: 10.60 cm³/mol

Atomic Radius: 1.45 Å

Covalent Radius: 1.32 Å

Synthetic: No

23 - V - Vanadium

Atomic Weight: 50.9415 g/mol

Oxidation States: 5, 4,3,2

Boiling Point: 3650 K

Melting Point: 2136 K

Density: 6.11 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d3,4s2

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 1.63

Heat of Vaporization: 446.7 kJ/mol

Heat of Fusion: 22.8 kJ/mol

Electrical Conductivity: 4.0 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 30.7 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.489 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.74

Atomic Volume: 8.35 cm³/mol

Atomic Radius: 1.34 Å

Covalent Radius: 1.22 Å

Synthetic: No

24 - Cr - Chromium

Atomic Weight: 51.996 g/mol

Oxidation States: 3, 6,2

Boiling Point: 2945 K

Melting Point: 2130 K

Density: 7.19 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d5,4s1

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 1.66

Heat of Vaporization: 339.5 kJ/mol

Heat of Fusion: 20 kJ/mol

Electrical Conductivity: 7.9 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 93.7 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.449 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.766

Atomic Volume: 7.23 cm³/mol

Atomic Radius: 1.30 Å

Covalent Radius: 1.18 Å

Synthetic: No

25 - Mn - Manganese

Atomic Weight: 54.9380 g/mol

Oxidation States: 4,2, 7,6,3

Boiling Point: 2235 K

Melting Point: 1518 K

Density: 7.44 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d5,4s2

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 1.55

Heat of Vaporization: 219.74 kJ/mol

Heat of Fusion: 14.64 kJ/mol

Electrical Conductivity: 0.5 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 7.82 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.48 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.435

Atomic Volume: 7.39 cm³/mol

Atomic Radius: 1.35 Å

Covalent Radius: 1.17 Å

Synthetic: No

26 - Fe - Iron

Atomic Weight: 55.847 g/mol

Oxidation States: 3, 2

Boiling Point: 3023 K

Melting Point: 1808 K

Density: 7.874 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d6,4s2

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 1.83

Heat of Vaporization: 349.5 kJ/mol

Heat of Fusion: 13.8 kJ/mol

Electrical Conductivity: 11.2 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 80.2 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.449 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.870

Atomic Volume: 7.10 cm³/mol

Atomic Radius: 1.26 Å

Covalent Radius: 1.16 Å

Synthetic: No

27 - Co - Cobalt

Atomic Weight: 58.9332 g/mol

Oxidation States: 2, 3

Boiling Point: 3143 K

Melting Point: 1768 K

Density: 8.90 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d7,4s2

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.88

Heat of Vaporization: 373.3 kJ/mol

Heat of Fusion: 16.19 kJ/mol

Electrical Conductivity: 17.9 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 100 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.421 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.86

Atomic Volume: 6.70 cm³/mol

Atomic Radius: 1.25 Å

Covalent Radius: 1.16 Å

Synthetic: No

28 - Ni - Nickel

Atomic Weight: 58.6934 g/mol

Oxidation States: 2, 3

Boiling Point: 3005 K

Melting Point: 1726 K

Density: 8.90 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d8,4s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 1.91

Heat of Vaporization: 377.5 kJ/mol

Heat of Fusion: 17.2 kJ/mol

Electrical Conductivity: 14.6 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 90.7 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.444 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.635

Atomic Volume: 6.60 cm³/mol

Atomic Radius: 1.24 Å

Covalent Radius: 1.15 Å

Synthetic: No

29 - Cu - Copper

Atomic Weight: 63.546 g/mol

Oxidation States: 2, 1

Boiling Point: 2840 K

Melting Point: 1356.6 K

Density: 8.96 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d10,4s1

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 1.90

Heat of Vaporization: 300.5 kJ/mol

Heat of Fusion: 13.14 kJ/mol

Electrical Conductivity: 60.7 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 401 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.385 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.726

Atomic Volume: 7.10 cm³/mol

Atomic Radius: 1.28 Å

Covalent Radius: 1.17 Å

Synthetic: No

30 - Zn - Zinc

Atomic Weight: 65.39 g/mol

Oxidation States: 2

Boiling Point: 1180 K

Melting Point: 682.73 K

Density: 7.13 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d10,4s2

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.65

Heat of Vaporization: 115.30 kJ/mol

Heat of Fusion: 7.38 kJ/mol

Electrical Conductivity: 16.9 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 116 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.388 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 9.394

Atomic Volume: 9.20 cm³/mol

Atomic Radius: 1.38 Å

Covalent Radius: 1.25 Å

Synthetic: No

31 - Ga - Gallium

Atomic Weight: 69.723 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 2478 K

Melting Point: 302.92 K

Density: 5.91 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d10,4s2,p1

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Orthorhombic

Electronegativity: 1.81

Heat of Vaporization: 256.06 kJ/mol

Heat of Fusion: 5.59 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.8 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 40.6 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.371 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.999

Atomic Volume: 11.80 cm³/mol

Atomic Radius: 1.41 Å

Covalent Radius: 1.26 Å

Synthetic: No

32 - Ge - Germanium

Atomic Weight: 72.61 g/mol

Oxidation States: 4

Boiling Point: 3107 K

Melting Point: 1211.5 K

Density: 5.32 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d10,4s2,p2

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 2.01

Heat of Vaporization: 334.3 kJ/mol

Heat of Fusion: 31.8 kJ/mol

Electrical Conductivity: 4x10e-4 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 59.9 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.32 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.899

Atomic Volume: 13.60 cm³/mol

Atomic Radius: 1.37 Å

Covalent Radius: 1.22 Å

Synthetic: No

33 - As - Arsenic

Atomic Weight: 74.9216 g/mol

Oxidation States: +/-3, 5

Boiling Point: 876 (subl.) K

Melting Point: 1090 (28 atm.) K

Density: 5.78 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d10,4s2,p4

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Rhombohedral

Electronegativity: 2.18

Heat of Vaporization: 32.4 kJ/mol

Heat of Fusion: 27.7 kJ/mol

Electrical Conductivity: 3.8 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 50 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.33 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 9.81

Atomic Volume: 13.10 cm³/mol

Atomic Radius: 1.39 Å

Covalent Radius: 1.20 Å

Synthetic: No

34 - Se - Selenium

Atomic Weight: 78.96 g/mol

Oxidation States: 4, -2,6

Boiling Point: 958 K

Melting Point: 494 K

Density: 4.79 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d10,4s2,p4

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 2.55

Heat of Vaporization: 26.32 kJ/mol

Heat of Fusion: 5.54 kJ/mol

Electrical Conductivity: 8 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 2.04 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.32 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 9.752

Atomic Volume: 16.50 cm³/mol

Atomic Radius: 1.40 Å

Covalent Radius: 1.16 Å

Synthetic: No

35 - Br - Bromine

Atomic Weight: 79.904 g/mol

Oxidation States: +/-1, 5,7

Boiling Point: 331.85 K

Melting Point: 265.95 K

Density: 3.12 g/cm³

Electron Configuration: [Ar]3d10,4s2,p5

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Orthorhombic

Electronegativity: 2.96

Heat of Vaporization: 14.725 kJ/mol

Heat of Fusion: 5.286 kJ/mol

Electrical Conductivity: 10e-16 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 0.122 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.266 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 11.814

Atomic Volume: 23.5 cm³/mol

Atomic Radius: 1.12 Å

Covalent Radius: 1.14 Å

Synthetic: No

36 - Kr - Krypton

Atomic Weight: 83.80 g/mol

Oxidation States: 0,2

Boiling Point: 120.85 K

Melting Point: 116 K

Density: 1.784 (Gas 273K g/l)

Electron Configuration: [Ar]3d10,4s2,p6

Acid/Base Properties: --

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: --

Heat of Vaporization: 9.029 kJ/mol

Heat of Fusion: 1.638 kJ/mol

Electrical Conductivity: --

Thermal Conductivity: 0.00949 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.248 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 13.999

Atomic Volume: 32.2 cm³/mol

Atomic Radius: 1.03 Å

Covalent Radius: 1.89 Å

Synthetic: No

37 - Rb - Rubidium

Atomic Weight: 85.4678 g/mol

Oxidation States: 1

Boiling Point: 961 K

Melting Point: 312.63 K

Density: 1.532 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]5s1

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 0.82

Heat of Vaporization: 69.2 kJ/mol

Heat of Fusion: 2.34 kJ/mol

Electrical Conductivity: 47.8 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 58.2 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.363 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 4.177

Atomic Volume: 55.9 cm³/mol

Atomic Radius: 2.48 Å

Covalent Radius: 2.16 Å

Synthetic: No

38 - Sr - Strontium

Atomic Weight: 87.62 g/mol

Oxidation States: 2

Boiling Point: 1655 K

Melting Point: 1042 K

Density: 2.54 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]5s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 0.95

Heat of Vaporization: 136.9 kJ/mol

Heat of Fusion: 8.2 kJ/mol

Electrical Conductivity: 5.0 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 35.3 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.30 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.695

Atomic Volume: 33.7 cm³/mol

Atomic Radius: 2.15 Å

Covalent Radius: 1.91 Å

Synthetic: No

39 - Y - Yttrium

Atomic Weight: 88.9059 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 3611 K

Melting Point: 1795 K

Density: 4.47 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d1,5s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.22

Heat of Vaporization: 393.3 kJ/mol

Heat of Fusion: 17.15 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.8 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 17.2 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.30 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.38

Atomic Volume: 19.80 cm³/mol

Atomic Radius: 1.78 Å

Covalent Radius: 1.62 Å

Synthetic: No

40 - Zr - Zirconium

Atomic Weight: 91.224 g/mol

Oxidation States: 4

Boiling Point: 4682 K

Melting Point: 2128 K

Density: 6.51 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d2,5s2

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.33

Heat of Vaporization: 590.5 kJ/mol

Heat of Fusion: 21 kJ/mol

Electrical Conductivity: 2.3 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 22.7 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.278 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.84

Atomic Volume: 14.10 cm³/mol

Atomic Radius: 1.60 Å

Covalent Radius: 1.45 Å

Synthetic: No

41 - Nb - Niobium

Atomic Weight: 92.9064 g/mol

Oxidation States: 5, 3

Boiling Point: 5015 K

Melting Point: 2742 K

Density: 8.57 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d4,5s1

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 1.6

Heat of Vaporization: 690.1 kJ/mol

Heat of Fusion: 26.9 kJ/mol

Electrical Conductivity: 6.6 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 53.7 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.265 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.88

Atomic Volume: 10.80 cm³/mol

Atomic Radius: 1.46 Å

Covalent Radius: 1.34 Å

Synthetic: No

42 - Mo - Molybdenum

Atomic Weight: 95.94 g/mol

Oxidation States: 6, 5,4,3,2

Boiling Point: 4912 K

Melting Point: 2896 K

Density: 10.22 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d5,5s1

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 2.16

Heat of Vaporization: 590.4 kJ/mol

Heat of Fusion: 36 kJ/mol

Electrical Conductivity: 17.3 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 138 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.25 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.099

Atomic Volume: 9.40 cm³/mol

Atomic Radius: 1.39 Å

Covalent Radius: 1.30 Å

Synthetic: No

43 - Tc - Technetium

Atomic Weight: 98 (iso.) g/mol

Oxidation States: 7

Boiling Point: 4538 K

Melting Point: 2477 K

Density: 11.5 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d5,5s2

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.9

Heat of Vaporization: 502.0 kJ/mol

Heat of Fusion: 23 kJ/mol

Electrical Conductivity: 0.001 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 50.6 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.24 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.28

Atomic Volume: 8.5 cm³/mol

Atomic Radius: 1.36 Å

Covalent Radius: 1.27 Å

Synthetic: Yes

44 - Ru - Ruthenium

Atomic Weight: 101.07 g/mol

Oxidation States: 4, 2,3,6,8

Boiling Point: 4425 K

Melting Point: 2610 K

Density: 12.37 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d7,5s1

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 2.2

Heat of Vaporization: 567.77 kJ/mol

Heat of Fusion: 25.52 kJ/mol

Electrical Conductivity: 14.9 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 117 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.238 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.37

Atomic Volume: 8.30 cm³/mol

Atomic Radius: 1.34 Å

Covalent Radius: 1.25 Å

Synthetic: No

45 - Rh - Rhodium

Atomic Weight: 102.9055 g/mol

Oxidation States: 3, 2,4

Boiling Point: 3970 K

Melting Point: 2236 K

Density: 12.41 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d8,5s1

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 2.28

Heat of Vaporization: 495.39 kJ/mol

Heat of Fusion: 21.76 kJ/mol

Electrical Conductivity: 23 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 150 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.242 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.46

Atomic Volume: 8.30 cm³/mol

Atomic Radius: 1.34 Å

Covalent Radius: 1.25 Å

Synthetic: No

46 - Pd - Palladium

Atomic Weight: 106.42 g/mol

Oxidation States: 2,4

Boiling Point: 3240 K

Melting Point: 1825 K

Density: 12.0 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d10

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 2.20

Heat of Vaporization: 393.3 kJ/mol

Heat of Fusion: 16.74 kJ/mol

Electrical Conductivity: 10.0 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 71.8 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.244 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 8.34

Atomic Volume: 8.90 cm³/mol

Atomic Radius: 1.37 Å

Covalent Radius: 1.28 Å

Synthetic: No

47 - Ag - Silver

Atomic Weight: 107.868 g/mol

Oxidation States: 1

Boiling Point: 2436 K

Melting Point: 1235.08 K

Density: 10.50 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d10,5s1

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 1.93

Heat of Vaporization: 250.60 kJ/mol

Heat of Fusion: 11.30 kJ/mol

Electrical Conductivity: 62.9 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 429 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.235 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.576

Atomic Volume: 10.30 cm³/mol

Atomic Radius: 1.44 Å

Covalent Radius: 1.34 Å

Synthetic: No

48 - Cd - Cadmium

Atomic Weight: 112.41 g/mol

Oxidation States: 2

Boiling Point: 1040 K

Melting Point: 594.26 K

Density: 8.65 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d10,5s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.69

Heat of Vaporization: 99.87 kJ/mol

Heat of Fusion: 6.07 kJ/mol

Electrical Conductivity: 14.7 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 96.8 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.232 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 8.993

Atomic Volume: 13.10 cm³/mol

Atomic Radius: 1.71 Å

Covalent Radius: 1.41 Å

Synthetic: No

49 - In - Indium

Atomic Weight: 114.82 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 2350 K

Melting Point: 429.78 K

Density: 7.31 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d10,5s2,p1

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Tetragonal

Electronegativity: 1.78

Heat of Vaporization: 226.35 kJ/mol

Heat of Fusion: 3.26 kJ/mol

Electrical Conductivity: 3.4 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 81.6 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.233 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.786

Atomic Volume: 15.70 cm³/mol

Atomic Radius: 1.66 Å

Covalent Radius: 1.44 Å

Synthetic: No

50 - Sn - Tin

Atomic Weight: 118.710 g/mol

Oxidation States: 4, 2

Boiling Point: 2876 K

Melting Point: 505.12 K

Density: 7.31 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d10,5s2,p2

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Tetragonal

Electronegativity: 1.96

Heat of Vaporization: 290.37 kJ/mol

Heat of Fusion: 7.2 kJ/mol

Electrical Conductivity: 8.7 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 66.6 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.228 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.344

Atomic Volume: 16.30 cm³/mol

Atomic Radius: 1.62 Å

Covalent Radius: 1.41 Å

Synthetic: No

51 - Sb - Antimony

Atomic Weight: 121.757 g/mol

Oxidation States: +/-3, 5

Boiling Point: 1860 K

Melting Point: 903.91 K

Density: 6.69 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d10,5s2,p3

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Rhombohedral

Electronegativity: 2.05

Heat of Vaporization: 67.97 kJ/mol

Heat of Fusion: 19.83 kJ/mol

Electrical Conductivity: 2.6 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 24.3 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.207 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 8.641

Atomic Volume: 18.40 cm³/mol

Atomic Radius: 1.59 Å

Covalent Radius: 1.40 Å

Synthetic: No

52 - Te - Tellurium

Atomic Weight: 127.60 g/mol

Oxidation States: 4, -2,6

Boiling Point: 1261 K

Melting Point: 722.72 K

Density: 6.24 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d10,5s2,p4

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 2.1

Heat of Vaporization: 50.63 kJ/mol

Heat of Fusion: 17.49 kJ/mol

Electrical Conductivity: 2x10e-4 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 2.35 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.202 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 9.009

Atomic Volume: 20.50 cm³/mol

Atomic Radius: 1.42 Å

Covalent Radius: 1.36 Å

Synthetic: No

53 - I - Iodine

Atomic Weight: 126.9045 g/mol

Oxidation States: +/-1, 5,7

Boiling Point: 457.5 K

Melting Point: 386.7 K

Density: 4.93 g/cm³

Electron Configuration: [Kr]4d10,5s2,p5

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Orthorhombic

Electronegativity: 2.66

Heat of Vaporization: 20.9 kJ/mol

Heat of Fusion: 7.76 kJ/mol

Electrical Conductivity: 10e-11 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 0.449 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.145 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 10.451

Atomic Volume: 25.70 cm³/mol

Atomic Radius: 1.32 Å

Covalent Radius: 1.33 Å

Synthetic: No

54 - Xe - Xenon

Atomic Weight: 131.29 g/mol

Oxidation States: 0,2,4,6

Boiling Point: 165.1 K

Melting Point: 161.39 K

Density: 5.90 (Gas 273K g/l)

Electron Configuration: [Kr]4d10,5s2,p6

Acid/Base Properties: --

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 2.6

Heat of Vaporization: 12.64 kJ/mol

Heat of Fusion: 2.30 kJ/mol

Electrical Conductivity: --

Thermal Conductivity: 0.00569 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.158 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 12.130

Atomic Volume: 42.9 cm³/mol

Atomic Radius: 1.24 Å

Covalent Radius: 1.31 Å

Synthetic: No

55 - Cs - Cesium

Atomic Weight: 132.9054 g/mol

Oxidation States: 1

Boiling Point: 944 K

Melting Point: 301.54 K

Density: 1.87 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]6s1

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 0.79

Heat of Vaporization: 67.740 kJ/mol

Heat of Fusion: 2.092 kJ/mol

Electrical Conductivity: 5.3 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 35.9 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.24 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 3.894

Atomic Volume: 70 cm³/mol

Atomic Radius: 2.67 Å

Covalent Radius: 2.35 Å

Synthetic: No

56 - Ba - Barium

Atomic Weight: 137.33 g/mol

Oxidation States: 2

Boiling Point: 2079 K

Melting Point: 1002 K

Density: 3.59 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 0.89

Heat of Vaporization: 140.2 kJ/mol

Heat of Fusion: 8.01 kJ/mol

Electrical Conductivity: 2.8 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 18.4 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.204 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.212

Atomic Volume: 39.0 cm³/mol

Atomic Radius: 2.22 Å

Covalent Radius: 1.98 Å

Synthetic: No

57 - La - Lanthanum

Atomic Weight: 138.9055 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 3737 K

Melting Point: 1191 K

Density: 6.15 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]5d1,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.10

Heat of Vaporization: 399.57 kJ/mol

Heat of Fusion: 11.3 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.9 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 13.5 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.19 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.58

Atomic Volume: 22.5 cm³/mol

Atomic Radius: 1.38 Å

Covalent Radius: 1.25 Å

Synthetic: No

58 - Ce - Cerium

Atomic Weight: 140.12 g/mol

Oxidation States: 3,4

Boiling Point: 3715 K

Melting Point: 1071 K

Density: 6.77 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f2,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 1.12

Heat of Vaporization: 313.8 kJ/mol

Heat of Fusion: 9.20 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.4 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 11.4 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.19 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.47

Atomic Volume: 21.0 cm³/mol

Atomic Radius: 1.81 Å

Covalent Radius: 1.65 Å

Synthetic: No

59 - Pr - Praseodymium

Atomic Weight: 140.9077 g/mol

Oxidation States: 3,4

Boiling Point: 3785 K

Melting Point: 1204 K

Density: 6.77 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f3,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.13

Heat of Vaporization: 332.63 kJ/mol

Heat of Fusion: 10.04 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.5 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 12.5 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.193 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.42

Atomic Volume: 20.8 cm³/mol

Atomic Radius: 1.82 Å

Covalent Radius: 1.65 Å

Synthetic: No

60 - Nd - Neodymium

Atomic Weight: 144.24 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 3347 K

Melting Point: 1294 K

Density: 6.77 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f4,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.14

Heat of Vaporization: 283.68 kJ/mol

Heat of Fusion: 10.88 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.6 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 16.5 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.190 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.49

Atomic Volume: 20.6 cm³/mol

Atomic Radius: 1.82 Å

Covalent Radius: 1.64 Å

Synthetic: No

61 - Pm - Promethium

Atomic Weight: 145 (most stable) g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 3273 K

Melting Point: 1315 K

Density: 7.22 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f5,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.13

Heat of Vaporization: --

Heat of Fusion: --

Electrical Conductivity: 2 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 17.9 (300K) Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: --

First Ionization Potential: 5.55

Atomic Volume: 22.4 cm³/mol

Atomic Radius: --

Covalent Radius: 1.63 Å

Synthetic: Yes

62 - Sm - Samarium

Atomic Weight: 150.36 g/mol

Oxidation States: 3, 2

Boiling Point: 2067 K

Melting Point: 1347 K

Density: 7.52 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f6,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Rhombohedral

Electronegativity: 1.17

Heat of Vaporization: 191.63 kJ/mol

Heat of Fusion: 11.09 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.1 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 13.3 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.197 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.63

Atomic Volume: 19.90 cm³/mol

Atomic Radius: 1.81 Å

Covalent Radius: 1.62 Å

Synthetic: No

63 - Eu - Europium

Atomic Weight: 151.965 g/mol

Oxidation States: 3, 2

Boiling Point: 1800 K

Melting Point: 1095 K

Density: 5.24 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f7,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 1.2

Heat of Vaporization: 175.73 kJ/mol

Heat of Fusion: 10.46 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.1 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 13.9 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.182 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.67

Atomic Volume: 28.9 cm³/mol

Atomic Radius: 1.99 Å

Covalent Radius: 1.85 Å

Synthetic: No

64 - Gd - Gadolinium

Atomic Weight: 157.25 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 3545 K

Melting Point: 1585 K

Density: 7.90 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f7,5d1,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.20

Heat of Vaporization: 311.71 kJ/mol

Heat of Fusion: 15.48 kJ/mol

Electrical Conductivity: 0.8 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 10.6 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.236 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.15

Atomic Volume: 19.9 cm³/mol

Atomic Radius: 1.80 Å

Covalent Radius: 1.61 Å

Synthetic: No

65 - Tb - Terbium

Atomic Weight: 158.9253 g/mol

Oxidation States: 3, 4

Boiling Point: 3500 K

Melting Point: 1629 K

Density: 8.23 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f9,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.1

Heat of Vaporization: --

Heat of Fusion: --

Electrical Conductivity: 0.9 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 11.1 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.18 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.86

Atomic Volume: 19.2 cm³/mol

Atomic Radius: 1.80 Å

Covalent Radius: 1.59 Å

Synthetic: No

66 - Dy - Dysprosium

Atomic Weight: 162.50 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 2840 K

Melting Point: 1685 K

Density: 8.55 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f10,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.22

Heat of Vaporization: 230 kJ/mol

Heat of Fusion: 11.06 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.1 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 10.7 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.173 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.93

Atomic Volume: 19.0 cm³/mol

Atomic Radius: 1.80 Å

Covalent Radius: 1.59 Å

Synthetic: No

67 - Ho - Holmium

Atomic Weight: 164.9303 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 2968 K

Melting Point: 1747 K

Density: 8.80 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f11,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.23

Heat of Vaporization: 251.04 kJ/mol

Heat of Fusion: 17.15 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.1 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 16.2 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.165 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.02

Atomic Volume: 18.7 cm³/mol

Atomic Radius: 1.79 Å

Covalent Radius: 1.58 Å

Synthetic: No

68 - Er - Erbium

Atomic Weight: 167.26 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 3140 K

Melting Point: 1802 K

Density: 9.07 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f12,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.24

Heat of Vaporization: 292.88 kJ/mol

Heat of Fusion: 17.15 kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.2 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 14.3 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.168 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.101

Atomic Volume: 18.4 cm³/mol

Atomic Radius: 1.78 Å

Covalent Radius: 1.57 Å

Synthetic: No

69 - Tm - Thulium

Atomic Weight: 168.9342 g/mol

Oxidation States: 3, 2

Boiling Point: 2223 K

Melting Point: 1818 K

Density: 9.32 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f13,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.25

Heat of Vaporization: 191* kJ/mol

Heat of Fusion: 16.8* kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.3 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 16.8 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.16 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.184

Atomic Volume: 18.1 cm³/mol

Atomic Radius: 1.77 Å

Covalent Radius: 1.56 Å

Synthetic: No

70 - Yb - Ytterbium

Atomic Weight: 173.04 g/mol

Oxidation States: 3, 2

Boiling Point: 1469 K

Melting Point: 1092 K

Density: 6.97 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f14,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Cubic, face centered

Electronegativity: 1.1

Heat of Vaporization: 128* kJ/mol

Heat of Fusion: 7.7* kJ/mol

Electrical Conductivity: 3.7 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 34.9 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.155 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.254

Atomic Volume: 24.8 cm³/mol

Atomic Radius: 1.94 Å

Covalent Radius: 1.70 Å

Synthetic: No

71 - Lu - Lutetium

Atomic Weight: 174.967 g/mol

Oxidation States: 3

Boiling Point: 3668 K

Melting Point: 1936 K

Density: 9.84 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f14,5d1,6s2

Acid/Base Properties: Basic

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.27

Heat of Vaporization: 355* kJ/mol

Heat of Fusion: 18.6* kJ/mol

Electrical Conductivity: 1.5 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 16.4 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.15 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 5.43

Atomic Volume: 17.8 cm³/mol

Atomic Radius: 1.75 Å

Covalent Radius: 1.56 Å

Synthetic: No

72 - Hf - Hafnium

Atomic Weight: 178.49 g/mol

Oxidation States: 4

Boiling Point: 4875 K

Melting Point: 2504 K

Density: 13.31 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f14,5d2,6s2

Acid/Base Properties: Amphoteric

Crystal Structure: Hexagonal

Electronegativity: 1.3

Heat of Vaporization: 661.07 kJ/mol

Heat of Fusion: 21.76 kJ/mol

Electrical Conductivity: 3.4 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 23.0 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.14 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 6.65

Atomic Volume: 13.6 cm³/mol

Atomic Radius: 1.67 Å

Covalent Radius: 1.44 Å

Synthetic: No

73 - Ta - Tantalum

Atomic Weight: 180.9479 g/mol

Oxidation States: 5

Boiling Point: 5730 K

Melting Point: 3293 K

Density: 16.65 g/cm³

Electron Configuration: [Xe]4f14,5d3,6s2

Acid/Base Properties: Acidic

Crystal Structure: Cubic, body centered

Electronegativity: 1.5

Heat of Vaporization: 737.0 kJ/mol

Heat of Fusion: 36 kJ/mol

Electrical Conductivity: 8.1 10^6omg-¹cm-¹

Thermal Conductivity: 57.5 Wm-¹K-¹ (at 300 K)

Specific Heat Capacity: 0.14 Jg-¹K-¹ (at 300 K)

First Ionization Potential: 7.89

Atomic Volume: 10.90 cm³/mol

Atomic Radius: 1.49 Å

Covalent Radius: 1.34 Å

Synthetic: No

 

ادامه سوالات شیمی

 

سال اول فصل اول

 

 

1- هر يك از عبارت هاي زير به كدام ويژگي آب مربوط مي شود ؟

الف) ايستادن پشه روي سطح آب        ب) خنك شدن بدن هنگام عرق كردن

پ) شناور ماندن يخ روي سطح آب    ت) ثابت ماندن دماي بدن انسان در سرما و گرما

ث) متعادل بودن تغييرات دما در كره زمين    ج) يخ بستن آب از سطح

 

2- واكنش هاي (1) و (2) را كه موجب از بين رفتن سختي آبهاي طبيعي مي شود در نظر گرفته و به سوالات پاسخ دهيد :

آب + كربن دي اكسيد + كلسيم كربنات (نامحلول) → گرما + كلسيم هيدروژن كربنات(محلول)   (1)

Na⁺ 2  +  كلسيم كربنات ( نامحلول )   →  سديم كربات  +  Ca²⁺      (2)

الف) در چه مواقعي از واكنش (2) استفاده مي شود ؟ چرا ؟

ب) پيدايش رسوب هاي آهكي درون كتري و سماور در اثر انجام كدام واكنش است

پ) يكي از مشكلاتي كه آب سخت براي انسان ايجاد مي كند را بنويسيد ؟

 

3- چگونه مي توان يك محلول فراسيرشده تهيه كرد ؟ و جايگاه اين محلول در كجاي منحني انحلال پذيري است ؟ چرا ؟

 

4- در لوله كشي آب آشاميدني يك شهر يون هاي زير وجود دارد :

Ca²⁺  و  Cd²⁺  و  F^-  و  K⁺  و  Mg²⁺  و  Hg²⁺

الف) كدام يون ها موجب سختي موقت آب مي شوند ؟

ب) كدام يون ها به كا تيون هاي سنگين معروف اند و براي بدن انسان مضراند ؟

پ) وجود كدام يون از پوسيدگي دندان جلوگيري مي كند ؟

 

5- در يك نمونه آب رودخانه اي 0.003 گرم اكسيژن در 1000 گرم آب حل شده است . اگر يك نوع ماهي كه Do‌ آن ppm 6  است ، آيا در اين رودخانه مي تواند زنده بماند ؟ چرا

 

6- عوامل مؤثر در پراكندگي منابع آب شيرين را در سطح زمين نام ببريد ؟

 

7- اگر مقدار كاتيون سرب موجود در آب رودخانه اي ppm 4 باشد و مقدار مجاز اعلام شده براي آن كاتيون برابر با ppm 3 باشد ،

الف )  آيا اين كاتيون براي زندگي آبزيان خطرناك است ؟ چرا‌؟

ب) ضريب خطر را براي اين يون بدست آوريد ؟

 

8- چرا تفاوت دما ي شبانه روز در كره مريخ نسبت به زمين بسيار بيشتر است ؟

 

9- در معادله شيميايي :               2H_2­  +  O₂  →  2H₂O‌

الف) واكنش دهنده ها و فرآورده ها كدامند ؟     ب) كدام يك از مواد موجود در واكنش بالا تركيب است ؟ چرا ؟      پ) آيا اين واكنش موازنه است ؟ چرا ؟            ت) نام فرآورده چيست ؟

 

10- منظور از مصرف آشكار و نهان آب چيست ؟ و سهم كداميك در زندگي ما بيشتر است ؟

 

11- معادلات شيميايي زير را موازنه كنيد :

(1)    Fe₂O₃  +  CO  →  2 Fe  +  CO₂

(2)   C₃H₈  +  O₂  →  CO₂  +  H₂O

 

12- چرا ميزان رسانايي الكتريكي آب نمك بيشتر از آب خالص است ؟

 

13- الف) سه راه تامين اكسيژن مورد نياز براي آبزيان را بنويسيد ؟

ب) عوامل موثر در انحلال گاز اكسيژن در آب را بيان كنيد ؟

 

14- غلظت يون سرب ( Pb²⁺ )  موجود در آب رودخانه اي برابر ppm  0.02  مي باشد . اگر حد مجاز اين يون براي انسان ppm  0.05  باشد ، ضريب خطر را براي اين يون محاسبه كنيد ؟

 

15- اگر PH‌ محيطي برابر 2 باشد و محيط ديگر PH‌ آن برابر 9 باشد ، تورنسل در هر محيط به چه رنگي در مي آيد ؟ چرا ؟

 

سوالات تشريحي شيمي اول

 

سال اول فصل دوم

 

1-     اگر هواي داخل يك قوطي حلبي را خالي كنيم قوطي مچاله مي شود . علت چيست ؟

2-     صفر مطلق به چه دمايي گفته مي شود ؟ و محاسبه كنيد ۶۰ درجه سانتی گراد چند درجه كلوين است

3-     تروپوسفر چيست ؟ همچنين لايه هاي ديگر هوا را نيز نام ببريد ؟

4-     ضمن نوشتن قوانين بويل و شارل ، آنها را به كمك نظريه جنبش مولكولي گازها توجيه كنيد ؟

5-     هواي مايع چيست ؟ و چگونه مي توان اجزاي هواي مايع را از هم جدا كرد ؟

6-     اگر در دماي ثابت و در فشار atm 2 حجم مقدار معيني از گاز اكسيژن برابر 300 ميلي ليتر باشد ، حجم همين مقدار گاز در فشار mmHg  760 چند ليتر است ؟

7-     به سوالات زير پاسخ دهيد :

الف) نزديك ترين لايه هوا نسبت به سطح زمين چه نام دارد ؟

ب) چه رابطه اي بين طول موج و انرژي يك پرتو الكترومغناطيس وجود دارد ؟

پ) 50 درجه سانتيگراد چند درجه كلوين است ؟

8-     در حجم ثابت با افزايش دماي يك گاز ، فشار آن گاز چه تغيير ي مي كند ؟ علت را توضيح دهيد .

9-     شكل يك فشارسنج يا بارومتر جيوه اي را رسم كرده و بگوييد چرا جيوه در يك ارتفاع مشخص ايستاده و پايين نمي ريزد ؟

10- چگونه مولكول هاي اوزون باعث جلوگيري از ورود تابش فرابنفش به سطح زمين مي شوند ؟ ( با ذكر معادلات مربوطه )

 

+

نمونه سوال شیمی اول

سال اول فصل چهارم

 

 

1- مولكول هاي نفت به چند شكل از برج تقطير خارج مي شوند .

الف) نام برده و تعداد كربن در هر برش را مشخص كنيد ؟

ب) بگوييد نيروي بين مولكولي در كدام يك از همه بيشتر است ؟

پ) نقطه جوش در كدام برش از همه كمتر است ؟ چرا‌؟

 

2- آيا مي توان براي نفت خام فرمول مولكولي معيني نوشت ؟ توضيح دهيد

 

3- فرايند جداسازي نفت خام بر چه اصلي استوار است ؟

 

4- سه ايزومر پنتان  ( C₅H₁₂ ) را رسم كرده و آنها را از نظر دماي جوش با هم مقايسه كنيد

 

5- اگر يك گرم اكتان ( C₈H₁₈ ) بسوزد ، 47.8  كيلوژول انرژي آزاد مي شود . از سوختن يك مول اكتان چند كيلوژول گرما يا انرژي آزاد مي شود ؟   12 = C   و   1 = H

 

6- گرماي سوختن پروپان C₃H₈ برابر kj / g  50 مي باشد . گرماي سوختن مولي اين ماده را محاسبه كنيد؟             g / mol  44  =  C₃H₈ جرم مولكولي

 

7-  فرمول مولكولي هيدرو كربن هايي با 7 و 9 اتم كربن را نوشته و نيروي جاذبه بين مولكولي لكبين آنها و گرانروي آنها را با ذكر دليل با هم مقايسه كنيد ؟

 

8- آلكاني با فرمول C₄H₁₀   داراي دو شكل يا ساختار مي باشد . آن دو را بطور كامل رسم كنيد ؟

 

9- فرايند كراكينگ را توضيح داده و بگوييد كاتاليزگر مورد استفاده در اين فرايند چه نام دارد ؟

 

10- چرا قبلا به بنزين سرب اضافه مي كردند ؟ و چرا بعدا سرب را از بنزين حذف كردند ؟

سوالات تشريحي شيمي اول

سال اول فصل سوم

 

 

1- به سوالات زير پاسخ دهيد :

الف) دو نوع زباله قابل بازگرداني و دو نوع زباله غير قابل بازگرداني نام ببريد ؟

ب) دو نوع زباله تجديد پذير و دو نوع زباله تجديد ناپذير را نام ببريد ؟

 

2- جاهاي خالي را با عبارت هاي مناسب پر كنيد :

جدول تناوبي شامل .............. دوره و ............ گروه مي باشد . به عناصر گروه دوم ............. و به عناصر گروه .............. هالوژن مي گويند . عنصر Ca‌مربوط به گروه ............... و عنصر Ar مربوط به گروه .............. مي باشد .

 

3- به سوالات زير پاسخ دهيد :

الف) سه مورد از مزاياي بازگرداني را نام ببريد ؟

ب) علت تفاوت در واكنش پذيري عناصر چيست ؟

 

4- كداميك از واكنش هاي زير از قانون پايستگي جرم پيروي نمي كند ؟ علت را بيان كنيد .

1)   Fe₂O₃  +  CO  →  2Fe  +  3 CO₂

2)   CaCO₃  →  CaO  +  CO₂

 

5- چگونگي بازگرداني زباله هاي پلاستيكي را توضيح دهيد ؟

 

6- انواع زباله هاي جامد را نام برده ؟ و بگوييد كداميك از آنها قابل بازگرداني هستند

 

7- خواص فلزها و نافلزها را با يكديگر مقايسه كنيد ؟ سه مورد

 

8- جرم مولكولي را تعريف كرده و بگوييد واحد جرم مولكولي چيست ؟

 

9- مفاهيم زير را تعريف كنيد :

الف) مول                ب) زيست گاز              پ) شبه فلز

 

10- مشكلات حاصل از زباله هاي پلاستيكي را بيان كنيد ؟ 2 مورد

 

 

+

نمونه سوال شیمی اول

 

سال اول فصل سوم

 

 

1- دو مولكول اكسيژن داراي چند مول اكسيژن است ؟

 

2- با استفاده از جرم اتمي هاي داده شده ، جرم مولكولي تركيب هاي زير را بدست آوريد ؟

32 = S   و   56 = Fe   و   40 = Ca   و   1 = H    و   16 = O

الف) Ca(OH)₂                     ب) Fe₂(SO₄)₃

 

3- چرا به زباله طلاي كثيف مي گويند ؟

 

4-     زيست گاز يا بيو گاز چيست ؟ مثال بزنيد

 

5- براي حفظ منابع شيميايي مربوط به هر يك از مواد پرمصرف زير چه روشي پيشنهاد مي كنيد ؟                  الف)   پلاستيك          ب) مس

 

6- به هنگام خريدن دستمال كاغذي خانواده كداميك بهتر است ؟ چرا ؟

الف) بسته هاي 100 برگ      ب) بسته هاي 200 برگ   پ) بسته هاي 300 برگ

 

7- با ذكر دليل بگوييد عبارت زير درست است يا نادرست ؟

« متان حاصل از زيست گاز را بهتر است سوزاند وCO₂ حاصل راوارد هواكره كرد »

 

8- يكي از مزاياي بازگرداني ، ذخيره كردن انرژي است . اين مورد را با ذكر مثال توضيح دهيد ؟

 

9- چرا پلاستيك هاي بازگرداني شده را براي ظروف نگهداري مواد غذايي نبايد استفاده كرد ؟

 

10- فردي مواد زير را براي خانه خريداري كرد :

1) دو كيسه نايلون حاوي سيب و پرتقال     2) 5 شيشه نوشابه

3) دو كنسرو ماهي                               4) دو عدد شير پاكتي

با توجه به زباله هاي ايجاد شده از اين مواد به سوالات زير پاسخ دهيد :

الف) كدام زباله ها جزو منابع تجديد ناپذير است ؟

ب) كدام زباله ها قابل دفن كردن هستند ؟

پ) كدام زباله ها را بايد يازگرداني كرد ؟

سوالات تشريحي شيمي اول

 

سال اول فصل چهارم

 

1- مفاهيم زير را تعريف كنيد :

الف) نفت خام     ب) CNG    پ) آلكان شاخه دار

 

2- چگونگي توليد نفت خام را توضيح دهيد ؟

 

3- كراكينگ را تعريف كرده و بگوييد چگونه مي توان بازده فرايند كراكينگ را بالا برد ؟

 

4- پليمر چيست و يك پليمر مثال بزنيد ؟

 

5- در ساخت مواد پتروشيميايي بيشتر از چه نوع هيدروكربن هايي استفاده مي شود ؟ چرا ؟

 

6- خواص مشترك آلكان ها را بيان كنيد ؟ سه مورد

 

7- عدد اوكتان چيست ؟ و بگوييد كدام مواد كمترين و كدام بيشترين عدد اوكتان را دارند ؟

 

8- چگونگي ساختن اتانول ( اتيل الكل ) را با ذكر واكنش توضيح دهيد ؟

 

9- يك آلكان ، يك آلكن و يك آلكين مثال بزنيد ؟ با ذكر فرمول

 

10- از دو آلكان C₈H₁₈  و C₅H₁₂  :

الف) كداميك زودتر ذوب مي شود ؟

ب) كداميك گرانروي كمتري دارد ؟

 

سوالات تشريحي شيمي اول

سال اول فصل چهارم

 

 

1- با توجه به تركيبات داده شده زير كه در پالايشگاه بدست مي آيند :

1) C₇H₁₆        2) C₃H₈       3)  C₂₅H₅₂

الف) كدام هيدروكربن زودتر از برج تقطير خارج مي شود ؟

ب) كدام هيدروكربن دماي جوش پايين تري دارد ؟ چرا ؟

پ) كدام هيدروكربن در دماي معمولي گازي شكل است ؟ چرا ؟

ت) نيروي جاذبه بين مولكولي در كداميك ضعيف تر است ؟

 

2- براي بالا بردن عدد اوكتان بنزين كدام را مناسب تر و كم خطر تر است ؟ چرا ؟

الف) افزودن تترا اتيل سرب به بنزين    ب) بالا بردن درصد ايزواكتان بنزين

 

3) گرانروي كدام آلكان بيشتر است ؟ چرا ؟

a)  C_­12H₂₆                  b)  C₁₈H₃₈

 

4- شيميدان ها براي شكستن مولكول هاي بزرگ نفت چراغ و نفت گاز به مولكول هاي كوچكتر چه فرايندي را طراحي كردند ؟

 

5- افزودن كاتاليزگر در فرايندهاي شيميايي به چه منظوري صورت مي گيرد ؟

 

6- ساده ترين عضو خانواده آلكن ها چه ناميده مي شود ؟

 

7- بسپاري كه به طور متداول در ساخت كيسه هاي پلاستيكي و ورقه هاي بسته بندي مصرف مي شود ، چه ناميده مي شود ؟

 

8- جاهاي خالي را با كلمات مناسب پر كنيد :

هنگامي كه گفته مي شود عدد اوكتان بنزيني 87 است ، يعني كيفيت سوختن اين بنزين با مخلوطي از ............... درصد ايزواكتان و ............. درصد هپتان برابري مي كند .

 

9- به طور ميانگين در كشورهاي پيشرفته چند درصد از هر بشكه نفت براي مواردي غير از سوزاندن به كار مي رود ؟        الف)   13 %          ب) 87 %

 

10- منظور از پالايش نفت خام چيست ؟

 

 

+

با تشکر قاسم ،،،،،،،،[e-mail]،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،،

ادامه سوالات شیمی

نمونه سوال شیمی اول

سال اول فصل دوم

 

1-     در دماي ثابت و در فشار mmHg 3800 حجم گازي برابر با 10 ليتر است . اگر فشار atm 2 شود ، حجم آن چند ميلي ليتر مي شود ؟

2-     چرا رانندگان در هواي سرد بر باد تاير اتومبيل خود مي افزايند ؟

3-     فشار استاندارد را تعريف كنيد ؟

4-     انحلال پذيري يا قابليت حل شدن را تعريف كرده و بگوييد آنرا بر حسب چه چيزي بيان مي كنند ؟

5-     كداميك از آلاينده هاي زير ، آلاينده نوع دوم است ؟

الف) كربن دي اكسيد                          ب) كربنيك اسيد

پ) سولفوريك اسيد                         ت) اوزون تروپوسفري

6-     راه هاي كنترل آلودگي هوا را بيان كنيد ؟ 3 مورد

7-     چرا باران اسيدي باعث از بين رفتن حاصلخيزي خاك مي شود ؟

8-     چگونه CFC باعث نابودي لايه ي اوزون مي شود ؟

9-     لايه اوزون در چه ارتفاعي از سطح زمين قرار دارد ؟

10- اگر مقدار گازهاي گلخانه اي در تروپوسفر بر اثر فعاليت هاي صنعتي افزايش يابد ، دماي زمين چه تغييري مي كند ؟

+ نمونه سوال شیمی اول

 

سال اول فصل اول

 

 

 

1-     چرا آب از سطح خود شروع به يخ زدن مي كند ؟ و اين پديده چه اهميتي براي ماهي ها دارد ؟

 

2-     عيب ذخيره كردن آب در منبع چيست ؟ و براي رفع اين مشكل چه بايد كرد ؟

 

3-     به سوالات زير پاسخ دهيد :

الف) چرا هنگامي كه آب منجمد مي شود حجم آن افزايش مي يابد ؟

ب) چنانچه نوشابه را گرم كنيم ، گاز حل شده در آن كم مي شود يا زياد ؟ توضيح دهيد .

 

4- به سوالات زير پاسخ دهيد :

الف) يكي از فوايد چرخه آب را بنويسيد ؟

ب) دو تا از كاتيون هاي سنگين را نام ببريد /

 

5-  در كدام يك از مراحل تصفيه آب به آن يون هاي Al³⁺  و  Fe³⁺  به آب اضافه مي كنند ؟ و علت افزايش اي يون ها چيست ؟

 

6- مراحل تصفيه فاضلاب را نام ببريد ؟ 4 مورد

 

7- سه مورد از ويژگي هاي غير عادي آب را نام ببريد ؟

 

8- معادلات شيميايي زير را موازنه كنيد ؟

Fe  +  HCl  →  FeCl₂

K₂O  +  H₂O  →  KOH

 

9- جاهاي خالي را با كلمات مناسب پر كنيد :

الف) حداقل غلظت اكسيژن محلول در آب را با ............. نشان مي دهند .

ب) در هر اتم خنثي حتما تعداد ............ و ............ با هم برابر است .

 

10- به سوالات زير پاسخ دهيد :

الف) DO‌ چيست ؟         ب) واحد آن چيست ؟     پ) به چه عاملي بستگي دارد ؟

 

+ نوشته شده توسط عباس محمدزاده در چهارشنبه 20 اردیبهشت1385 و ساعت 14:19 | آرشیو نظرات

سوالات تشريحي شيمي اول

سوالات تشريحي سال اول

 

 

1-محلول سيرنشده ، سيرشده و فراسيرشده هرکدام به چه معناست ؟ چگونه مي توان آنها را از يکديگر تشخيص داد ؟

 

2- باران اسيدي چيست و چه ضرري براي زندگي انسان دارد ؟ توضيح دهيد .

۳- حداقل دماي آب در کف درياها c ْ۴ است و از اين دما پائين تر نمي رود . اين مسئله را چگونه توجيه مي کنيد.

۴- منظور از سختي موقت و دايم آب چيست ؟ اين سختي ها مربوط به کدام يون هاست؟ سختي را چگونه مي توان برطرف کرد ؟ توضيح دهيد .

۵- چه پيوندهايي بين مولکول هاي آب وجود دارد ؟ توضيح دهيد ، اين پيوند ها چه تاثيري د رخواص آب بوجود آورده است ؟

۶- اصطلاح DO به چه معناست ؟ ميزان DO با دما چگونه تغيير مي کند ؟

۷- با چه آزمايشي مي توان فرضيه ي دوقطبي بودن مولکول آب را ثابت کرد ؟

۸- تصفيه آب شامل چه مراحلي است ؟ توضيح دهيد .

۹- منظور از ضريب خطر يون هاي سنگين چيست ؟ از چه رابطه اي به دست مي آيد ؟

10- واژه هاي زير را تعريف کنيد .
يون – والانس – عنصر – پيوند قطبي – زيست تخريب پذير – DO – انحلال پذيري